Ətraflı axtarış
Baxanların
11002
İnternetə qoyma tarixi: 2008/09/06
Sualın xülasəsi
Nə üçün “Fatihə” (“Həmd”) surəsi “Səb`ul-məsani” adlandırılır?
Sual
Nə üçün “Fatihə” (“Həmd”) surəsi “Səb`ul-məsani” adlandırılır? Onu belə adlandırmaqda məqsəd nədir?
Qısa cavab

Təfsir kitablarına və rəvayət mənbələrinə müraciət etməklə aydın olur ki, Qurani-əzim və “Səb`ul-məsani” dedikdə nəyin nəzarətə tutulmağı ilə əlaqədar müxtəlif nəzəriyyələr vardır:

Bəziləri inanırlar ki, məqsəd Quran və onun ayələridir.

Bəziləri inanırlar ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə məqsəd “Həmd” surəsidir. Çünki bu surə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-ə iki dəfə nazil olmuşdur.

Bəziləri də demişlər ki, “Səb`ul-məsani” Quranın əvvəlindəki uzun surələrdir. Dəlili də budur ki, bu surələrdə ibrətamiz tarixi hadisələr və xəbərlər təkrar şəkildə bəyan olunmuşdur.

Amma həqiqət budur ki, sünnü və şiələrin yolu ilə gəlib çatan rəvayətlərin təkid etdiyi kimi, “Səb`ul-məsani” elə “Həmd” surəsidir. Belə adlandırılmasının səbəbi budur ki, namazın iki rəkətində iki dəfə qiraət olunur.

Ətreaflı cavab

Təfsir kitablarına və rəvayət mənbələrinə müraciət etməklə aydın lur ki, “Səb`ul-məsani”nin nə olması barəsində nəzər ixtilafı vardır. Bəziləri inanırlar ki, məqsəd elə Quranın özü və onun ayələridir. Bəziləri demişlər ki, məqsəd “Həmd” surəsidir; ya iki dəfə nazil olduğuna görə, ya da namazda iki dəfə qiraət olduğuna görə belə adlandırılıb. Bəziləri də demişlər ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə Quranın əvvəllərində olan uzun surələr nəzərdə tutulur və bunun belə adlandırılmasının səbəbi ondakı ibrətamiz tarixi hadisələrin və xəbərlərin təkrar olunmasıdır.[1]

Amma haqq məsələ budur ki, sünnü və şiə yolu ilə nəql olunan çoxlu rəvayətlərdə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih), imam Əli (əleyhis-salam) və imam Sadiq (əleyhis-salam) buyurmuşlar ki, “Səb`ul-məsani” dedikdə məqsəd “Fatihə” surəsidir. Bu surə “Səb`ul-məsani”dən başqa digər adlara da malikdir: “Ümmül-kitab”, “Ümmül-Quran”, “Qurani-əzim”, “Şafiyə”, “Vafiyə”, “Rüqəyyə”, “Kənz” və “Əsas”.[2] Allah-taala buyurur: “Biz “Səb`ul-məsani”ni və Qurani-əzimi sənə nazil etdik.”[3]

İmam Sadiq (əleyhis-salam)-dan belə nəql olunur: “Həqiqətən (“Həmd” surəsi ona görə) “Məsani” adlandırılmışdır ki, iki rəkət namazda iki dəfə qiraət olunur.”[4]

Səid ibni Cübeyr deyir: İbni Abbasdan “Səb`ul-məsani” barəsində soruşduqda cavabda dedi: “Səbul-məsani” – “Ümmül-Quran”dır. “Səb’” dedikdə məqsəd “Həmd”  surəsinin yeddi ayəsidir, “məsani”nin mənası isə “Həmd” surəsinin hər iki rəkətdə təkrar olunmasıdır. Bu da Quranın başqa surələrinə deyil, yalnız “Həmd” surəsinə məxsusdur.”[5]

“Kaşif” təfsirinin müəllifi bu məsələ barəsində digər bir ehtimalı da əlavə edərək deyir: “(Bu surənin belə adlandırılması) Buna görədir ki, bu surədə həm rübubiyyət, həm də übudiyyətin hər ikisi cəm olmuşdur.”[6]

Mərhum Əllamə Təbatəbai dəyərli “Əl-mizan” təfsirində bu mövzu ilə əlaqədar mühüm bir məsələyə işarə edərək deyir: “Səb`ul-məsani” – “Həmd” surəsinin adlarından biridir. Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-dən və imamlardan nəql olunan bir çox rəvayətlərdə “Səb`ul-məsani” “Həmd” surəsinə təfsir edilmişdir.

Deməli, “Səb`ul-məsani” Quranın əvvəlindəki yeddi uzun surə, yaxud “Ha mim” ilə başlayan surələr, yaxud Peyğəmbərə nazil olan yeddi kitabdır – deyilənlərin  (öz müddəalarına dair) heç bir əsasları yoxdur. Çünki onların bu sözlərinə dair Qurandan və rəvayətlərdən heç bir əsas və dəlilləri yoxdur.”[7]

Müəllif yenə də əlavə edir: “Məsani” kəlməsi bütün Quranın sifətidir və öz-özlüyündə “Fatihə” surəsinə də şamil olur. “Minəl-məsani” (məsanidən) dedikdə məqsədin nə olduğu, “min” hərfinin bəziyyəti göstərməsi, yoxsa bəyan üçün olması, eləcə də “məsani” kəlməsinin nədən alınması və onun nə üçün belə adlandırılması ilə əlaqədar təfsirçilərin arasında çoxlu fikir ayrılığı vardır.

Deyilməsi yerinə düşən bir məsələ – Allah daya yaxşı bilər – budur ki, “min” hərfi bəziyyəti göstərir. Çünki Mütəal-Allah başqa yerdə bütün Quran ayələrini “məsani” adlandıraraq buyurur:

كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم

“Bu mütəşabih və məsani kitabdır ki, Rəbbindən qorxanların dəriləri ondan müqşəir olur (qorxudan yığılır)”[8] “Həmd” surəsinin ayələri də bu qəbildəndir. Deməli, “Həmd” surəsi “məsani”nin hamısı deyil, bəzi hissəsidir.[9]

“Min vəhyil-Quran” təfsirinin müəllifi qeyd olunan hallardan başqa “Həmd” surəsinin “Səb`ul-məsani” adlandırılması ilə əlaqədar digər bir bəyanla deyir: “Həmd” surəsi ona görə “Səb`ul-məsani” adlandırılır ki, onun mənaları Quran ayələrində təkrar olunmuşdur.”[10]

“Təfsiri-nümunə”nin müəllifi وَ لَقَدْ آتَيْنَاكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثَانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ “Həqiqətən sənə məsanidən yeddi ayə və Qurani-əzimi nazil etdik” ayəsinin təfsirində deyir: “Məlum olduğu kimi, “səb’” yeddi ədədidir, “məsani” də ikidir. Beləliklə, əksər müfəssirlər demişlər ki, “Səb`ul-məsani” “Həmd” surəsinə bir kinayədir və bu barədə də bir çox rəvayətlər vardır. Çünki bu surə yeddi ayədən təşkil olunmuş, mətləblərinin əzəmət və əhəmiyyətinə görə Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-ə iki dəfə nazil edilmişdir. Yaxud iki hissədən təşkil olunduğuna görədir: Surənin birinci yarısı Allaha həmd-sənadan, digər yarısı ilə dua və ibadətdən ibarətdir.[11] Yaxud da hər namazda iki dəfə qiraət olunduğuna görə belə adlanıb.

Bəzi müfəssirlər ehtimal vermişlər ki, yeddi rəqəmi Quranın əvvəlindəki yeddi uzun surəyə aiddir, “məsani” kəlməsi isə Quranın özünə dair bir kinayədir. Çünki Quran Peyğəmbərə iki dəfə: bir dəfə kamil və yığcam şəkildə, digəri isə zamanın axırlarında ehtiyac və hadisələrə uyğun olaraq tədrici şəkildə nazil olmuşdur. Buna əsasən “Səb`ul-məsani”nin mənası Quranın mühüm surələridir. Bu qrupun dəlilləri “Zümər” surəsinin 23-cü ayəsidir: “Allah ən yaxşı hədis olan Quranı nazil etdi. Elə bir kitab ki, onun ayələri tam və kamil fəsahətdə (və ecazda) bir-birinə oxşardır.” – Yəni Peyğəmbərə iki dəfə nazil olmuşdur.

Belə nəzərə çarpır ki, birinci təfsir gerçəkliyə daha yaxındır. Xüsusilə, Əhli-beyt (əleyhimus-salam) rəvayətlərində işarə olunduğu kimi, “Səb’ul-məsani” elə “Həmd” surəsidir.

Rağib İsfahani “Müfrədat” kitabında yazır: “Məsani” kəlməsi Qurana aid edilir. Bu da ayələrinin təkrarına görədir. Məhz bu təkrar da onu təhrifdən qoruyub saxlamışdır. Bundan əlavə, Quranın həqiqətləri hər zamanda və dövrdə yeni bir şəkildə təcəlli edir. Buna görə də “məsani” (ikilik) şəkildə vəsf edilməsi layiqdir.”

Hər bir halda, “Həmd” surəsinin də Quranın bir hissəsi olduğuna əsaslanaraq “Qurani-əzim kəlməsinin “Həmd” surəsindən sonra qeyd olunması  bu mübarək surənin əzəmət və əhəmiyyətinə dair digər bir dəlildir. Həm ərəb, həm də qeyri-ərəb ədəbiyyatında bir şeyin hissəsinin küllün müqabilində işlənməsi çoxdur. Bu da onun (cüzün və hissənin) əhəmiyyətinə görədir.[12]

 


[1] “İrşadul-əzhan ila təfsiril-Quran”, səh. 272

[2] Yenə orada, səh. 5; “E’rabul-Quran və bəyanuh”, 1-ci cild, səh. 51

[3] “Hicr”  surəsi, ayə: 87

[4] “Alaur-Rəhman fi təfsiril-Quran”, 1-ci cild, səh. 51

[5] “Əhkamul-Quran” (Cəssas), 1-ci cild, səh. 28

[6] “Kəşşaf” təfsiri , 1-ci cild, səh. 33

[7] “Əl-mizan” təfsiri, 12-ci cild, səh. 191

[8] “Zümər”  surəsi, ayə:  23

[9] “Əl-mizan” təfsiri, 12-ci cild, səh. 191

[10] “Təfsiru min vəhyil-Quran”, 13-cü cild, səh. 176

[11] “Məcməul-bəyan”, 1-ci cild, səh. 17; “Nurus-səqəleyn”, 3-cü cild, səh. 28-29

[12] “Təfsiri-nümunə”, 8-ci cild, səh. 109

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    150391 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    121720 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    103071 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    97680 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    80594 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    64359 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    47951 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    36183 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    35414 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    35047 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...