Ətraflı axtarış
Baxanların
10015
İnternetə qoyma tarixi: 2012/03/18
Sualın xülasəsi
Meyqunun halal və xərçəngin haram olmasının fəlsəfəsi nədir? Halbuki hər ikisi bir növdəndir?
Sual
Meyqunun yeyilməsinin caiz, xərçəngin yeyilməsinin isə haram olmasının səbəbi nədir? Lütfən, izah edin: bu ikisinin dərisi və növü arasındakı fərq nədir?
Qısa cavab

Bütün şəriət hökmləri məsləhət (fayda) və məfsədə (zərər) əsasındadır. Hər hökmün də müəyyən bir fəlsəfəsi, səbəbi vardır. Lakin bütün incəliklərinə qədər hökmlərin səbəblərinin kəşf edilməsi çox çətin məsələdir. Sadəcə hökmlər üçün külli qayda-qanunlar bəyan etmək olar. Əlbəttə, burada “külli” dedikdə əksəriyyət mənasıdır və onda da istisna halları vardır. Meyqunun yeyilməsinin halal olmasının səbəbi barəsində bəzi rəvayətlərdə deyilir ki, meyqu (pulcuqlu) balıq növündəndir ki, xərçəngdə belə bir şey mövcud deyildir.

Ətreaflı cavab

Bu məsələnin aydın olması üçün bir qədər izah veririk:

1. Şiə alimlərinin və fəqihlərinin etiqadı budur ki, düzgün və səhih nəzəriyyəyə əsasən Allahın hökmləri məfsədə (zərər) və məsləhət (mənfəət) əsasındadır. Yəni əgər müəyyən bir əməlin yerinə yetirilməsində mühüm və həyati bir mənfəət olarsa, o əməl vacib hesab edilir. Əgər onun mənfəəti həyati zərurət həddində olmasa, ona əməl etmək müstəhəbdir (vacib deyil, bəyəniləndir). Əgər müəyyən bir əməli yerinə yetirməkdə təhlükəli və öldürücü zərərlər varsa haram, zərəri böldürücü və təhlükəli həddə olmasa məkruhdur (bəyənilməzdir). Əgər bir əməlin mənfəəti və zərəri bərabər olarsa ona əməl etmək mübahdir (eybi yoxdur). Əlbəttə, mənfəət və zərər dedikdə məqsəd sırf şəkildə maddi zərər və mənfəət deyil, əksinə sözün ümumi mənasındadır və insanın vücud yönlərinin hər birini əhatə edir.

2. İlahi hökmlərin məsləhət və məfsədə əsasında olan külli qayda-qanunları və prinsipləri yəqin əsasında olsa da, bir çox hallarda onun nümunələrində məfsədə və məsləhətin kəşf edilməsi çox çətindir. Çünki əvvəla, müxtəlif elmi sahələrdə geniş imkanları tələb edir. İkincisi, bəşər elm və texnologiyada nə qədər inkişaf etsə də, onun məlumatları hələ də naməlum şeylər müqabilində okean qarşısında bir damlaya bənzəyir: “Sizə elmdən az bir miqdardan başqa verilməmişdir.”[1]

Bəlkə də din rəhbərləri və övliyalar tərəfindən bütün hökmlərin səbəb və fəlsəfinin bəyan olunmamasının səbəbi bu ola bilər ki, hələ indinin özündə belə elmi həqiqətlərin çoxundan xəbərsiz olan insan üçün şəriət hökmlərinin hamısının sirlərini bəyan etmək çox hallarda dinləyicilərin nifrət hissinə də səbəb ola biləcək bir müəmmanı demək kimidir. İmam Əli (əleyhis-salam) buyurur: “İnsanlar bilmədikləri şeylərə qarşı düşməndirlər.”[2] Buna görə də ilahi övliyalar və məsumlar şəriət hökmlərindən bəzilərinin səbəb və fəlsəfəsini insanların düşüncələri hüdudlarında bəyan etmişlər. Bundan əlavə, şəriətin və dinin əsas hədəfi insanların elm və əməl məqamında gözəlliklərə yiyələnməsi, fikri və əməli cəhətdən çirkinliklərdən uzaqlaşmasıdır. Bu hədəf yalnız şəriət göstərişlərinə əməl etməklə müyəssər olur, hətta insanlar hökmlərin səbəb və fəlsəfəsini bilməsələr də belə. Bu məsələ eynilə həkimin göstərişlərinə əməl etməklə sağlamlığını əldə edən bir xəstəyə bənzəyir – hətta dərmanların faydalarını və həkim göstərişinin səbəb və fəlsəfini bilməsə belə.

Bundan əlavə, möminlər dini göstərişlərin elm və agahlıqlarında heç bir xətaya yol verilməyən şəxslər tərəfindən bəyan olduğuna dair yəqinlikliləri olduğundan, bu göstərişlərin faydalı və təsirli olmasına da yəqinləri vardır.

3. Hökmlərin fəlsəfə və səbəblərini dərk etmək çətin olsa da, onlar barədə külli qayda-qanunlar əldə etmək mümkün bir işdir. Əlbəttə, bu, əqli məsələlərdə olan külliyyət kimi deyildir ki, heç bir istisna yönünə malik olmasın; hüquqi və ictimai məsələlərdə “külliyyət” dedikdə “əksər hal” mənası nəzərdə tutulur, buna görə də onda istisna halları mövcud ola bilər.

4. Heyvanların ətinin haram və ya halal olması barəsində külli qayda ilə əlaqədar məsumların (əleyhimus-salam) rəvayətlərində çoxlu meyarlar bəyan olunmuşdur. Məsələn, quruda yaşayanlar üçün bir qayda, uçanlar üçün digər bir qayda, suda yaşayanlar üçün tam başqa bir qayda bəyan olunmuşdur.

Suda yaşayan heyvanların halal olmasının meyarı olaraq onların pulcuqlu olması bəyan edilir. Bir rəvayətdə[3] Məhəmməd ibni Müslim imam Baqir (əleyhis-salam)-dan soruşdu: “Bizim üçün pulcuğu olmayan balıqlar gətirirlər. (Onu yemək olarmı)?” İmam  buyurdu: “Pulcuğu olan hər bir balığı yeyin, pulcuğu olmayanları yeməyin.” Rəvayətlərdə pulcuq dedikdə balığın pulcuğu nəzərdə tutulur.[4]

Əlbəttə, məqsəd budur ki, əsl xilqətində və zatən pulcuğa malik olsun, hətta müəyyən mühit şəraitlərində yaşayış tərzinə əsasən aradan getmiş olsa da belə. Bu da rəvayətlərdə qeyd olunmuşdur.[5]

Meyqunun halal olması barəsində xüsusi rəvayət gəlmişdir: “Onu yeməyin işkalı (eybi) yoxdur və meyqu bir növ balıqdır.”[6]

Onun yeyilməsinin halal olması səbəbi barəsində bir neçə ehtimal verir:

1. Meyqu bir növ pulcuqlu balıqdır, hətta onun pulcuqları cihaz (mikroskop) olmadıqda gözlə görünməsə belə;

2. Meyqu xilqətinin əslində pulcuqlu idi və sonralar aradan getmişdir;

3. Meyqu növ baxımından pulcuqlu olmasa da, hökm baxımından pulcuqlu balıqlar hökmündədir və onun yeyilməsi işkalsızdır (eybi yoxdur). Başqa sözlə, bu cür dəniz heyvanları hal-hazırda bizə məlum olmayan səbəblər üzündən pulcuqsuz olsalar da, istisna olunmuşdur və rəvayətlərdə onun yeyilməsinin halal olmağına dair hökm verilmişdir.[7]

Həmçinin, xərçəngin haram olması barəsində də xüsusi rəvayət vardır: “Bir növ balıq olan cəzi, tısbağa və xərçəngin yeyilməsi haramdır.”[8]

Xərçəng pulcuqlu balıqlar növündən deyildir.

Qeyd olunanlara diqqət yetirməklə meyqunun halal, xərçəngin isə haram olmasının hökmü aydın olur, hətta dəqiq yollarla bu ikisinin arasında zati və cövhəri fərqləri bəyan edə bilməsək də. Elmi nailiyyətlərin indiyə qədər  bu ikisinin arasında zati (cöhvəri) fərqi kəşf edə bilməməsi onların arasında zatən fərq olmamasına bir dəlil deyildir. Ümidvarıq ki, müxtəlif elm sahələrində mütəxəssis olan alimlər, xüsusilə bioloqlar, yaxud yeyinti sənayesində olan mütəxəssislər gələcəkdə bu həqiqətləri aşkar edə biləcəklər.

 


[1] “İsra” surəsi, ayə: 85

[2] “Mizanul-hikmət”in xülasəsi, 1-ci cild, səh. 214

[3] “Vəsailuş-şiə”, 16-cı cild, səh. 397-398, bab 8

[4] Yenə orada, hədis 3 və 7

[5] Yenə orada, 10-cu bab (haram yeməklər), səh. 405

[6] “Vəsailuş-şiə”, səh. 408, hədis 5 və 12 (haram yeməklər)

[7] “Vəsailuş-şiə”nin vərəqaltı haşiyəsi, səh. 508

[8] Hədis 1, bab 16 (haram yeməklər), səh. 145

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Şirkətlərin və idarələrin personelinə (işçilərinə) girov adıyla ödənilən məbləğə xüms gəlir?
    5095 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/30
    İmam Xumeyni və Məqami müəzzəm Rəhbərin fətvasına uyğun olaraq o pul ki, idarələr şirkətlər və fabriklərdən fəhlə işçi və personelinə girov adıyla verilir o puldan hər nə qədər xüms ilindən artıq qalarsa onun xümsu ödənilməlidir.[1]
  • Qissə bəyan etməkdə Quranın hədəfi nədir?
    6198 Quran elmləri 2012/07/22
    Əhvalatların bəyanında aşağıdakı halları Quranın hədəfləri hesab etmək olar: 1. Təfəkkür, 2. İbrət almaq, 3. Qissələrin inhirafa düşməsinin, əsl məqsəddən azmasının qarşısını almaq, 4. İxtilafları aradan qaldırmaq, 5. Yaxşı və pis işlər görmək müqabilində camaatı ilahi sünnətlərdən agah etmək. ...
  • Quranın müqəttiə hərflərinin mənası nədir?
    14251 Quran elmləri 2011/11/17
    Müqəttiə hərfləri o hərflərdir ki, bəzi surələrin əvvəlində gəlir və müstəqil mənaları yoxdur. Bu hərflərin təfsirində müxtəlif nəzərlər və rəylər deyilibdir ki, ən doğru nəzər budur ki, bu hərflər rəmzdirlər Peyğəmbər və övliyalar ondan xəbərdardırlar. «صراط علی حق نمسکه» Cümləsi bəzi mühəqqiqlərin sözüdür və rəvayətlərdə kökü yoxdur. ...
  • Su borularından gələn su şlanqın, su borusunun, yaxud krantın və ya duşun xarici tərəfində olan nəcisə toxunmaqla nəcis (murdar) olurmu?
    5026 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/12
    Krantdan, şlanqdan və ya borudan axan su əgər kürrə birləşmiş olsa, cari (axar) su hökmündədir və nəcis şeyə toxunduqda nəcis (murdar) olmur.Misal üçün, əgər krantın ağzı nəcis olsa və su ondan axanda nəcisə toxunsa, onu (su axmağa davam edən müddətdə) təmizləyib aradan apardıqdan ...
  • Təvəllüs bayramı keçirmək haramdırmı?
    5997 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/15
    Təvəllüd bayramı İslami sünnətlərdən deyil. Və İslami təlimatlarda sifariş olunmayıb ki, insan öz doğum gününü bayram etsin. Biz bu təzə sünnnəti məhkum etmək istəmirik, baxmayaraq ki, əcnəbilərin kor- koranə daxil olan (adət) sünnətlərini bəyənmirik; çünki etqadımız var ki, sünnətlərin gərək xalqın zehnində dərin kökləri olsun. Amma belədir (adət) ...
  • İslamın elmi mirasında “islami tibb” adlı müstəqil bir elm vardırmı? Yeni tibb elmi ilə rəvayətlərdə (təbabətə dair) mövcud olan tövsiyələr arasında ziddiyyət yaranan zaman çıxış yolu nədir?
    8614 Qədim kəlam 2012/06/23
    Allah-taala peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas hədəfini insanların mənəvi və ruhi saflaşdırılması, onlara din və hikmətin öyrədilməsi kimi bəyan edir. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) özünün besətdən olan hədəfini “bəşər cəmiyyətlərində gözəl əxlaqların təkmilləşdirməsi” kimi elan edir. Hal-hazırda bəşər elmlərinin, o cümlədən təbabət, sənaye və s. sayı-hesabı yoxdur. ...
  • İmam Əli (əleyhis-salam) sübh namazında zərbətlənən zaman İmam Həsənlə Hüseyn orada idilərmi?
    8891 تاريخ بزرگان 2012/03/14
    Əli (əleyhis-salam) zərbətləndiyi zaman Həsənlə Hüseyn (əleyhiməs-salam)-ın onun yanında olması ilə əlaqədar çoxlu rəvayət gəlmişdir. Buna görə də bu bəhsdə bir neçə ehtimal verilir: 1. İmam Əli (əleyhis-salam)-a məsciddən kənarda zərbə vurulmuşdur. Bu ehtimala əsasən demək olar ki, həmin anda Həsənlə Hüseynin Əli (əleyhis-salam)-ın yanında ...
  • Фәна вә фәна мәгамыны изаһ един!
    6352 Nəzəri irfan 2010/04/24
    Фәна, лүғәтдә мәһв олмаг вә јохлугдур. Бу сөзүн зидди исә бәга вә галмагдыр. Мәсәлән, Аллаһ һаггында бәга вә галмаг, диҝәр мөвҹудатлар һаггында исә фәна вә арадан ҝетмәклик ифадәләрини ишләтмәк дүзҝүндүр. Үмуми мәнасы исә инсанын өзүнү ҝөрмәмәси вә тапмамасы демәкдир. Әлбәттә, о мәнада јох ки, инсан тамамилә ...
  • Rükunun müstəhəb və məkruhlarının adlarını çəkin?
    4727 Ruku 2015/04/16
    A: Namaz qılan şəxsə rüku halında aşağıdakı əməllər müstəbdir: Rükuya əyilən halda “Allahu Əkbər” demək. Rüku halında dizlərini arxaya aparsın və önə gətirməsin. Öz arxasını düz saxlasın. Elə şəkildə olsun ki, əgər bir damla su tökülərsə, öz yerində qalsın. (axmasın)
  • Hansı şərtlər daxilində dua mütləq qəbul olunur?
    25295 Əməli əxlaq 2011/03/06
    “Dua” kəlməsi çağırmaq, hacət istəmək, kömək diləmək mənasınadır və bəzən ümumi şəkildə “çağırmaq” nəzərdə tutulur. Termində isə, dua Allah-taaladan hacət istəmək mənasınadır. Quranda “dua” və bu kökdən alınan kəlmələr təqribən 13 mənada işlədilmişdir.Dua bir növ ibadət olduğundan, sair ibadətlər ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163050 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155514 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117951 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110023 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99619 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91562 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53503 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45842 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43941 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43143 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...