Məzhəb və firqələr (və başqa elmlərdə) barəsində təhqiq aparan hər bir tədqiqatçı bir neçə nöqtəyə diqqət etməlidir.

A: Məzhəblər və firqələr barəsində tədqiq aparan tədqiqatçıya lazım olan şeylərdən biri də budur ki, ilk növbədə əsl və mənbə olan kitablardan istifadə etsin.

B: Müəyyən bir məzhəb və firqə barəsində lazım olan məlumatı öz mənbələrindən əldə etməlidir; misal üçün Əşairə əqidəsi barəsində tədqiq etdiyi zaman onların öz mənbələrindən əldə etməlidir nəinki digər məzhəblərin kitablarından o cümlədən Mötəzilə, Matridiyyə və...

C: Mümkün olduqca meydani təhqiqdən (müxtəlif yerlərə səfər etməklə) bəhrələnməlidir. Mümkündür bir məzhəbə aid çoxlu mətləblər bir kitabda hətta öz kitablarında yazılmış olsun. Lakin p məzhəbin davamçıları onu qəbul etməsin, bunları tədqiq etmək lazımdır.

Bəzi yazıçıların əsərlərində, şiə haqqında bəzi mətləblər müşahidə olunur ki, tamamışya yalan və təəssüb üzündən yazılmışdır; misal üçün Vilyam Tiri, Tir şəhərinin rəisi (vəfat 1186) səlibi döyüşləri dövründə on ikinci əsrin böyük yazıçılarından hesab olunurdu, baxmayaraq ki, sünnü və Fatimi İslami barəsində dəqiq nəzəriyyəsi vardır lakin İmamiyyə (şiə) məzhəbindən heç bir məlumatı olmamışdır. Amma o İmamiyyəni bu cür vəsf edir ki, Əlinin (ə) Peyğəmbərliyinə etiqadları vardır! Cəbrayılın İlahi vəhyi nazil etməsində xəyanət etdiyini bilirlər, yəni Əlinin (ə) əvəzində İlahi vəhyi Məhəmmədə (s) nazil etmişdir.[1]

Bu iddianı sabit etmək üçün qeyd olunan mənbə "Əl- məniyyətu vəl əməl fi şərhi Əl- miləlu vəl- əl- Nihəl kitabıdır müəllif Əbul- fəth Məhəmməd ibni Əbul- kərim Şəhristanidir, lakin Məhdi Lədunillah Əhməd ibni Yəhya Murtəza ibn Əlfəzl ibn Mənsur əl Hüseyni Əl- Yəmani adlı şəxs onu şərh etmişdir.

Bu kitaba diqqətlə nəzər saldıqda bu kitabın müqəddiməsində əsas qanunlara riayət olunması müşahidə olunur və orada şiəyə töhmət vurulur. Əl- miləl və əl- Nihəl kitabının müəllifi Əbdul- Kərim Şəhristani Əşəri məzhəbindən olan bir mütəkəllimdir ki, 479- cu ildə dünyaya gəlmiş və 548- vi ildə vəfat etmişdir onun kitabına şərh yazanda təbiidir ki, Şəhristanidən sonra dünyaya gəlmiş və vəfat etmişdir. O Zeydiyyə şiələrinin rəhbərlərindən olmuşdur. Odur ki, şiə əqidəsində sayılan etibarlı bir kitab deyil bəlkə şiə əqidəsini öyrənmək üçün bu məzhəbin öz kitablarını axtarıb mütaliə etmək lazımdır nəin ki Əşairə, Zeydiyyə və... məzhəblərin kitablarını.

Bundan əlavə şiələrlə qarşı- qarşıya gəldikdə yaxşı olar ki, onların özlərindən bu sual olunsun ki, həqiqət məlum olsun; çünki o zaman heç bir kəs inciməz ki, bu cür səhv bir əqidəni və xurafatı Əliyə (ə) nisbət verir.

Şiə əqidəsinə əsasən, Əli (ə) on iki İmamın birincisi və İslam Peyğəmbərinin xəlifəsi və canişinləridir, Peyğəmbərdən (s) sonra onun məqamı bütün səhabələrdən yüksəkdir.

Bəli, doğrudur ki, bəzi tarixçilərin yazdıqlarına əsasən ğali və ifrati (həddini keçmiş) o cümlədən Ğərabiyyə, Zəbabiyyə, Zimmiyyə və Muxtiə kimi məzhəblər vardır ki, Peyğəmbərliyi Əlinin (ə) haqqı olduğunu bilirlər; və bu əqidədədirlər ki, o iki həzrətin bir- birinə həddən artıq oxşar olduqları üçün, Cəbrayıl vəhyi gətirdiyi zaman səhv edib vəhyi Peyğəmbərə (s) nazil etmişdir, odur ki, Peyğəmbər (s) Əlinin (ə) razılığını əldə etmək üçün qızını onunla evləndirdi.[2]

Odur ki, bəzi tarixçilər o cümlədən ibni Qətibə (286) və ibni Həzm Əndolosi ifrati şiəyə bağlı "Ğəraibə" adlı bir məzhəbdən xəbər vermişdirlər. Onların etiqadı budur ki, Cəbrayıl vəhyi Əliyə (ə) nazil etdiyi zaman xəyanət etmişdir. Lakin bu cür bir məzhəb həqiqətən vardırdı, düşünməyə yeri vardır.[3]

Bir sözlə bu əqidənin şiəliylə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Diqqət etmək lazımdır ğulub və ifrat edən müsəlmanları bizim rəvayətlərdə məzəmmət etmişlər bu haqda göstərici "Əhli- beyt barəsində ğulub nömrə 2976" ki, bu saytda mövcuddur müraciət edin.

Burada şiə əqidəsini bizə başa salan iki hədisə işarə edirik. İmam Əli (ə)- dan sual olundu: Ey Əli! Sən Peyğəmbərsən? Buyurdu: Vay olsun sənə mən Məhəmmədin (s) bəndələrindənəm![4] Digər bir hədisdə həzrət buyurur: Siz bilirsiniz mənim Peyğəmbə yanında necə bir məqamım vardır və onunla necə qohumam. O zaman ki, uşaq idim məni öz kənarına çəkib sinəsində yer verdi. Məni öz yatağında yatızdırdı öz bədənin bədənimə yapışdırıb öz ətrini mənə hiss etdirdi. Bəzi vaxtlar bir şeyi çeynəyib mənə meyl etdirdi. Məndən yalan eşitmədi və heç bir zaman səhvə yol vermədi. Kaçik yaşlarından Allah mələklərindən ən böyük mələyini gec- gündüz olunla birlikdə qərar verdi ki, uca məqamları dərk etsin və gözəl əxlaqa sahib olsun. Mən isə (səfər zamanı və hər an) dəvə balası anasından ayrı düşməyən kimi, ondan ayrılmırdım. Hər gün öz əxlaqından mənim üçün bir nişanə qoyur və ona əməl etməyə çağırırdı. Hər il hərada xəlvət edirdi və məndən başqa heç bir kəs onu görmürdü. O vaxt ki, Peyğəmbər və Xədicədən başqa heç bir müsəlman o evdə yox idi. Üçüncü müsəlman olan şəxs mən idim.

Peyğəmbərliyin vəhy nurunu və ətrini hiss edirdim. Peyğəmbərə (s) vəhy nazil olan zaman, mən şeytanın naləsini eşitdim.

Dedim: Ey Allahın Rəsulu bu nalə nədir? Buyurdu: "Bu şrytandır ki, onu daha pərəstiş etməzlər və naümüddür, şübhəsiz mən eşitdiklərimi sən də eşidirsən və mən gördüklərimi sən də görürsən, yalnız sən Peyğəmbər deyilsən, mənim vəzirim və xeyir yoldasan, möminlərin əmirisən".[5]