خالق مهربان زن را برای مرد و مرد را برای زن آفرید و فرمود:

«و از نشانه‌‏هاى او این که همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان مودّت و رحمت قرار داد. در این نشانه‌‏هایى است براى گروهى که تفکّر می‌کنند».[1]

اما این همراهی، همسری و زندگی مشترک، فقط باید در چهارچوب قوانین شرع(ازدواج) باشد. در دین اسلام ازدواج یک عبادت و حافظ دین انسان و وسیله‌‏اى براى پاک‌دامنى و پاک‌‏دامن زیستن است. اسلام هرگونه ازدواجی را درست نمی‌شمارد؛ زیرا بر اساس آموزهای دینی جامعه‌ای سالم است که خانواده‌هایش سالم باشد و خانوادۀ سالم در گرو ازدواجی درست و از روی شناخت و دارای معیارها و شرایط مورد نظر اسلام است.

به جرأت می‌توان گفت؛ بیشترین مشکلاتی که در زندگی مشترک به وجود می‌آید، ناشی از این است که زن و مرد، همسر مناسب خود را انتخاب نکردند و پس از چند سال زندگی متوجه می‌شوند که مناسب یکدیگر نبوده‌‏اند.

تحقیقات نشان می‌دهد که عوامل اصلی طلاق عبارت‌اند از: اعتیاد، دخالت اطرافیان، ناسازگاری، مسائل مالی، فقر فرهنگی و شیوه‌‏های سنتی انتخاب همسر، که بیشتر متکی بر شانس و تصادف است و به جدایی‌ها دامن می‌زند.

انتخاب همسر، سنگ زیربنای یک زندگی موفق است و باید گفت که اکثر شکست‌ها در زندگی مشترک، از بناگذاری نامناسب این سنگ زیرین ناشی می‌شود. این‌که یک زندگی شیرین پس از مدتی به تلخی و سردی می‌گراید، این دریافت ویرانگر هر یک از زوجین را در متن خود دارد که «ما اصلاً برای هم مناسب نبودیم»، یعنی به این نتیجه می‌رسند که در مرحله «گزینش» اشتباه کرده‌‏اند.

روان‌شناسان و متخصصان خانواده معتقدند که هر اندازه زن و مرد قبل از ازدواج، اطلاعات صحیح‌‏تر و دقیق‌‏تری نسبت به یکدیگر داشته باشند، بهتر می‌توانند موفقیت و یا شکست زناشویی خود را پیش‌‏بینی نمایند. بنابراین، این موضوع را نباید ساده انگاشت، بلکه برای آن امر خطیر «انتخاب همسر» لازم است وقت بگذاریم و با دقت و مطالعه کافی، اقدام کنیم. در این راستا روان‌شناسان و متخصصان خانواده، ناصحان خیراندیش که راهنمایی نسل جوان را وظیفه‌ی خود می‌دانند و برای رهایی دختران و پسران جوان از یک زندگی سرد و بی‌روح و یا یک جدایی اجتناب‌‏ناپذیر، دل می‌سوزانند، آنان را به ریشه‌‏های مشکلات احتمالی توجه داده‌‏اند و از این طریق سعی کرده‌‏اند که اشتباهات را به حداقل ممکن کاهش دهند. یکی از مهم‌ترین این موارد «انتخاب مناسب همسر» است. قبل از هر چیزی لازم است همسری را که برای زندگی آینده انتخاب می‌کنیم به خوبی بشناسیم. اگر این انتخاب درست و هشیارانه صورت گیرد، مشکلات بعدی که خواه‌‏ناخواه در هر زندگی به وجود خواهد آمد، با درایت و گذشت برطرف می‌شود.

به هر حال، باید توجه داشت که انتخاب همسر، غیر از انتخاب لباس و یا گزینش نوکر و کلفت است؛ زیرا، شخص با انتخاب همسر می‌خواهد شریکی در زندگی خانوادگی برای خود برگزیند؛ شریکی که تا پایان عمر همراه و همراز او باشد و از مصاحبت با او لذت ببرد. می‌خواهد او را شریک مال و زندگی خود و مهم‌‏تر از همه، محرم اسرار خویش نماید. از این‏رو، عقل سلیم حکم می‌کند که انسان باید دربارۀ همسر آینده‏‌اش تحقیق کند و از هرگونه عجله‏‌کاری و اغماض در جوانب قضیه بپرهیزد، ویژگی‌های اخلاقی و روحی همسر مورد انتخاب را بشناسد و بنگرد که چه کسی را برای همسری برمی‌گزیند؛ از این‌‏رو، مرحله‌ی بررسی و شناخت، جهت گزینش همسر، اهمیت بسزایی در زندگی انسان دارد؛ زیرا تجربه نشان داد که بیشتر اختلافات خانواده‏‌ها و طلاق‌ها و از هم‌‏پاشیدگی‌ها، ناشی از شتاب‌زدگی در انتخاب همسر بوده است.[2]

بنابراین، پیشوایان معصوم(ع) در مورد این امر خطیر و سرنوشت‌‏ساز دستور داده‏‌اند که هنگام انتخاب همسر، ابتدا وضو بگیرید و دو رکعت نماز بخوانید و آن‌‏گاه از خداوند مهربان درخواست نمایید همسری شایسته که از لحاظ اخلاق و پاک‌دامنی و نگهداری مال و آبروی شوهر و زیبایی و فرزندآوری سرآمد زنان است، نصیب شما گرداند و سپس به سراغ انتخاب همسر بروید.[3]

این دستور معصوم(ع) بیانگر این است که فکر و اندیشه انسان به تنهایی کافی نیست، بلکه باید در این امر مهم به خدای متعال پناه برد و از او کمک گرفت.

دین اسلام برای گزینش همسر، معیارها و ضوابطی را معین کرده است که زن و مرد(جوانان) در انتخاب همسر باید آن معیارها را مراعات نمایند، تا در زندگی مشترک، روابط بین همسران بهتر، سالم‌‏تر، پرجاذبه‌‏تر، شیرین‌‏تر و با صفاتر گردد، که در در ذیل به گوشه‌ای از آنها اشاره می‌شود:

1. ایمان واقعی: زیرا چنین شخصی به علت داشتن ارتباط قلبی با خدا، فردی قابل اعتماد است.
2. اخلاق خوب: یعنی این‌که انسان آراسته به صفات، عادات، خُلق و خوهای پسندیده، فضایل، کمالات و اعمال و رفتار نیکو بوده و از صفات زشت، بیماری‌های اخلاقی و... دور باشد؛ زیرا تنها عاملی می‌تواند روح سرکش انسان و غرایز طوفانی و عصیانگر او را مهار کند و علم و صنعت را در راه آرامش عمومی و زندگی مسالمت‌‏آمیز به کار اندازد، اخلاق واقعی است که از ایمان حقیقی به خدا سرچشمه می‌گیرد. داشتن اخلاق خوب است که در زندگی باعث نشاط و جوانی طرفین و سایر افراد خانواده می‌شود. در رویات آمده همسر بد اخلاق انسان را به پیری زودرس مبتلا می کند.[4]
3. اصالت خانوادگی: یعنی این‌که همسر انسان در دامن پدر و مادر پاک و شایسته متولد و رشد کرده باشد.

 پیامبر اسلام(ص) در مورد این ویژگی فرمود: "از سبزۀ مزبله بپرهیزید. (یعنی زن زیبا در خانوادۀ بد).[5]

4. سلامت عقل و فکر: «سلامت عقل» از مهم‌‏ترین شرایط یک همسر شایسته محسوب می‌شود؛ زیرا تدبیر امور زندگی و برطرف نمودن مشکلات زندگی مشترک و پیمودن راه سعادت و درست‌کاری کار بزرگی است که نیاز به سلامت عقل و فکر دارد.
5. زیبایی و شادابی: همسری که از چنین صفاتی برخوردار باشد، غالبا ضامن جلوگیری همسرش از انحرافات و چشم‌چرانی می‌گردد و معمولاً این موضوع با خوش‌‏اخلاقی همراه است. بهتر است زن و مرد در مراسم خواستگاری، با اجازه و رضایت والدین،(با شرایطی که در توضیح المسائل آمده) یکدیگر را ببینند و واقعیت‌ها را به هم بگویند یا مرد، مادر یا خواهر و یا یکی از خویشان نزدیک و مورد اعتماد را برای دیدن انتخاب کند و بفرستد تا زن مورد نظر را خوب ببینند و ویژگی‌‏هایش را برای او توضیح دهند.
6. تناسب سنی و تحصیلی: در انتخاب همسر توجه به همتایی و تناسب در سن نیز لازم است. تفاوت سن بلوغ جنسی در دختر و پسر، یک امر طبیعی است، پسر حدود چهار سال دیرتر از دختر به بلوغ جنسی می‌رسد؛ از این‏رو، باید تفاوت سن آنها در امر ازدواج نیز حداقل به همین مقدار باشد(پسر بزرگ‌تر باشد). بهتر است چنین باشد، ولی الزامی نیست.
7. عفاف و پاکی از آلودگی‌ها: رعایت عفاف در رفتار و گفتار، خانواده را سالم و آسیب‌‏ناپذیر نگه‌می‌دارد؛ زیرا اگر در جامعه‌‏ای عفاف و پاک‌دامنی به صورت کامل رعایت گردد و تمتعات جنسی به محیط خانواده محدود گردد، جوانان به ازدواج روی آورده و خانواده‌‏های تشکیل‏‌شده نیز ثبات بیشتری می‌یابند، بر عکس اگر بی‌بند و باری و بی‌عفتی در جامعه رواج یابد و بهره‌‏برداری‌‏های جنسی در خارج از محیط خانواده میسر گردد، جوانان زیر بار مسئولیت‌‏های ازدواج نرفته و خانواده‌‏های تشکیل‌‏شده نیز متزلزل می‌شود.

معیارهای دیگری نیز از لابلای روایات و آموزه‏‌های دینی فهمیده می‌شود که فهرست‌‏وار به آنها اشاره می‌شود: دوشیزگی همسر، جهت نسل پروری و زایایی او، پاک‌دامنی و عفت، درست‌کاری، و در صورت جامعیت معیارهای ذکر شده، زیبایی، هزینه کردن درست و به جا و رعایت اقتصاد، نگهبانی از آبرو و مال، میل به استقبال از همسر و مشایعت او در آمد و شد، همراهی و معاونت با همسر و... از جمله معیارهای درجه‌ی دو در انتخاب همسر است که اگر مراعات شود، زندگی بسیار شیرین می‌شود.

بنابر این، برای چنین امر مهمی هرگز نباید تنها به یک آشنایی خیابانی آن‌هم به علاقه‌ی یک‌طرفه بسنده کرد، چه بسا که موجب پشیمانی طولانی گردد.

[1]. روم، 21. «مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجاً لِتَسْکُنُوا إِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فی‏ ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ».

[2]. عسکری اسلامپور، کریمی، معیارهای گزینش همسر در آموزه‏های اسلامی، مجله پاسدار اسلام، ص 19، مهر 1386، شماره310.

[3]. کوفی، محمد بن محمد اشعث، الجعفریات (الأشعثیات)، ص 109 – 110، تهران، مکتبة نینوی الحدیثة، چاپ اول، بی‌تا؛ محدث نورى، مستدرک الوسائل، ج 14، ص 217، مؤسسة آل البیت علیهم السلام قم، 1408ق.

[4]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 3، ص 558، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

[5]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 5، ص 333، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.