فقها با استناد به روایاتی از معصومان(ع)[1] در مسئله ذکر رکوع و سجده می‌گویند:

انسان هر ذکری را در رکوع و سجده بگوید کافی است، ولی احتیاط واجب آن است که مقدار آن، کمتر از سه مرتبه «سُبْحانَ‌ اللّه» نباشد.[2] همچنین، گفته شده است یکی از مستحبات رکوع و سجده نماز آن است که علاوه بر ذکرها، «صلوات» نیز بفرستیم.[3]

با این‌حال، بر اساس فتاوای موجود، از آن‌جا که صلوات ذکری عام به شمار می‌آید نمی‌تواند به ‌تنهایی جایگزین ذکرهایی شود که در رکوع و سجود واجب است،[4] و حتی اگر کسی از روی ناآگاهی تنها به صلوات اکتفا کند، لازم است نمازش را قضا نماید.[5]

گفتنی است؛ در رکوع و سجده باید ذکری گفته شود که به نوعی نشانگر حمد و ستایش و تسبیح خداوند باشد، و این که ما چیزی را از خداوند بخواهیم، اگرچه آن هم نوعی ارتباط با خدا است؛ اما نمی‌تواند از مصادیق ذکرهایی باشد که دست کم انتخاب و گفتن یکی از آنها در رکوع و سجده واجب است.

در همین راستا می‌توان گفت که صلوات هم نوعی از این درخواست‌ها است؛ زیرا ما از خداوند می‌خواهیم که بر پیامبر اسلام(ص) و اهل‌بیت حضرتشان درود بفرستد و با آن‌که بیان چنین درخواستی در رکوع و سجده نیز مستحب است؛ اما جایگزین ذکر واجب نمی‌شود.

[1]. شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، موسوی خرسان، حسن، ج 2، ص 79، حدیث 65 و ص 302، حدیث 73، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق؛

[2]. امام خمینی، توضیح المسائل (محشّی)، گردآورنده، بنی‌هاشمی خمینی، سید محمدحسین، ج 1، ص 562، مسئله 1028 و ص570، مسئله 1049، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ هشتم، 1424ق.

[3]. ر. ک: (ذکر رکوع و سجود).

[4]. خوئی، سید ابوالقاسم، استفتائات، ص 69، سؤال 226، قم، مؤسسة إحیاء آثار الامام الخوئی، چاپ اول، 1381ش؛ تبریزی، جواد، استفتائات جدید، ج 2، ص70، سؤال 322، قم، دفتر معظم له، چاپ اول، بی‌تا.

[5]. صافی گلپایگانی، لطف الله، جامع الاحکام، ج 1، ص 73، سؤال 227، قم، انتشارات حضرت معصومه(س)، چاپ چهارم، 1417ق؛ شبیری زنجانی، سید موسی، استفتائات، ج 1، ص 382، سؤال 1600، قم، مرکز فقهی امام محمد باقر(ع)، چاپ اول، 1396ش.