کسانی که با خداوند انس گرفته‌اند حاضر نیستند کسی را در این حریم جای دهند؛ چرا که خدای متعال می‌فرماید:

«خدا براى هیچ مردى در درونش دو قلب قرار نداده‏ است».[1] اما باید بدانیم که ازدواج، دستور همان خدایی است که عشق او در دل انسان جا دارد. باید بدانیم ازدواج در سیر تکاملی انسان به سوی خدا است و در تعارض و تضاد با عشق به خداوند نیست. ازدواج هرگز به معنای وابسته شدن به عشقی هم‌طراز عشق الهی نیست؛ بلکه در مسیر رسیدن به حب خداوند است.

نظر اسلام دربارۀ ازدواج

ازدواج یکی از زیبایی‌های آفرینش و از سنن و رسوم قطعی تمام ملل و اقوام بشری است. در اسلام نیز به ازدواج اهمیت فراوانی داده شده است و از جوانب مختلفی به آن نگاه شده است، به طوری که با هیچ چیز قابل عوض شدن نیست. رفتار و عمل امامان و اولیای دین که بالاترین درک از اسلام را دارند این کلام را قویاً تأیید می‌کند.

امام باقر(ع) از قول پیامبر(ص) نقل می‌کند: در اسلام هیچ بنایی نزد خداوند محبوب‌تر از ازدواج نیست.^[2]

در روایت دیگری امام علی(ع) می‌فرماید: ازدواج کنید که ازدواج سنت رسول خدا(ص) است، هر کسی دوست دارد که پیرو رسول خدا(ص) باشد باید به سنت او عمل کند.^[3]

مسئلۀ ازدواج در اسلام آن‌قدر مورد توجه و اهمیت است که انجام آن در بعضی از روایات مساوی با احراز نیمی از دین است. با ازدواج، شخص نیمی از دین خود را تحصیل کرده است؛^[4] یعنی شخصیت مؤمن با ازدواج به مرحله‌ای می‌رسد که نیمی از دین خود را حفظ می‌کند. در روایات آمده است که دو رکعت نماز انسانی که ازدواج کرده برتر از هفتاد رکعت نماز شخص مجرد است.^[5]

این همه تأکید حکایت از اهمیت فوق العادۀ اسلام به امر ازدواج و تشکیل خانواده دارد، بنایی که هستۀ اولیّۀ تشکیل یک اجتماع سالم و الهی در آن شکل می‌گیرد. اسلام همان‌طور که در اصل ازدواج تاکید فراوانی دارد، در نحوۀ شکل‌گیری و استمرار آن نیز مطالب و معارف مهمی دارد که باید به آن توجه شود.^[6]

از سوی دیگر، در اسلام ترک ازدواج و مجرد بودن مذموم شمرده شده است. در صدر اسلام عده ای از صحابه زنان را بر خود حرام کردند و شب و روز به عبادت پرداختند، امّ سلمه از طریق همسران آنها از این موضوع اطلاع یافت و آن را به پیامبر(ص) انتقال داد، پیامبر فوراً به سوی اصحابش رفت و فرمود: آیا از زنان کناره می گیرید، من خود ازدواج کرده و زنان را ترک نمی کنم...».[7]

همۀ این تاکیدها، اهمیت فراوان این بنیاد مقدس را در دین اسلام می رساند، به گونه ای که فقهاء ازدواج را یکی از مستحبات شمرده اند.

آثار و فوائد ازدواج در اسلام

ازدواج آثار و فوائد فراوانی دارد که در معارف اسلام به آنها اشاره شده است. بعضی از آنها از این قرار است:

1. بقای نسل: اگر در جوامع بشری ازدواج از بین برود، یا در حد قابل توجهی کم شود، نسل انسان به تدریج از بین می‌رود و تمدن عظیم انسانی نابود می‌شود و در نتیجه بقای نسل انسان‌های مؤمن و صالح نیز به مخاطره می‌افتد.

پیامبر اکرم(ص) در این زمینه فرمود: «چرا مؤمن ازدواج نمی‌کند تا فرزندانی به دنیا آورد که دنیا را از ذکر «لا اله الاّ الله» سنگین کنند».[8]

2. آرامش و تعادل روحی: یکی از مسلمات روان‌شناسی که مورد توجه اسلام است، تأثیر ازدواج در ایجاد آرامش و تعادل روحی انسان است.

قرآن به این موضوع اشاره کرده و می‌فرماید: «از آیات خداوند این است که از شما همسرانی برایتان خلق کرد که تا با آنها آرامش گیرید و بین شما مودّت و رحمت ایجاد کرده است».[9]

همچنین امام صادق(ع) فرمود: هیچ بنده‌ای به فایده‌ای بیشتر از فایده یک همسر صالح نرسیده است که وقتی او را می‌بیند خوشحال و مسرور می‌شود و چون از او دور می‌شود زن، خودش و مال او را حفظ می‌کند».[10]

3. ازدیاد رزق و روزی: بر خلاف بیشتر تصورات ابتدایی از ازدواج، که عده‌ای آن‌را موجب زیاد شدن نان‌خور و تقسیم سرمایه می‌دانند. دین اسلام ازدواج را موجب برکت و ازدیاد رزق و روزی می‌داند. خدای متعال می‌فرماید:

«اشخاص مجرد و بردگان و کنیزان شایسته‌ی خود را همسر دهید که اگر فقیر باشند خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز می‌کند».[11]

در روایات فراوان به این نکته اشاره شده است. به عنوان نمونه رسول خدا(ص) فرمود:

«ازدواج کنید؛ زیرا رزق شما بیشتر می‌شود».[12]

بیشتر کسانی که ازدواج کرده‌اند علی‌رغم اذعان به بعضی از مشکلات، اعتراف دارند که وضعیت مادی و معیشتی آنان، از قبل ازدواج بهتر شده است. اگرچه معمولاً در این‌گونه مسائل اجتماعی استثناءاتی نیز وجود داشته است.

4. تأمین نیازهای طبیعی و غریزی انسان: تمایل به جنس مخالف از امور غریزی انسان است که در صورت افراط یا تفریط در آن ضررهای جسمی و روحی فراوانی را به شخص وارد می‌شود. اسلام برای برآورده شدن این نیاز غریزی ازدواج را تشریع و تعیین کرد، تا در پرتو آن هم جامعه سالم بماند و هم نیازهای غریزی انسان در محیطی مملوّ از عفاف و حیاء برآورده شود.

همان‌طور که می‌بینید فقط یکی از فواید ازدواج جلوگیری از انحراف اخلاقی و جنسی است، در حالی که ازدواج آثار و برکات فراوانی دارد که انسان نباید خود را از آن محروم کند. ازدواج تکامل شخصیت انسان را در پی دارد، تکاملی که جز با ازدواج به دست نمی‌آید.[13]

حال با توجه به جایگاه ازدواج در اسلام می‌توان به این نتیجه رسید که: در این سیر تکاملی انسان، ازدواج نه تنها مانع نیست؛ بلکه می‌تواند انسان را کمک کند. البته این در صورتی است که به ازدواج به عنوان وسیله‌ای برای رسیدن به محبوب اصلی نگاه کرد و مواظب بود بعد از ازدواج، در پیچ و خم زندگی این عشق الهی کم رنگ نشود، و انسان مشغول و مشمول روز مره‌گی نگردد؛ بلکه باید رشد و تکامل معنوی را در برنامه‌های خود قرار داد. ازدواج، وارد شدن به دنیای جدید با جذابیت‌های مخصوص به خود است.

در هر صورت امید است با پایداری در مسیر الهی، از  این امتحان با موفقیت و  پیروزی سر بلند بیرون آیید.[14]

[1]. احزاب، 4.

[2]. حر عاملی، وسائل الشیعة، ج 20، ص 13، قم، آل البیت(ع).

[3]. همان، ص 15.

[4]. همان، ص 17. پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «هر کس ازدواج کند نیمی از دین خود را تحصیل کرده است».

[5]. همان، ج 20، ص 20. «وَ فِی الْخِصَالِ قَالَ قَالَ ع رَکْعَتَانِ یُصَلِّیهِمَا الْمُتَزَوِّجُ أَفْضَلُ مِنْ سَبْعِینَ رَکْعَةً یُصَلِّیهَا غَیْرُ مُتَزَوِّجٍ».

[6]. سؤال 2478 (سایت: 2619)، نمایه: ترک ازدواج.

[7]. همان، ص 21.

[8]. همان، ص 14.

[9]. روم، 21.

[10]. وسائل الشیعه، ج 20، ص 20.

[11]. نور، 32.

[12]. وسائل الشیعه، ج 20، ص 19.

[13]. با استفاده از سوال 2478 (سایت: 2619).

[14]. برای اطلاع بیشتر، ر. ک: 261 (سایت: 2047) (راه های کسب محبت خدا) و 106 (سایت: 1025) (راه های محبوب شدن خدا) و 133 (سایت: 1080) ( عشق مجازی و رسیدن به حقیقت).