دعا ارتباط نیازمندانه بنده با ذات حق تعالی، برای رفع نیازهای دنیوی و اخروی است.

استجابت دعا، مانند هر پدیده دیگری، قوانین، آداب و شروطی دارد که با وجود آن آداب و شرایط است که دعا به اجابت می‌رسد، و اگر آن شرایط موجود نباشد، یا مانعی در استجابت آن باشد که ما به آن علم نداریم، اگر چه سریع الاجابه‌ترین دعا هم باشد، باز ممکن است مورد اجابت واقع نشود.[1] به هر حال چون ذکر متن دعاها در این‌جا مقدور نیست، فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می‌شود:

1. دعای توسل

محمد بن بابویه دعای توسل را از ائمه(ع) نقل کرده و گفته است که این دعا را در هیچ امری نخواندم، مگر آن‌که اثر اجابت آن‌را به زودی یافتم. دعای توسل از دعاهای مشهوری است که در شب‌های چهارشنبه خوانده می‌شود. در این دعا با توسل به چهارده معصوم(ع) و واسطه قرار دادن آنها به درگاه الاهی پس از اتمام دعا، حاجت خود را از خدا درخواست می‌کنیم. جملات صدر و ذیل آن چنین است: «اللهم انی اسئلک و اتوجه الیک بنبیک نبی الرحمة...»؛ (خدایا من از تو می‌خواهم و روی می‌آورم به سوی تو، به پیامبرت، پیامبر رحمت...) «یا وجیها عندالله اشفع لنا عندالله»؛ (ای آبرومند نزد خدا، شفاعت کن برای ما نزد خدا).[2]

2. دعای فرج

کفعمی در کتاب البلد الامین دعایی از حضرت على(ع) نقل کرده که اگر شخص گرفتار، ترسیده، نگران و غم دیده، آن‌را بخواند، حق تعالی گشایش در کار او ایجاد نماید. ابتدا و انتهای این دعا چنین است:

«یا عماد من لا عماد له...»؛ (ای پشتیبان کسی که پشتیبان ندارد...). «وافعل بی ما انت اهله»؛ (با من چنان کن که تو اهل آنی).[3] و آن‌گاه پس از دعا حاجت خود را طلب کند.

3. دعای اسم اعظم

سید علیخان شیرازی در کتاب کلم الطیب نقل می‌کند: اسم اعظم خدای تعالی آن است که افتتاح او «الله» و اختتام او «هو» است. هر کس اسم اعظم خدای تعالی را روزی یازده بار ورد خود قرار دهد، هرآینه هر امر مهم جزئی و کلی برای او آسان شود و آن اسم اعظم پنج آیه از پنج سوره‌‌ی مبارکه‌ی بقره، آل عمران، نساء، طه و تغابن است، با این ویژگی که حروف آن نقطه ندارد و تغییری در اعراب آنها صورت نمی‌گیرد:

1. «الله لا إله إلا هو الحی القیوم ... » تا آخر آیة الکرسی،
2. «الله لا اله الا هو ...نزل علیک الکتاب ...»،
3. «الله لا إله ان هو لیجمعنکم ...»،
4. «الله لا إله ان هو له الاسماء ...»،
5. «الله لا إله الا هو و علی إلله...».[4]
6. دعای مقاتل بن سلیمان از امام سجاد(ع)

به مقاتل بن سلیمان می‌گوید: امام سجاد(ع) دعایی را تعلیم داد که هر کس این دعا را صد بار بخواند دعایش مستجاب خواهد شد. ابتدا و انتهای این دعا چنین است: «الهی کیف ادعوک و انا...»؛ (خدایا چطور بخوانم تو را و حال من منم...). «تفرج عنی فرجا عاجلا غیر اجل نفسک و رحمتک یا ارحم الراحمین»؛ (گشایش فوری بدون مدت‌دار، به من عطا کن به فضل و رحمت خودت، ای مهربان‌ترین مهربانان).[5]

5. دعای سریع الاجابة

کفعمی در البلد الامین دعایی از امام موساى کاظم(ع) نقل کرده است که امام فرمود: عظیم الشأن و سریع الاجابة است که جملات صدر و ذیل آن چنین است:

«اللهم انی اطعتک فی احب الاشیاء الیک و هو التوحید»؛ (خدایا من تو را اطاعت کردم در آنچه بیشتر دوست داری و آن یگانه دانستن توا است).

«و ارزقنی من حیث احتسب و من حیث لا احتسبه، انک ترزق من تشاء بغیر حساب»؛ (روزی‌ام ده، از آن‌جا که گمان می‌برم و از آن‌جا که گمان نمی‌برم؛ زیرا تو روزی دهنده‌ای، هر کس را بخواهی بدون حساب روزی می‌دهی. پس از اتمام دعا حاجت خود را طلب کن.[6]

6. دعایی از امام صادق‌(ع) که هر کسی ده بار یا الله بگوید، به او گفته می‌شود، لبیک، حاجت تو چیست؟.[7]
7. دعایی از امام جعفر صادق(ع) که هر کس یا رب یا الله بگوید به گونه‌ای که تا نفس او قطع شود، گفته می‌شود لبیک حاجت تو چیست؟.[8]

همه‌ی این دعاها را مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان، فصل پنجم آورده است.

البته لازم به تذکر است که برای حاجت‌های خاص، دعاهای خاصی وارد شده است که برای کسب اطلاع از آنها می‌توانید به کتاب مفاتیح الجنان مراجعه کنید.

[1]. برای آگاهی بیشتر در باره‌ی دعا، آداب و شرایط آن، ر. ک: «شرایط حتمی استجابت دعا»، 197؛ «چگونگی تشخیص مصلحت در دعا» پاسخ 721.

[2]. قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، دعای توسل، ص 225.

[3]. همان، دعای فرج.

[4]. همان، آیات اسم اعظم، ص 224.

[5]. همان، دعای مقاتل بن سلیمان، ص 236.

[6]. همان، دعای سریع الاجابة، ص 237 و 754.

 .[7]کلینى، محمد بن یعقوب بن اسحاق‏، کافی، محقق، مصحح، غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، ج 2، ص 519، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[8]. همان، ج 2، ص 520.