«حروف جارّه» یا «حروف جر» بنابر نظر مشهور، هفده حرفاند که بر اسم وارد میشوند و آنرا مجرور میکنند.
حرف «خَلا» یکی از حروف جاره است که معنای استثنا دارد؛ یعنی اسم پس از خود را از حکمی که شامل افراد یا اشیای پیش از آن بوده، خارج میکند.[1] برای نمونه، در جمله «رَأَیتُ تَلامِذَتی خَلا مُحَمَّدٍ»؛(همه شاگردانم را دیدم، جز محمد)، «محمد» از حکم «دیدن» استثنا شده است.
با اینحال، «خَلا» به عنوان حرف جر در قرآن کریم به کار نرفته است. و واژه «خَلا» که در دو آیه «وَإِذا خَلا بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ» و «إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلاَّ خَلا فیها نَذیرٌ» آمده حرف جر نیست؛ بلکه در هر دو مورد فعل ماضی است و معنای «خلوت کردن»، یا «گذشتن و سپری شدن» دارد.
بنابر این، هرچند «خَلا» در زبان عربی میتواند بهعنوان حرف جر و برای بیان استثنا به کار رود؛ اما کاربرد قرآنی آن در این دو آیه، از این نوع نیست.
[1]. ر. ک: ذهنی تهرانی، سید محمد جواد، قواعد صرف و نحو و روش تجزیه و ترکیب، ج 1، ص 144- 145، قم، مؤلف، چاپ اول، 1371ش.
