ماه رمضان در قرآن

خدای متعال متعال، در قرآن کریم درباره ماه رمضان می‌فرماید:

«ماه رمضان است ماهی که در آن براى راهنمایى مردم و بیان راه روشن هدایت و جدا ساختن حق از باطل، قرآن نازل شده است. پس هر کس که این ماه را دریابد، باید که در آن روزه بدارد. و هر کس که بیمار یا در سفر باشد، به همان تعداد از روزهاى دیگر. خدا براى شما خواستار آسایش است نه سختى و تا آن شمار را کامل سازید. و خدا را بدان سبب که راهنماییتان کرده است به بزرگى یاد کنید و سپاس گویید.[1]

این‌که ماه رمضان براى روزه گرفتن انتخاب شده، برای این است که این ماه بر سایر ماه‌ها برترى دارد. این برتری از آن‌رو است که قرآن در آن نازل شده است. قرآنی که کتاب هدایت و راهنماى بشر است و با دستورات و قوانین خود روش‌هاى صحیح را از ناصحیح جدا کرده و سعادت انسان‌ها را تضمین نموده است. در این‌ماه نازل شد.[2] بنابراین، اهمیت و ارزش رمضان، به نزول قرآن است.[3]

ماه رمضان در احادیث

در مورد اهمیت و جایگاه ماه رمضان در احادیث معصومان(ع)، به بیان یک روایت اکتفا می‌کنیم. امام على(ع) می‌فرماید: رسول خدا(ص) یک روز خطبه‌ای را براى ما خواند و در آن فرمود: مردم ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به شما رو کرده است؛ ماهى است که پیش خدا بهترین ماه است؛ روزهایش بهترین روزها؛ شب‌هایش بهترین شب‌ها؛ ساعاتش بهترین ساعات است. ماهى است که در آن دعوت شدید به مهمانى خدا ... نفس‌هاى شما در آن تسبیح و خواب شما در آن عبادت است؛ کردارتان در آن پذیرفته و دعایتان مستجاب. از خدا بخواهید با نیات درست و دل‌هاى پاک که شما را براى روزه در آن و خواندن قرآن موفق دارد. بدبخت آن‌کس که از آمرزش خدا در این ماه محروم شود، به گرسنگى و تشنگى خود در آن، گرسنگى و تشنگى روز قیامت را یاد کنید. بر فقراء و مساکین خود صدقه دهید و بزرگان خود را احترام کنید و کودکان را ترحم کنید. صله رحم کنید و زبان‌ها نگهدارید و از آنچه خدا دیدنش را حلال نکرده چشم بپوشید و آنچه را از شنیدنش حلال نکرده گوش ببندید و بر یتیمان مردم مهر ورزید تا بر یتیمان شما مهر ورزند. به خدا از گناهان خود توبه کنید و در وقت نماز دست به دعا بردارید که بهترین ساعت‌ها است. خدا در آن نظر لطف به بندگان خود دارد، به مناجات آنها پاسخ دهد و فریاد آنها را لبیک گوید و درخواست آنها را بدهد و دعاى آنها را مستجاب کند.

ای مردم نفس شما گرو کردار شما است آن‌را به استغفار رها کنید. دوش شما از گناهان شما بار سنگینى دارد به طول سجود آن‌را سبک کنید و بدانید که خداوند به عزت خود قسم خورده که نمازگزاران و ساجدان را عذاب نکند و آنها را روز قیامت به هراس دوزخ نیندازد. ای مردم هر کدام شما در این ماه یک روزه‌دار را افطار دهد، نزد خدا ثواب آزاد کردن بنده‌‏اى دارد و گناهان گذشته‏‌اش آمرزیده شود. عرض شد یا رسول اللَّه همه ماها بر آن توانایى نداریم، فرمود از خدا بپرهیزید اگرچه با نیمه خرمایى باشد و اگرچه به شربتى آب باشد. ای مردم هر کس در این‌ماه خوش‌‏خلقى کند جواز صراط او باشد، در روزى که همه قدم‌ها بلغزد. هر کس در آن تخفیف دهد بر مملوکان خود خدا حسابش را تخفیف دهد و هر کس شر خود را باز دارد، خدا خشم خود را از او باز دارد روزى که ملاقاتش کند. هر کس در آن یتیمى را گرامى دارد، خدا روز ملاقاتش او را گرامى دارد و هر کس در آن صله رحم کند روز ملاقات با او صله نماید به رحمت خود، و هر کس قطع رحم کند خدا در روز ملاقاتش رحمت خود از او ببرد. هر کس نماز مستحبى بخواند، خدا برات آزادى از آتش برایش بنویسد و هر کس در آن واجبى ادا کند ثواب کسى را دارد که هفتاد واجب در ماه‌هاى دیگر ادا کند. هر کس در آن بر من بسیار صلوات فرستد، خدا روزى که میزان‌ها سبک است میزانش را سنگین کند. هر کس یک آیه قرآن در آن بخواند چون کسى باشد که در ماه‌هاى دیگر یک ختم قرآن بخواند. ای مردم درهاى بهشت در این ماه گشوده است، از خدا بخواهید که آنها را به روى شما نبندد، درهاى دوزخ در این ماه بسته است، از پروردگار خود بخواهید که آنها را به روى شما نگشاید. شیاطین در آن به بندند، از خداوند، پروردگار خود بخواهید که دیگر آنها را بر شما مسلّط نکند. امام علی(ع) فرمود: من برخاستم و عرض کردم یا رسول اللَّه کدام عمل در این‌ماه بهتر است فرمود: اى أبوالحسن، بهترین عمل در این‌ماه دوری از محارم خداى عز و جل است.[4]

[1]. بقره، 185.

[2]. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 1، ص 634، تهران، دار الکتب الإسلامیة،، چاپ اول، 1374ش.‏

[3]. قرائتی، محسن، تفسیر نور، ج 1، ص 289، تهران، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1383ش.

[4]. شیخ صدوق، أمالی، ص 93، کتابخانه اسلامیه، 1362.