ส่วนพหุนิยม (Pluralism) หมายถึงความหลากหลาย (พหูพจน์) ซึ่งใช้ในพื้นที่ต่างๆ ในปรัชญาของศาสนา, ปรัชญาจริยธรรม, กฎหมาย และการเมืองและ ...มีการนำไปใช้งานที่แตกต่างกันซึ่งจุดร่วมของทั้งหมดอยู่ที่การรู้จักในความหลากหลาย, ในทางตรงกันข้ามกับความเป็นเอกภาพ หรือการจำกัดความ การผูกขาด (Exclusivism) เป็นต้น[1]

แต่พหุนิยมทางศาสนา (Religious Pluralism) หมายถึง ความจริงและความถูกต้องที่ไม่ได้จำกัดพิเศษเฉพาะในศาสนาใดศาสนาหนึ่ง, เนื่องจากทุกศาสนาได้รับประโยชน์จากความจริง ดังนั้น การปฏิบัติตามโปรแกรมของของศาสนาใดศาสนาหนึ่งพวกเขาก็สามารถได้รับการช่วยเหลือให้รอดพ้นได้ ด้วยเหตุนี้ บนพื้นฐานดังกล่าวนี้ การพิพาทกันระหว่างความถูกต้องกับความไม่ถูกต้อง ที่เกิดขึ้นระหว่างศาสนาต่างๆ, ถูกเปลี่ยนจากการเป็นปฏิปักษ์ การโต้เถียง และการวิวาทกันทางศาสนาให้มีความสอดคล้อง และการเป็นห่วงเป็นใยเอาใจใส่ต่อกันและกัน[2]

ประวัติโดยย่อของพหุนิยมทางศาสนา

พหุนิยมทางศาสนาได้เกิดครั้งแรกในคริสต์ศาสนาในทศวรรษที่ผ่านมา โดย จอห์น เฮก (เกิด ค.ศ. 1922) เขาเป็นผู้วางแผนและได้ส่งเสริมให้เกิดขึ้น เขากล่าวว่า:

ในทัศนะของ ปรากฏการณ์วิทยา นิยามที่ว่าความหลากหลายทางศาสนา (ศาสนาจำนวนมาก) ในรูปคำง่ายๆ หมายถึงความจริงที่ว่า ประวัติศาสตร์ของศาสนาคือ การแสดงแบบฉบับอันหลายหลากเป็นจำนวนมากของแต่ละประเภทเหล่านั้น ในทัศนะของปรัชญา นิยามดังกล่าวคือการสังเกตทางทฤษฎี โดยเฉพาะอย่างยิ่งความสัมพันธ์ระหว่างประเพณีต่างๆ การอ้างอิง และการแข่งขันกับพวกเขา

คำนิยามนี้ หมายถึงทฤษฎีที่ว่า ศาสนาที่ยิ่งใหญ่ของโลก,ได้ประกอบขึ้นโดยการรับรู้ที่แตกต่างกันจากความจริงสุดท้าย  ในความลึกลับแห่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์"[3] และในที่อื่น ๆ กล่าวว่า :

“ศาสนาที่แตกต่างกัน, เป็นกระแสที่แตกต่างกันของประสบการณ์ทางศาสนา ซึ่งแต่ละจุดนั้นอยู่ในระดับอันเฉพาะเจาะจง ที่เริ่มต้นขึ้นในประวัติศาสตร์ของมนุษย์ และตัวการที่รู้แจ้งด้วยปัญญาของตน ก็จะถูกกู้คืนในบรรยากาศของวัฒนธรรม.[4]"

พหุนิยมในศาสนา อาจเป็นไปได้ที่จะได้รับการพิจารณาระหว่างศาสนาด้วยกัน ในลักษณะที่ว่าทุกศาสนานั้นถูกต้อง หรือทุกศาสนาต่างได้ประโยชน์จากความจริงทั้งสิ้น หรืออาจเป็นไปได้ที่ว่าในศาสนานั้น อาจแบ่งออกเป็นนิกายต่างๆ และแต่ละนิกายนั้นต่างเป็นเจ้าของความจริงทั้งสิ้น เช่น นิกายซุนนียฺ และชีอะฮฺเป็นต้น ซึ่งมีอยู่ภายในศาสนาอิสลาม และแต่ละนิกายจะแนะนำตัวเองว่าเป็นอิสลามบริสุทธิ์ แต่ทัศนะของพหุนิยมแล้วทั้งสองนิกายสามารถวางอยู่บนความถูกต้อง หรือกล่าวได้ว่าการได้รับประโยชน์จากความจริง มีอยู่ทั้งสองนิกายก็ได้ หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งก็คือ พหุนิยมทางศาสนา สามารถแบ่งออกเป็นความหลากหลายภายนอกและภายในศาสนา

หลักการและวิธีการของพหุนิยมทางศาสนา

สำหรับพหุนิยมทางศาสนา ได้สร้างหลักการต่างๆ ซึ่งจะขอกล่าวถึงบางประการดังต่อไปนี้ กล่าวคือ

วิธีการที่ 1: ความแตกต่างระหว่าง "แก่นแท้ของศาสนา" และ "ความจริงศาสนา" โดยให้สาระสำคัญไปที่แก่นและสมองของศาสนา โดยไม่ต้องใส่ใจต่อความจริงต่างๆ ของศาสนา ซึ่งโดยปกติแล้วในวิธีการนี้ หลักการสอน พิธีกรรม และประเพณีภายนอกของพวกเขา จะถือว่าอยู่ในฐานะของความจริงและเป็นเปลือกนอกของศาสนาเท่านั้น

วิธีที่ 2 : คำอธิบายนี้จะเน้นเรื่อง ประสบการณ์แห่งวะฮฺยู และประสบการณ์ทางศาสนา และโดยทั่วไปแล้วจะลดพื้นฐานของศาสนาเข้าไปในระดับประสบการณ์ทางศาสนาเท่านั้น ซึ่งประสบการณ์ทางศาสนาจะอยู่พร้อมกับการรายงาน และการอธิบาย ด้วยเหตุผลที่ว่ามีภารกิจอื่นมากมาย ได้สอดแทรกเข้ามา เช่น ค่าเริ่มต้นต่าง ภูมิหลังทางวัฒนธรรม และการรู้จักสิ่งเหล่านี้เองที่ก่อให้เกิดความหลากหลาย ดังนั้น ในความเป็นจริงก็เท่ากับเป็นการฉายภาพประสบการณ์ทางศาสนาเดียวกัน ในรูปแบบของวัฒนธรรมหลากหลาย .

วิธีที่ 3 : การอ่าน, คือวิธีการที่มนุษย์เหมือนจริง และเชื่อว่าศาสนาควรให้ความสำคัญและเน้นย้ำ เหนือภารกิจธรรมดาอันเป็นจุดร่วมในโลกนี้ และพิจารณาสิ่งจำเป็นสำหรับชีวิตอันเป็นส่วนรวมเดียวกัน ที่สำคัญบทวิภาษธรรมดานั้นควรเก็บรักษาไว้เพื่อตัวเอง

วิธีที่ 4 : ทุกศาสนามีสาส์นอันเดียวกัน และด้วยการวิเคราะห์เล็ก ๆ น้อยๆ  ก็จะสามารถปลดเปลื้องความแตกต่างออกไปได้ ในความเป็นจริงแล้วความแตกต่างทางศาสนา เกิดจากความแตกต่างในการตีความ และความแตกต่างกันของภาษา ซึ่งสิ่งนี้ไม่จริง

วิธีที่ 5 : วิธีนี้ขึ้นอยู่กับความแตกต่างระหว่างความจริง "ในตัวของมัน”และความจริง "ที่อยู่กับเรา" เป็นจริง "ด้วยตนเอง” ซึ่งในความเป็นจริงแล้วการรับรู้โดยสมบูรณ์ในสิ่งนั้น จะไม่มีอยู่ ณ ผู้ใด ที่สำคัญความคิดของเราไม่สามารถไปถึงสิ่งนั้นได้ด้วย  แต่สถานะของความจริงที่ว่านั้นมีอยู่ ณ เรา ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่เป็นความเป็นจริง แต่เนื่องจากว่าศาสนาได้เผชิญกับมนุษย์ และด้วยสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ประกอบกับได้เทมันในกรอบของวัฒนธรรมที่มีความแตกต่าง ศาสนาจึงเกิดความหลากหลายขึ้นมา นอกจากนี้ พระเจ้าทรงประสงค์ที่จะสร้างการสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ พระจึงประทานสาส์นของพระองค์อันมีความเหมาะสม ไว้ในภายในวัฒนธรรมของทุกเชื้อชาติ และทุกยุคสมัย

แต่ละวิธีการที่กล่าวมานั้น สิ่งที่อยู่ในขอบเขตที่สามารถกล่าวได้ในช่วงนี้ก็คือ : การวิจารณ์และการพิจารณาอย่างจริงจังที่มีต่อของพวกเขา แม้ว่าบางวิธีการ (วิธีแรก ... ) อาจจะเป็นไปได้ว่ามีการตีความถูกต้อง แต่ต้องมีการตรวจสอบเพิ่มเติมในตำราที่เกี่ยวกับอีก

วิธีที่ 6 : วิธีการนี้เป็นหนึ่งในวิธีของ อรรถปริวรรตศาสตร์ ซึ่งขึ้นอยู่กับวิสัยทัศน์ของผู้ตีความเป็นสิ่งสำคัญ และเชื่อในผลของการเริ่มต้นอย่างเต็มรูปแบบ และความรู้ก่อนของที่ผู้ที่จะตีความในช่วงเวลาที่จะทำความเข้าใจในข้อความ จากทัศนะของวิธีการนี้ ผู้เขียนและผู้พูดในฐานะของผู้ออกความเห็น ซึ่งเขาจะสูญเสียสถานะของการเป็นผู้เขียนของตน หลังจากได้อธิบายข้อความแล้ว บนพื้นฐานดังกล่าวนี้ ประโยคด้วยตัวของมันแล้วมิใช่ความเข้าใจของสิ่งใด ทว่าผู้ตีความต่างหากที่ได้ถ่ายทอดความรู้เบื้องต้น การเริ่มต้นของตน และจิตวิญญาณของความหมายเข้าไปในกายวิภาคศาสตร์ หรือประโยคนั้น อีกนัยหนึ่ง ความหมายที่มีอยู่ภายในของประโยคหนึ่ง เหมือนกับขี้ผึ้ง ซึ่งความคิดของผู้ตีความต่างหาก ได้ถ่ายทอดโครงสร้างการรู้จักและความรู้ของตน ให้มีรูปร่างและรูปแบบอันเฉพาะ ดังนั้น ประโยคจึงมิได้หมายถึงการคุมกำเนิดทางความหมาย แต่ทว่ามันต้องการความหมายอย่างละเอียด และความหมายนี้ผู้ตีความและผู้ฟังต้องถ่ายทอดออกมาในรูปประโยค[5]

ข้อทักท้วงวิธีนี้  : วิธีที่ 6 เป็นแนวร่วมกันระหว่างพหุนิยมและอรรถปริวรรตศาสตร์ ซึ่งมีข้อบกพร่องอยู่โดยจะชี้ให้เห็นข้อบกพร่องบางอย่าง เช่น  :

ระบบความเข้าใจของมนุษย์จะตามกฎของการสนทนา ซึ่งบรรดาปวงผู้มีสติทั้งหลายบนโลกนี้ จะตามหลักการของการเจรจาและความเข้าใจ ขบวนการของความเข้าใจและการทำความเข้าใจจะมีหลักการเช่น : ใส่ใจต่อสถานการณ์ผู้พูดและผู้เขียน, ระบบคำศัพท์ของเขา,ภาษาที่เขาได้เลือกในการอธิบาย (อารมณ์ขัน, เป็นสัญลักษณ์อย่างจริงจัง หรือ... ) และหลักการนี้เองที่ผู้พูดมีวัตถุประสงค์ในความเข้าใจอันเฉพาะเจาะจง โดยให้ความมั่นใจในประโยคของตน ซึ่งทั้งหมดจะแจ้งให้ทราบจากคำสั่งนั้น แน่นอนว่าบางสิ่งบางอย่างของข้อความขึ้นอยู่กับหลักฐานและสถานการณ์ ควรจะพยายามที่จะเข้าใจมัน ขณะที่ตัวบทของศาสนามีทั้งสิ่งที่มายกเลิก และสิ่งที่ถูกยกเลิก, มีทั้งสิ่งทั่วไปและเฉพาะเจาะจง,มีความกว้างและมีเงื่อนไข และ .. ฉะนั้น จะต้องมีความระมัดระวัง และต้องตรวจสอบที่มาที่ไปของมัน ดังนั้น เพื่อทำความเข้าใจข้อความหนึ่ง, จะต้องมีค่าเริ่มต้น เช่น เข้าใจภาษาของผู้เขียน เครื่องหมายที่บ่งบอกสภาพ คำพูด และ ... แต่ก็ยังมีค่าเริ่มต้นอื่นอีกซึ่งจะทำให้ผู้ฟังห่างไกลจากความเข้าใจในตัวบท ดังนั้นจำเป็นต้องหลีกเลี่ยงมิให้สิ่งเหล่านั้น เข้ามายุ่งเกี่ยวกับในการทำความเข้าใจกับตัวบท

การวิจารณ์ทฤษฎีของพหุนิยม

ผ่านไปแล้วสำหรับมุมมองในแง่ของการวิจารณ์ ที่มีต่อวิธีการต่างๆ ของพหุนิยมทางศาสนา จำเป็นต้องใส่ใจเป็นพิเศษตามความเชื่อของเราชาวมุสลิมทั้งหลายว่า มีหลักฐานที่ชัดเจนและเข้ากันได้ดีกับสติปัญญาเกี่ยวกับความถูกต้องของศาสนาอิสลาม ซึ่งการมีหลักฐานและเหตุผลเหล่านี้ แสดงให้เห็นว่าการเรียกร้องว่าศาสนาทั้งหมดเท่าเทียมกัน และเหมือนกันนั้นถือว่า ไม่ถูกต้องแน่นอน  ซึ่งหนึ่งในเหตุผลเหล่านั้นคือ ภูมิปัญญาที่ยอมรับเครื่องหมายต่างๆ คำสอนของศาสนาอิสลาม ความเข้ากันได้เป็นอย่างดีของพวกเขา ความหน้าเชื่อถือของเอกสารแหล่งอ้างอิง ตัวบทของอิสลาม, การมีชีวิตอยู่ การไม่ถูกสังคายนา (ไม่ผิดเพี้ยนหรือเปลี่ยนแปลง) คัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ของชาวมุสลิม, ปาฏิหาริย์และคำท้าทายของกุรอาน, บทบัญญัติที่ครอบคลุม,การมีประสิทธิภาพ, และหน้าที่ในเชิงบวกของพวกเขา

นอกจากนี้ จุดสำคัญในการสนทนาตรงประเด็นนี้ก็คือ, อิสลามเป็นศาสนาสุดท้ายที่ถูกประทานลงมาล่าสุด เมื่อเทียบกับศาสนาอื่นก่อนหน้านี้ นั่นหมายความว่าอิสลามอยู่ในฐานะของศาสนาที่มายกเลิก คำสอนของศาสนาก่อนหน้านั้น[6]

การตีความที่แตกต่างกันของศาสนา

การตีความที่แตกต่างกันหรืออรรถปริวรรตศาสตร์, เป็นอีกหนึ่งในสาขาของนักวิชาการศาสนา ซึ่งบรรดาผู้สนับสนุนต่างเชื่อว่าผลทั้งหมดของการเริ่มต้น ความรู้พื้นฐานต่างๆ ของผู้ตีความทั้งหมดอยู่ในระหว่างการแปลข้อความ หรือการทำความเข้าใจ

ในทัศนะของอรรถปริวรรตศาสตร์ (Hermeneutics) มีทฤษฎีและทัศนะที่หลากหลาย ซึ่งจะชี้ให้เห็นเป็นดังต่อไปนี้ :

1. ทัศนะของ Shlayr Makhr : อรรถปริวรรตศาสตร์ (Hermeneutics)  เป็นวิธีการแปลความหมายของตัวบท และหลีกเลี่ยงความเข้าใจที่ไม่ถูกต้องหรือไม่ดี ซึ่งเกิดจากช่องว่างของเวลาระหว่างผู้อธิบายความกับตัวบท.

2. ทัศนะของ Dyltay : อรรถปริวรรตศาสตร์ (Hermeneutics), คือพื้นฐานสำหรับวิชามนุษยศาสตร์ ซึ่งตรงข้ามกับวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ เขาเชื่อว่า ประวัติศาสตร์มีส่วนร่วมในการตีความของนักอธิบายความทั้งหลาย

3. ทัศนะของ Martin Heidegger : อรรถปริวรรตศาสตร์ (Hermeneutics), คือการอธิบายลักษณะของความเข้าใจ เงื่อนไขของความสำเร็จของมัน เขาได้เปลี่ยนแนวทางของอรรถปริวรรตศาสตร์ กับปรัชญาของ หรือการรู้จักการมีอยู่ และบนพื้นฐานทางสังคมวิทยา สิ่งนั้นจึงอยู่ในฐานะของการอธิบายถึงสิ่งที่มีคืออะไร และองค์ประกอบของความเข้าใจ และเงื่อนไขของการสำเร็จของมัน

4.ทัศนะของ Gadamer : อรรถปริวรรตศาสตร์ (Hermeneutics),  คือการรวมขอบเขตต่างๆ เข้าด้วยกัน เขาได้นำเอาข้อวิภาษด้านอภิปรัชญาของ Hydgr มาเสนอในรูปของเรื่องญาณวิทยา และในความเป็นจริงแล้วเขาได้สร้างความเข้าใจภววิทยา อรรถปริวรรตศาสตร์ของ Gadamer ส่วนใหญ่เป็นการอธิบายขั้นตอนเพื่อให้เกิดความเข้าใจ โดยไม่ใส่ใจต่อความถูกต้อง ความน่าเชื่อถือ หรือการขาดความน่าเชื่อถือใดๆ ทั้งสิ้น

ในทัศนะของเขา ความคิดของผู้อธิบายความประกอบขึ้นด้วย ความเชื่อและข้อมูล ความคาดหวัง สมมติฐาน พื้นฐานเริ่มต้นของโครงสร้าง ซึ่งจะกำหนด "ความคิด" หรือ"ภูมิทัศน์" ของผู้ตีความ แน่นอนภูมิทัศน์จะขับเคลื่อนไปอย่างต่อเนื่องตลอดเวลากับผู้อธิบายความ และการที่ได้ย้อนไปสู่โลก หรือวัตถุ และตัวบท สิ่งนี้ก็จะถูกปรับและเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งการกระทำของการแปลความหมายก็คือ การประกอบภูมิทัศน์เข้าด้วยกัน กล่าวคือ การประกอบและการเชื่อมต่อ ภูมิทัศน์ของความเข้าใจของผู้ตีความ ให้เข้ากับตัวบท ซึ่งงานของอรรถปริวรรตศาสตร์ ก็คือการทำให้ภูมิทัศน์เหล่านี้เชื่อมต่อเข้าด้วยกัน  หรือทำการตกลงระหว่างชนิดของการสนทนาและการเจรจา ระหว่างผู้อธิบายความกับตัวบท ซึ่งแหล่งที่มาของความแตกต่างในการตีความ, ก็คือการอาศัยค่าเริ่มต้นและภูมิทัศน์เหล่านี้นั่นเอง

ความเห็นของ Gadamer ไม่มีทัศนะใดมีความสัมบูรณ์ ที่เป็นไปได้ที่จะแบกรับมุมมองด้านในทั้งหมด หรือทุกสายพันธุ์ และภูมิทัศน์ ทว่าทุกชนิดของการแปลความหมาย จะดำรงอยู่ในชนิดหรือขอบข่ายที่มีความเฉพาะ โดยให้คำตรงกับข้อความ ดังนั้น การตีความบนพื้นฐานดังกล่าวจะให้เกิดความเป็นกลางเป็นไปไม่ได้ ประกอบกับไม่มีการตัดสินเด็ดขาดขั้นสุดท้าย ในความเป็นจริงแล้ว อรรถปริวรรตศาสตร์ในทัศนะของ Gadamer, การค้นพบความตั้งใจบริสุทธิ์หรือเจตนาของผู้เขียน มิใช่สิ่งที่ต้องพิจารณา เนื่องจากจะต้องไม่เอาตัวบทมาเป็นภาพทางความความคิดผู้เขียน[7]

การวิจารณ์ทฤษฎีของ Gadamer

เนื่องจากการถกเถียงในแง่ของเทววิทยา และแนวทางปรัชญาของปีที่ผ่านมา จะเห็นว่าสิ่งนั้นย้อนกลับไปสู่ทัศนะของ Gadamer เสียเป็นส่วนใหญ่ และมีจำนวนมากกว่าวิธีการอื่น ๆ และถูกให้ความสำคัญมากกว่า ซึ่งตรงนี้จะชี้ให้เห็นการวิจารณ์บางอย่างในมุมมองของ Gadamer :

ประการแรก : ด้วยความหมายอะไร ที่เราต้องไม่พิจารณาตัวบทและจุดประสงค์ของผู้เขียน โดยให้คิดในมุมกว้างทั่วๆ ไป? ผู้อธิบายความไม่สามารถแยกหรือคิดต่างไปตามเกณฑ์ของอัตนัย ในการจำแนกขอบข่ายความคิดของตน ไปจากความคิดของผู้เขียนกระนั้นหรือ?

ประการที่สอง : พื้นฐานแนวคิดของ Gadamer, จะเห็นถึงประเภทของความสัมพันธ์ได้อย่างชัดเจน ระหว่างความเข้าใจถูกต้องและผิด โดยไม่หลงเหลือเขตแดนอีกต่อไป และในความเป็นจริงแล้วทฤษฎีนี้มีความคล้ายเหมือนกับทฤษฎีของ"ความสัมพันธ์" ของคานต์ (Kant)

ประการที่สาม : ทั้งทฤษฎีและรูปแบบทั่วไปของ Gadamer สามารถท้วงติงได้ การยอมรับประสิทธิผลของการเริ่มต้น การตัดสิน และประเพณีต่างๆ ซึ่งทั้งหมดเป็นภารกิจหนึ่งที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

ประการที่สี่ : หากทุกความเข้าใจต้องการการเริ่มต้น แน่นอนว่า การเริ่มต้นนั้นก็ต้องการค่าเริ่มต้นด้วยเช่นกัน และสิ่งนี้ในความเป็นจริงก็คือเหตุผลวน และนำไปสู่การสิ้นสุดที่ลำดับซึ่งไม่ถูกต้อง[8]

ประเด็นเกี่ยวกับการตีความต่างๆ ของศาสนา

จนถึงปัจจุบันได้อธิบาย อรรถปริวรรตศาสตร์  และการตีความต่างๆ ของศาสนาไปแล้ว และได้นับทฤษฎีต่างๆ เหล่านั้นไปแล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งทัศนะของ Gadamer ซึ่งสะท้อนต่อนักคิดร่วมสมัยจำอย่างมากมาย ซึ่งได้อธิบายประเด็นต่างๆ ไปแล้ว แต่สำหรับความสมบูรณ์ของการวิภาษ จำเป็นต้องพิจารณาถึงประเด็นดังต่อไปนี้  :

ประเด็นแรก : ถึงแม้ว่าปัญหาของ"การตีความต่างๆ ของศาสนา" ส่วนใหญ่จำนำมาจากอรรถปริวรรตศาสตร์ของปรัชญาสมัยใหม่ แต่การอภิปราย การตีความ และความเข้าใจตัวบทก็มีอยู่ในประวัติศาสตร์ของศาสตร์อิสลามตั้งแต่โบราณแล้ว อาจกล่าวได้ : ศาสตร์ในแง่ของอรรถปริวรรตศาสตร์ในอิสลาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตัฟซีรอัลกุรอาน อิลม์อุซูล และเอรฟานทางทฤษฎีก็ได้รับการแนะนำเอาไว้ ตัวอย่างเช่น สามารถกล่าวถึงการวิภาษในเรื่อง : การตีความอัลกุรอานประเภทต่างๆ ด้วยเหตุผลของสติปัญญา, การอ้างอิง,รหัสยะ, การประจักษ์, การตีความออัลกุรอาน ด้วยอัลกุรอาน, การตีความตามแนวคิดของตัวเอง, การวิภาษเรื่องของคำ, และวิธีอื่นอีกมากมาย

ประเด็นที่สอง : เนื่องจากตัวบทอันศักดิ์สิทธิ์ทางศาสนาเป็นการสร้าง และเผยแผ่วัฒนธรรมของชาวมุสลิม ซึ่งมีบทบาทสำคัญที่สุดจะต้องรับผิดชอบการประพันธ์ศาสตร์ต่างๆ ในศาสนาอิสลาม เราสามารถกล่าวได้ว่า การแสดงทฤษฎี หรือการศึกษาเกี่ยวกับวิธีการล้วนอยู่ในขอบข่ายของความเข้าใจทั้งสิ้น การตีความ หรือการทำความเข้าใจกับตัวบท ถือเป็นบทนำที่เหมาะสมที่สุดในการวิภาษเรื่องเทววิทยา ดังนั้น สาเหตุ และวิธีการที่ถูกนำเสนอ และความเชื่อในความเป็นไปได้ของ"การตีความที่หลากหลาย" จากคำสอนและความเชื่อทางศาสนา, มีความท้าทายอย่างใหญ่หลวงในพื้นที่เหล่านี้ วิธีการเหล่านี้ส่วนใหญ่เกิดขึ้นโดยปัญญาชนอาหรับและมิใช่อาหรับ ในช่วงปีที่ผ่านมา ซึ่งส่วนใหญ่ได้นำมาจากอรรถปริวรรตศาสตร์  ของ" H. G. Gadamer" นักคิดเหล่านี้ได้พยายามนำเอาหลักอุซูลและวิธีวิภาษของ อรรถปริวรรตศาสตร์ปรัชญา  มาใช้ในการตีความ อัลกุรอาน และรายงานของศาสนา และนำไปใช้ในตรรกะความเข้าใจของศาสนาอีกด้วย แน่นอนว่า การเลือกของเขาในกรณีเหล่านี้สามารถสรุปได้ดังนี้ :

1.บทบัญญัติและตัวบทศาสนาเงียบและไม่ออกเสียง

2.สมมติฐานอัตนัยทั้งในและภายนอกความเห็นของผู้อธิบายความและผู้ฟัง, มีผลต่อการตีความตัวบท

3.สาระสำคัญของความจริงของศาสนา จะไม่ตกอยู่มือของผู้ตีความ

4.จะไม่มีการตีความที่บริสุทธิ์หรือมีความบริสุทธิ์อันใดทั้งสิ้น และเราจะอยู่ท่ามกลางการผสมผสานระหว่างความถูกต้องและไม่ถูกต้อง

ประเด็นที่สาม : มุมมองของนักคิดจำนวนมากที่กล่าวถึงข้างต้น มิได้ให้ข้ออ้างจำเป็นต่อเกณฑ์และมาตรฐานต่างๆ ที่สามารถประเมินผลและการตัดสินการตีความที่แตกต่างได้, และไม่ได้ความพยายามที่จะแยกระหว่างการตีความที่ถูกต้อง ออกจากความไม่ถูกต้อง, หรือความสอดคล้องออกจากความไม่สอดคล้องกัน  อีกนัยหนึ่ง : ความเข้าทั้งหมดจะมีค่าเท่ากัน ในกรณีที่วางอยู่บนพื้นฐานทางศาสนาและทฤษฎีที่ดีกว่า, ผู้ตีความจะต้องพยายามแยก และทำความรู้จักขอบข่ายสติปัญญาของตนออกจากขอบข่ายของ "ผู้ประพันธ์", และตามเกณฑ์และมาตรฐานในการแก้ไขทัศนะของตน เพ่อปรับให้เข้ากันกับความตั้งใจของผู้พูด มิฉะนั้น มุมมองและแนวทางใหม่นี้,นอกเหนือจากความเข้าใจศาสนาแล้ว ยังได้ครอบคลุมวิธีการรู้จักความเข้าใจทางศาสนาด้วย

ตามทัศนะของนักวิชาการอิสลาม, ยอมรับแตกต่างในการทำความเข้าใจกับศาสนาว่าเป็นความจริงที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้มานานแล้ว แต่ความแตกต่างกันนี้ "เป็นเกณฑ์" ซึ่งความหลายของเกณฑ์ในลักษณะหนึ่งได้ตีความตัวบทของศาสนา ดังนั้น"ความพยายามในการทำความเข้าใจ" หรือ "ความต่างในศาสนา" หมายถึง "การตีความตามทัศนะตัวเอง" และการกำหนดความคิดของตนที่มีต่อตัวบทของศาสนา ซึ่งมิได้ให้ความน่าเชื่อถือในทุกความแตกต่างเหล่านั้น

ประเด็นที่สี่ : ดังนั้น สิ่งที่ถูกกล่าวว่าทั้งผู้เสนอและผู้สนับสนุน อรรถปริวรรตศาสตร์ปรัชญา และการตีความที่แตกต่างกันของศาสนา จะต้องยอมรับ"ผู้อธิบายความเป็นศูนย์กลาง" ในขณะที่ทฤษฎีของนักคิดอิสลาม จะแสวงหาความหมายและความตั้งใจจริงของผู้พูด ( นั่นคือพระเจ้าหรือทูตของพระองค์) เป็นวิธีการหนึ่ง ซึ่ง"ผู้ประพันธ์" คือศูนย์กลาง จากสาตุนี้เองในมุมมองนี้ผู้อธิบายความจึงอยู่ในฐานะของผู้ดำเนินตามตัวบท (อัลกุรอานหรือหะดีษ) ไปตามความตั้งใจของเจ้าของคำพูด ซึ่งสามารถยอมรับทัศนะที่ว่า “ตัวบทคือศูนย์กลาง” ทุกความพยายามและการขวนขวายของผู้อธิบายความ ซึ่งให้ผู้ประพันธ์เป็นแกน หรือตัวบทเป็นแกน ถ้าหากการค้นพบมีความละเอียดอ่อนถูกต้อง และเป็นไปตามความหมายของผู้พูดมากเท่าใด และจากทุกเงื่อนไขที่เขาได้ช่วยให้เขาเข้าถึง ผู้อธิบายความก็จะได้รับประโยชน์มากเท่านั้น เงื่อนไขและข้อบ่งชี้เช่น : เอกสารหลักฐานและพยานหลักฐาน ก็ต้องการฐานความรู้พื้นฐานเป็นสิ่งสำคัญ เช่น : กฎการใช้ภาษาของผู้พูด, การรู้จักกฎเกณฑ์ของภาษา เช่น กฎทั่วไปและเฉพาะเจาะจง, ความกว้างอย่างไร้เงื่อนไขหรือมีเงื่อนไข, คลุมเครือหรือชัดเจน, ขอบข่ายหรือเป็นสาเหตุของการประทานตัวบท และ....

ฉะนั้น ไม่ต้องสงสัยเลยว่า, การให้ผู้ประพันธ์เป็นแกน มิได้หมายความว่าเป็นการปฏิเสธความหมายของ ค่าเริ่มต้นทั้งหมด, แม้ว่าค่าเริ่มต้นบางส่วนจะเป็นสาเหตุสนับสนุนความคิดของผู้อธิยายความที่มีต่อตัวบท อันเป็นสาเหตุของการตีความไปตามทัศนะของตนเอง กระนั้นค่าเริ่มต้นและความรู้พื้นฐานก็เป็นสิ่งจำเป็น และเป็นตัวเลือกที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้

1.  ความรู้พื้นฐานและสมมุติฐานต่างๆ ซึ่งเป็นบทนำสำหรับการวินิจฉัยและดึงความหมายจากแก่นแท้ของตัวบท เช่น กฎทางวรรณกรรมและทางภาษา

2.ค่าเริ่มต้นของคำพูดและความเชื่อ เช่น วิทยปัญญาของพระเจ้า การชี้นำด้วยคำพูดของพระองค์, การเป็นผู้พูดของอัลกุรอาน, ความชัดแจ้งของอัลกุรอาน, ข้อพิสูจน์ของคัมภีร์และซุนนะฮฺ และ

3.ค่าเริ่มต้น ที่ก่อให้เกิดคำถามขึ้นทางสติปัญญาและข้อสงสัย เพื่อสอบถามและสำรวจตัวบทใหม่

ประเด็นที่ห้า : ประเด็นสุดท้ายซึ่งการพิจารณาจุดนี้มีความจำเป็นอย่างยิ่ง, การตอบคำถามนี้เป็นเหตุผลที่แม้กระทั่งในบริบทของกฎระเบียบที่ชัดเจน การทำความเข้าใจ และการวินิจฉัยต่างๆ จึงได้เกิดขึ้น?

สำหรับคำตอบสามารถกล่าวโดยสรุปเช่นนี้ : เป็นที่แน่นอนว่า ความขัดแย้ง ความหลากหลาย, ความขัดแย้งที่ไม่จริงและความแตกต่างในการตีความ ซึ่งในความเป็นจริงแล้วควรที่จะเก็บเกี่ยวในแนวตั้งของสิ่งเหล่านั้น  ตัวอย่างเช่น เรื่องหลักกฎหมาย ที่บางครั้งกฎขัดแย้งกับคำตัดสิน, ซึ่งเกี่ยวข้องกับสองเวลา สองโหมดเงื่อนไข และสองสถานะ หรือสองประเด็นที่แตกต่างกัน ซึ่งในกรณีที่วิเคราะห์โดยละเอียดถึงกรณีที่ขัดแย้ง, สามารถขจัดความขัดแย้งออกไปได้ทั้งหมด อีกนัยหนึ่งคือ สามารถนำเอาความขัดแย้งเหล่านั้นมารวมกัน เพื่อหาทางออกที่สมควร

อีกประเภทอหนึ่งของความหลากหลายและแตกต่าง, เกี่ยวกับการมาตรฐานการคิดที่ครอบคลุมของผู้วิจัย หรือผู้ออกความเห็นและผู้อธิบายความ, อีกนัยหนึ่ง เนื่องจากต้นกำเนิดมาจากความแตกต่าง ค่าเริ่มต้นจึงเป็นคำถาม ซึ่งผู้ตีความจำนวนมาก บางครั้งได้ใช้ความเสมอภาพ และบางครั้งก็ใช้ ความแตกต่าง ตั้งเป็นคำถามที่แตกต่างกันต่อคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ ครอบคลุมหลายด้านของตัวบท รวมทั้งความลึกในแง่ต่างๆ ด้านในของคัมภีร์, อันเป็นทำให้ได้รับคำตอบที่หลากหลาย, ซึ่งในความเป็นจริงคำตอบทั้งหมดอยู่ในแนวตั้งและมีความเห็นเข้าด้วยกัน มิได้อยู่ในแนวนอนและมีความขัดแย้งกัน

แต่ในกรณีของความหลากหลายและความขัดแย้ง ซึ่งอยู่ในรูปแบบที่แท้จริงแต่มิได้อยู่ในแนวตั้ง ที่พาดพิงไปยังความแตกต่างในการตีความ,เหตุผลของสิ่งเหล่านี้สามารถกล่าวได้เช่นนี้ :

ไม่สนใจ หรือผิดพลาดในกฎระเบียบของไวยากรณ์อาหรับและวรรณคดี เช่น ไม่ใส่ใจและละเลยต่อข้อยกเว้น หรือเงื่อนไขต่างๆ ที่ปรากฏอยู่ในตัวบท ขาดการประยุกต์ใช้หลักการของเหตุผลและตรรกะ, เพียงแค่คิดในวิธีการตีความโดยขาดความสนใจในเทคนิค บริบท เครื่องหมายต่างๆ และสมมาตรทั่วไปของผู้พูด, ไม่ใส่ใจต่อเหตุผลและเครื่องหมายของสติปัญญา, มีการค้นคว้าสายรายงาน และเอกสารประกอบที่ไม่เพียงพอ ขาดการประยุกต์ใช้ความรู้บางอยาง เช่น อิลมุริญาล และดิรอยะฮฺ

สรุป ความหลากหลายในตีความตัวบทของศาสนาหนึ่ง หรือคัมภีร์เล่มหนึ่งในลักษณะของ "หลักเกณฑ์มาตรฐาน" เหมาะสมและในเวลาเดียวกัน "มีความจำกัด" เป็นสิ่งที่ปฏิเสธและหลีกเลี่ยงไม่ได้ในกรณีที่มีจำนวนมาก แต่ไม่ต้องสงสัยเลยว่า, คนที่ไม่ ความสามารถเพียงพอที่จะใช้ตัวบทหนึ่ง อาจจะเรียกร้อง "การตีความใหม่” (Reading) จากศาสนาหรือจากตัวบทของศาสนา แน่นอนว่า ความถูกต้องของสิ่งนั้น เป็นหน้าที่ของผู้เชี่ยวชาญ และนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญด้านศาสนาและภาษา ที่ต่องเป็นผู้กำหนด[9]

สรุป :

ด้วยการแสดง 2 ทฤษฎีของพหุนิยม และการตีความที่แตกต่างกันของศาสนา เป็นที่ชัดเจนว่าทั้งสองหัวข้อ เป็นสองประเภทที่แยกกันอย่างละเอียด เป็นข้อพิพาทในการศาสนา ซึ่งในปีที่ผ่านมามีการเขียนบทความ และสิ่งพิมพ์ซึ่งได้รับการกล่าวถึงอย่างกว้างขวาง ซึ่งเนื้อหามีความแตกต่างกันและกันอย่างชัดเจน และในความเป็นจริงแล้วเป็นบทวิภาษใหม่ใน 2 สาขาของวิชาศาสนศาสตร์

แต่จุดร่วมของทั้งสอง,คือ วิธีอรรถปริวรรตศาสตร์ พหุนิยมในฐานะที่เป็น วิธีที่หกที่ถูกล่าวในบทวิภาษเกี่ยวกับพหุนิยม ซึ่งเนื้อหาและการพิจารณาได้อธิบายไปแล้วโดยสังเขป

สุดท้าย, ประเด็นที่จำเป็นต้องพูดถึงในเรื่อง พหุนิยม ก็คือการอภิปรายเรื่อง อรรถปริวรรตศาสตร์ ซึ่งต้องการรายละเอียดอีกมาก ดังนั้น สำหรับผู้ที่สนใจ สามารถศึกษาได้จากหนังสือที่เกี่ยวข้องกับการอภิปรายหัวข้อดังกล่าว

แหล่งอ้างอิงสำหรับการศึกษาเพิ่มเติม  :

1ศาสตราจารย์ ฮาดะวี เตหะรานนี, มะฮฺดียฺ, ,มะบานียฺ กะลาม อิจญฺติฮาด.

2ซุรูช,อับดุลกะรีม, ซิรอฏฮอเยะ มุสตะกีม

3 อับดุรเราะซูล, บัยยาต และคนอื่น ๆ , อภิธานศัพท์

4 เราะฮีม พูร อัซเฆาะดียฺ, ฮะซัน, วิจารณ์หนังสือ, ฉบับที่ 4

5 มุจญฺตะฮิด ชุบัสตะรียฺ, มุฮัมมัด, อรรถปริวรรตศาสตร์ อัลกุรอาน และซุนนะฮฺ