Jawabu ya swali lako inabidi kuitafuta ndani ya uhakiki wa vitu viwili tofauti: cha kwanza ni kumhakiki mwana wa Yazidu katika nyanja mbali mbali za kiimani na kiamali (kimatendo), na cha pili ni kuihakiki maana ya ibara za laana zilizotajwa ndani ya Ziara ya Ashura pamoja na kuyatafiti makusudio yake ya kuwalani watu wa ukoo wa Banu Umayya kiujumla.

Uhakiki juu ya mwana wa Yazidu

Kuhusiana na uhakiki juu ya mwana wa Yazidu, yapasa kusema kuwa: hatua iliyochukuliwa na mwana wa Yazidu ajulikanaye kwa jina la Muawia, katika kutaka kumtenga na kumueka mbali baba yake na kiti cha ukhalifa, ilikuwa ni hatua njema inayostahiki kushukuriwa, kwani yeye alifahamu mapema ule unyang'anyi wa nafasi hiyo ambayo ilikuwa ni nafasi ya watu wa nyumba ya Mtume (s.a.w.w), lakini hilo halitoshi kutufanya sisi kumuhesabu yeye kuwa ni miongoni mwa watu wema, hasa tukizingatia kuwa sisi hatuna yakini juu ya uhakika na nia kamili ya tendo lake hilo, pia hatuna uhakika wa kuwa yeye alitubia mbele ya Mola wake kutokana na matendo yake mabaya aliyoyatanguliza, na wala hatuna yakini kuwa je yeye ni mhusika aliyehusishwa ndani ya ibara hizo za laana au yeye yuko nje ya ibara hizo? Kosa la kukalia kiti cha ukhalifa bila ya haki ni miongoni mwa makosa makubwa mno, hata kama tendo hilo litakuwa ni tendo la kipindi cha mpito tu, na bila shaka usamehevu juu ya tendo hilo utakuwa ni wenye kuzingatia masharti maalumu ya toba. Shaka ya yeye kuwa ni mtu mwema aliyekubalika mbele ya Mola wake itazidi kuwa ni jambo lenye utata, hasa pale sisi tunapoiangalia kauli ya Imamu Sajjaad (a.s) kuhusiana na Omar bin Abdul-Aziiz, kwani imepokewa Riwaya kutoka kwa Imamu Sajjaad (a.s) ya kuwa Imamu Sajjaad (a.s) alimwambia Abdul-Lahi bin Ataa "…Huyu (Omar bin Abdul-Aziiz) atakufa huku akililiwa na watu wa ardhini, hali akiwa ni mwenye kulaaniwa na wale walioko mbinguni."[1] Hii inatokana na yeye kukikalia kiti cha ukhalifa cha watu wa nyumba ya Mtume (s.a.w.w) pasi na haki, ingawaje yeye alionekana kuwa ni mbora zaidi ya wale waliopita kabla yake, ingawaje pia sisi hatuna ushahidi wa kusema kuwa Muawia bin Yazidu au Omar bin Abdul-Aziiz ni miongoni mwa watu wilio kataliwa moja kwa moja na Mola wao.[2] Kwa vyovyote vile sisi hatuwezi kujua vipi Mungu atawahukumu, bali Mola tu ndiye Mjuzi wa hatima yao, lakini kuna baadhi ya watu wanaotokana na ukoo wa Banu Umayya huku wakiwa ni watu wema, na hilo si jambo linalopingika, kwani miongoni mwao kulikuwa kuna watu waliokuwa ni wafuasi wa Ahlu-Bait (a.s), na baadhi yao ni Muhammad bin Said bin Aa's na Abul-A'as bin Rabii' pamoja na Said bin Kheir.

  Kwa kutokana na kuwa kuna miongoni mwa watu wa ukoo wa Banu Umayya waliojulikana kwa wema na hisani, hivyo ni lazima kuihakiki ibara inayowalani Banu Umayya ndani ya Ziara ya Ashura.

Uhakiki juu ya laana kwa Banu Umayya kiujumla

Kabla ya sisi kuanza tafiti kuhusiana na suala hili, ni muhimu kwanza watu wafahamu kuwa; Mola hamuadhibu mja wake kwa kutokana na dhambi za wengine, na wala Yeye hawalaumu waja wake au kuwatikisa kwa mitikiso ya kidunia au ya Akhera kwa kutokana na dhambi wasizozitenda, isipokuwa pale wao wanapokuwa ni wenye aina fulani ya mchango iliyochangia kutokea dhambi hizo, au kuwa na moyo mkunjufu juu ya matokeo ya dhambi hizo au kuzinyamazia kimya dhambi hizo zitokeapo.

 Kwa hiyo hatoadhibiwa mja na Mola wake ila yule atakayeshiriki katika matokeo ya dhambi kwa namna moja au nyingine kama tulivyofafanua hapo juu, kwa hiyo adhabu yaweza kumuendea mja kwa aina kama hiyo ya makosa, na sio kwa kutokana na makosa ya wengine.[3]

  Ngamia wa Nabii Saleh (a.s) aliuliwa na mmoja tu miongoni mwa watu wa Thamudu, hali ya kuwa pale Qur-ani inapokizungumzia kisa hicho, haimtaji tu yule muuaji wa ngamia huyo, bali huwahesabu watu wote wa Thamudu kwa ujumla kuwa ni wenye makosa katika tokeo hilo na ni wenye kustahiki adhabu kutokana na tendo hilo, hii ni kwa sababu  ya wao kulinyamazia kimya tendo hilo, kimya ambacho kiliashiria ridhaa na furaha juu ya mauaji ya ngamia wa Nabii Saleh (ngamia wa Mungu),[4] kama vile alivyosema Ali (a.s) kuhusiana na kisa hicho: "wao (watu wa Thamudu) walishiriki katika tendo hilo kupitia chuki za ndani ya nyoyo zao juu ya ngamia huyo, na pia baada ya mauaji ya ngamia huyo, walijawa na furaha ndani kwa ndani, chuki na furaha hizo za pamoja ndizo zilizowapelekea wao kupata adhabu ya aina moja."[5] Kwa mtazamo wa Qur-ani, mezani na kigezo kikuu cha kuwahesabu watu au mtu Fulani kuwa ni mfuasi au ni miongoni mwa watu wa kabila fulani, ni kule kuwepo uwiano wa kifikra na nyenendo baina yake na kabila au gurupu alilolinganishwa nalo, na hatiame kuhesabiwa kuwa ni miongoni mwao.

   Kwa mwenye kutaka kufahamu vizuri kuhusiana na hilo, basi na ayaangalie maneno ya Mola kuhusiana na mwana wa Nabii Nuhu (a.s), Mola alimwambia Nuhu (a.s): "Kwa hakika yeye (huyo mwanao) si miongoni mwa watu wako..".[6] Kule mwana wa Nabii Nuhu kuwekwa nje ya wafuasi wa Nabii Nuhu, kunatokana na ile hali ya kutokuwepo fungamano la amali zenye kwenda sawa na fikra za Nabii huyo, angalia basi jinsi ya Mola alivyo mtenga mtoto huyu, hali yeye akiwa ni mwenye uhusiano wa damu na Nabii Nuhu (a.s), na kwa upande wa pili, muangalie Mtume wa Mola (s.a.w.w) jinsi alivyomueka Suleiman Farisiy ubavuni mwake na kumuhesabu kuwa ni miongoni mwa watu wa nyumba yake (s.a.w.w).[7]

Kwa hiyo Maimamu hawawaehesabu wale watu wema waliomo ndani ya ukoo wa Banu Umayya kuwa ni miongoni mwa Banu Umayya, na dhihiriko hasa la ukweli huu linaakisika kutoka katika kisa cha Saa'dil-Kheir aliyelia kama mtoto mdogo mbele ya Imamu Muhammad Baaqir (a.s), Yeye (a.s) alivyomuona katika hali ile akamuuliza: ni nini kinachokuliza? Saa'd akamjibu: kwa nini nisilie hali ya kuwa mimi ni miongoni mwa ule mti (ukoo) uliolaaniwa!? Hapo basi Imamu (a.s) akamwambia: wewe si miongoni mwao, bali wewe unatokana na ukuu wao tu huku ukiwa ni miongoni mwetu, kwani wewe hujasikia kauli ya Mola Mtukufu isemayo: "Yule atakayenifuata mimi huyo ni miongoni mwa watu wangu".[8]

   Ufafanuzi huu tulioutoa hapa unakusudia kusema kuwa, wanaokusudiwa katika ile laana inayowaelekea watu wa Bunu Umayya, ni wale tu wenye matendo na fikra ziendazo sawa na fikra za madhalimu wa Banu Umayya, watu ambao ima walihusika moja kwa moja, au walikuwa ni wenye kushuhudia hali wakizinyamazia kimya dhulma hizo, au pia kuzifurahia kwa namna fulani. Na maana hii ni yenye kuonekana wazi wazi ndani ya vipengele vya ibara za Ziara ya Ashura, kwani laana hizo nimeelekezwa moja kwa moja kweye lile kundi la Banu Umayya au lile kundi ambalo lilijaribu kutumia nguvu katika kukikalia kiti cha Ukhalifa kinyume na haki, huku wao wakiwa na nia ya kuizima nuru ya Mola Mtukufu kwa kutokana na chuki zao juu ya kizazi cha Mtume (s.a..w.w). Pia laana hizo zinawahusu moja kwa moja wale walioziunga mkono dhulma hizo kwa namna moja au nyengine. Kwa hiyo kuvuka na kukaa nje ya laana hizo wale watu wema wa Banu Umayya, kunatokana na kule laana hizo kuto waelekeaa wao tokea mwanzo, kwani tokea mwanzo ibara za laana hizo zilikuwa haziwaelekei wala haziwahusu watu wema, watu hao wawe wamo ndani ya ukoo wa Banu Umayya au nje ya ukoo huo.

Marehemu Abul-Fadhli Mirza Tehraniy amelifafanua vyema suala hilo katika uchambuzi na ufafanuzi wake wa Ziara ya Ashura, yeye alipkuwa akisisitiza ukweli na uhakika wa laana hizo, alitumia ibara mbili zifuatazo kuwa ni kama dalili za yale ayasemayo:

1- Laana zilizokuja katika Ziara ya Ashura zimejikita na kujifunga kwenye kundi maalumu lenyekutambulika vyema kwa dhulma zake, yaani laana hizo ziliwahusu wale madhalimu huku zikiwavua wasiokua madhalimu ndani ya ukoo wa Banu Umayya.

2- Maimamu walionekana kuitumia ibara ya (Banu Umayya) huku wakiwalenga Abu Sufyan, Muawia na Aalu-Maruwaan katika usemi wao huo.[9]

Natija kamili ya uhakiki

Sasa tayari tumeshatambua uhakika wa laana na namna ya laana hizo zinavyowahusisha baadhi na kuwaepuwa kutoka katika jiko la laana hizo wale wasiohusika miongoni mwa watu wa ukoo wa Banu Umayya, hivyo basi iwapo itathibiti kuwa Muawia mwana wa Yazidu ni miongoni wa watu wema, basi laana hizo hazitomuelekea wa kumhusisha yeye na kumtumbukiza ndani ya jungu hilo kuu la laana juu ya ukoo wa Banu Umayya.