قرآن کریم در بیان بخشی از آنچه میان حضرت موسی(ع) و فرعون رخ داده بود، به روزی به نام «یوم الزینة» اشاره می‌کند و می‌فرماید:

فرعون به موسی(ع) نسبت جادوگری داد و او را متهم کرد که تصمیم دارد با استفاده از سحر خود، مصریان را از سرزمینشان آواره کند[1]و ایشان را تهدید کرد، ما نیز مانند تو دست به دامن سحر و جادو شده و تو را شکست خواهیم داد! سپس از موسی(ع) خواست روزی را برای مبارزه با ساحران تعیین کند:

«سحرى مانند سحر تو خواهیم آورد! مکان مناسبی را مشخص کن تا هیچ کدام خلف وعده نکرده و در آن‌جا حاضر شویم».

 این‌جا بود که موسی(ع) «یوم الزینة» را وعد‌ه‌گاه این نبرد مشخص نمود:

 «قالَ مَوْعِدُکُمْ یَوْمُ الزِّینَةِ وَ أَنْ یُحْشَرَ النَّاسُ ضُحًى».[2] موسی گفت: وعده‌گاه ما یوم الزینة، و هنگام ظهر باشد که مردم جمع شوند!

«یوم الزینة» در این آیه اشاره به روزی است که از بزرگ‌ترین عیدها و جشن‌های شناخته‌شده‌ در میان مصریان از دوران کهن بود و آنان در آن‌روز بیشترین شادی‌ها و تفریحات را داشتند.[3] طبیعی است که آن‌روز، تعطیل عمومی نیز بود. در آن‌‌روز مردم لباس نو ‏پوشیده، خود را آرایش کرده، و بازار و کوچه‌ها و میدان‌ها را تزیین می‌کردند و روزى بود که مردم در یک بازار مخصوصى جمع می‌شدند.[4]

در درک پیام این فراز قرآنی، تفاوت نمی‌کند که بدانیم آن‌روز، دقیقا چه روزی از سال بود. با این وجود اما در برخی منابع، تاریخ‌هایی برای آن مشخص کرده‌اند:

عید نوروز،[5] روز عاشوراء،[6] و یا ....

اما این‌که موسی(ع) آن زمان را برای وعده‌گاه نبرد برگزید، بدان جهت بود که با توجه به تعطیل بودن آن‌روز و نیز هنگام ظهر که دیگر کسی در خواب و استراحت نبود، مردم فرصت بیشتری را براى حضور مستقیم در این نبرد داشته و می‌توانستند با چشمان خود، به حقانیت موسی(ع) و گمراهی فرعون و باطل‌بودن ادعاهای او پی ببرند و تفاوت معجزه و سحر را ببینند، تا هیچ‌گونه شک و شبهه‌‏اى براى کسى باقى نماند.[7]

[1]. طه، 57.

[2]. طه، 59.

[3]. حسینی زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، تحقیق، هلالی، علی، سیری، علی، ج 18، ص 268، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، 1414 ق.

[4]. ر. ک: فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، ج 22، ص 64، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ سوم، 1420ق.                       

[5]. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق، شحاته، عبدالله محمود، ج 3، ص 30، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، 1423ق.

[6]. بیضاوی، عبد الله بن عمر، انوار التنزیل و أسرار التأویل، تحقیق، المرعشلی، محمد بن عبد الرحمن، ج 4، ص 31، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ اول، 1418ق.

ر. ک: «معنای تاسوعا و عاشورا»؛ «معنای واژه‌های تاسوعا و عاشورا».  

[7]. ر. ک: طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 7، ص 29- 30، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.