Ətraflı axtarış
Baxanların
6966
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/05
Sualın xülasəsi
Bir neçə mətləb Buxarinin həyatından açıqlayın.
Sual
Bir neçə mətləb Buxarinin həyatından açıqlayın.
Qısa cavab

Əbu Əbdullah, Məhəmməd ibni İsmayıl ibni Muğəyrə ibni Bərdəziyyə, Cofi əl- Buxari, Əhli sünnətin tanınmış hədis alimlərindəndir. O hicrət ilinin 194- cü ilində Buxara şəhərinin kəndlərindən olan "Xərtəng" kəndində dünyaya gəlmiş və həmin uşaqlıq dövründə, atasını itirmişdir. Güclü yaddaşa malik olmuş və uşaqlıq dövründən hədisləri toplayıb saxlamağa səy etmişdir.

O öz ustadı Məhəmməd ibni Yəhya Zəhəli tərəfindən həsədə məruz qalaraq, kafir hesab olunaraq cəmiyyətdən qovulmuşdur. Çarəsiz olaraq Nişabur şəhərini tərk etdikdən sonra Buxaraya getdi və orada da hakimlərin qəzəbinə tuş gəldi. Oradan isə Səmərqəndə üz tutdu bu səfəri zamanı anadan olduğu kəndə getdi, bir neçə gün sonra vəfat etdi. Onun 25 əsərə sahib olduğunu söyləyirlər ki, onlardan ən mühüm olanı Səhih Buxari kitabıdır.

Buxari iki İmamla (İmam Hadi (ə) və İmam Həsən Əsgəri (ə) bir dövürdə olduğuna baxmayaraq, təssüflər olsun ki, o iki böyük şəxsiyyətdən heç bir hədis rəvayət etməmişdir; yalnız 29 hədis İmam Əli (ə)- dan və az bir miqdarda isə İmam Həsən Müctəba (ə) və İmam Baqir (ə)- dan rəvayət etmişdir. Baxmayaraq ki, sünnilərdən çoxu onu düz danışan və onun səhih kitabının Qurandan sonra ən böyük kitab olaraq qəbul edirlər, amma sünnilərin bəzi böyük alimləri, onu hədislərində möhkəm nöqsanların olduğunu bildirmişdirlər. beləliklə şiə hədisçiləri və alimləri də onda olan nöqsanları təyid edirlər.

Ətreaflı cavab

Əbu Əbdullah Məhəmməd ibni İsmayil İbni İbrahim ibni Müğəyrə ibni Bərdəziyyə Cofi, Əl- Buxari, əhli sünnətin tanınmış hədis alimlərindən biridir. Onu "Cofi"- yə nisbət verməyin dəlili budur ki, ikinci babası, Müğəyrə Buxarının "Təman Cofi" hakimiyyətinin valisinin vasitəsiylə İslam gətirmişdir.

Müğəyrənin atası Bərdəziyyə (əkinçi) Zərdoşti olmuş və o dində də günyadan getmişdir. Bunun üçün də, Yaqut Həməvinin dediyi söz ki, demişdir Bərdəziyyə Buxara hakiminin əliylə müsəlman olmuşdur, sözü düzgün deyil. Buxarı hicri qəmərinin 194- cü ili şəvval ayının 13- də Buxari şəhərinin kəndlərindən olan "Xərtənh" kəndində dünyaya gəlmişdir. Uşaqlıq dövründə atasını itirmiş və anasının himayətində böyümüşdür. Səfdi və Xətib Bağdadi deyir ki, o uşaqlıq dövründə görmə qabiliyyətini əldən vermiş, amma anasının duası sayəsində bir daha ona nail olmuşdur.

Xətib Bağdadinin dediyinə əsasən, ,Buxari, güclü yaddaşa sahib olmuş və uşaqlıq zamanından Buxara şəhərində təhsil almağa başlamışdır və on yaşında olarkən hədis toplayıb hifz etməyə çalışmışdır. On bir yaşı olanda ustadı "Zəhəli"- nin bir hədisin sənədi haqqında dediyi səhvi düzəltdikdən, onu təəccübləndirir. Sünni mənbələrinin yazdığına görə, onun görüşündə olan hədis alimləri, yazdıqları hədisləri, onun əzbər dediyi hədislər arasında səhvlərini düzəldirdilər. on altı yaşında ibni Mübarək (vəfat 182- hicri qəməri) və Kəb ibni Cərahın (vəfat 197- hicri qəməri) kitablarını əzbərlədi və həmin il anasıyla birlikdə həccə getdi və hədis öyrənmək üçün Məkkədə qaldı.

On səkkiz yaşında Mədineyi Münəvvərə də (Peyğəmbərin qəbri kənarında) "Qəzaya əl- səhabə və əl- tabein və əqavilihim" kitabını yazdı. Deyilənlərə əsasən, Buxari hədis toplamaq üçün bir çox uzun səfərlər etmişdir.

O bir müddət Nişaburda hədis məclisləri təşkil etmişdir ki, çoxlu cəmiyyət burada iştirak edirdi. Mümkündür ki, bu iş "Məhəmməd ibni Yəhya Zəhəri"də (böyük hədis alimlərindən və Buxara ustadlarından biri) həsədə səbəb olsun; odur ki, Buxariylə düşmənçiliyə səbəb olur".

Zəhəli və bir çox mütəkəllimlər Quranın qədim olmasına qail idilər və öz müxaliflərini mürtəd bilirdilər. Amma Buxari, Quranın məxluq (sonradan yaranmasına) olmasına qail idi, bunun üçün də dindən azmasına müttəhim oldu. Və onun məclislərində iştirak etməyə qadağa qoyuldu. Müslim və Əhməd ibni Müsəlləmədən başqa bütün şagirdləri onun ətrafından dağıldılar, o da çarəsiz qalaraq Nişaburdan Buxaraya gedir. O bir müddət Buxarada qaldıqdan sonra hədis məclisləri təşkil edir. Xətib Bağdadi deyir: Xalid ibni Əhməd Zəhəri, şəhər hakimi, onu hədis bəyan etmək üçün öz sarayına dəvət etdi, amma Buxari qəbul etməyib dedi: Mən elmi xar və zəlil etmərəm və onu camaatın qapısı önünə aparmaram, əgər hakimin elmdən bir şeyə ehtiyacı vardırsa, məsciddə və yaxud mənim evimdə hazır olmalıdır. Onun bu işi hakimiyyət məmurlarına mənfi təsir qoydu ki, nətəcədə onu sürgün etdilər.

Səmərqənd camaatı, məktub yazaraq özü öz şəhərinə dəvət etdilər, Buxari onların dəvətini qəbul edib Səmərqəndə tərəf hərəkət etdi, amma Səmərqəndin yaxınlığında anadan olduğu kəndə çatanda öz qohumları onu öz evlərinə dəvət etdilər, o hicri qəməri ilinin 206- cı ili fitr bayramı günü vəfat etmiş və orada da dəfn olunmuşdur.

Əhli- sünnət, Buxarrinin fəzilətləri haqqında çoxlu mətləblər demişdirlər, bəziləri iddia edirlər ki, hədis elmində Buxaridən elmli bir şəxs yoxdur. "Müslim" deyir: Mən şəhadət verirəm ki, dünyada onun tayı- bərabəri yoxdur.

Buxari şiə İmamlarından (ə) vasitəylə və yaxud vasitəsiz, nadir hallarda hədis rəvayət etmişdir və öz səhih kitabında İmam Əli (ə) dan yalnız 29 hədis və az bir miqdarda hədis İmam Həsən (ə) və İmam Baqir (ə)- dan rəvayət etmişdir.

Tədqiqatçıların nəzərində, Buxarini əhli- sünnətin dörd məzhəbindən birinin və yaxud başqa məşhur məzhəblərin davamçısı olduğunu qəbul etmirlər; əslində o məxsus fiqhə etiqadı olmuş və öz nəzəriyyəsi əsasında ictihad etmişdir. Baxmayaraq ki, bəzi məzhəblərin davamçıları, onu öz məzhəblərinə tabe olmuş bir insan kimi tanıyırdılar. Misal üçün: "Səbki" onun adını öz kitabında və Şafei alimləri sırasında bilir və "Qazi ibni əbu Yəla" onu Hənbəli alimlərindən olduğunu iddia edir.

Buxarinin təlifləri:

Onun üçün 25 kitab onun əsərlərindən qeyd etmişdirlər ki, onlardan ən məruf olanları ibarətdir:

1.             Tarixi Kəbir 40 hədis ravilərinin haqqında.

2.             Tarixi- səğir.

3.             Əl- Zuəfaul- Səğir.

4.             Əl- Kuni kitabı.

5.             Xəlqi Əfal əl- ubbad kitabı (cəhşiyyə firqəsinin rədd edilməsi mövzusunda).

6.             Əl- ədəb əl- müsfrəd fil hədis.

7.             Qəzaya əl- səhabə və əl- tabein və əqavilihim.

8.             Təfsiri Buxari.

9.             Əl- came əl- səhih (Səhih Buxari).

Səhih Buxari:

Bu kitab sünni məzhəbinin nəzərində məxsus etibara malikdir. Bəzilərinin iddasına əsasən, bütün İslam ümməti bunu qəbul edirlər ki, Qurandan sonra ən düzgün kitab Səhih Buxari" və "Səhih Müslim" kitabıdır. Amma bəzi sünni alimləri bu kitabın nəqd olunmasını irəli sürmüş və möhkəm iradlar etmişdirlər; misal üçün: "Hafiz Dirəqtəni" bir çox şübhələr "Səhih Buxari" haqqında mətrəh etmişdir ki, onlardan çoxu hədisin sənədində olan şəxsiyyətlərlə bağlıdır; misal üçün:

1.            O hədislər ki, iki və yaxud çox sənəd vasitəsiylə rəvayət olunmuşdur, sənədin biri digərinə nisbət ki, çox ravi tərəfindən rəvayət olunmuşdur və ya bəzi rəvayətlərin əvəzində tamamiylə başqa şəxslərin adları gətirilmişdir.

2.            Hədislər ki, rəvayət etmişdir, onların ravilərindən bəziləri tən[1] olunmuşdur.

3.            Yalnız bir ravi tərəfindən "munfərid" rəvayətolan rəvayət ki, qəbul olunmayır, rəvayət etmişdir. (o rəvayətlər ki, müəyyən ravilər tərəfindən rəvayət olunmuş və heç bir kəs onu rəvayət etməmişdir).

Şiə alimləri tərəfindən də bir çox nəzəriyyələr Buxari haqqında irəli sürülmüşdür ki, onlardan bəzilərinə işarə edirik:

1.             Şiə imamları və onların övladları vasitəsiylə hədis rəvayət etməsi; o halda ki, o, yalnız iki məsum İmam (İmam Hadi (ə) və İmam Həsən Əsgəri (ə)- la bir dövürdə yaşamışdır. Amma bir neçə İmam Əli (ə), İmam Müctəba (ə) və İmam Baqir (ə)- dan hədis rəvayət etmişdir. Bunun bərabərində, Nasibi və xaricilərdən rəvayət, Nəzir Əkrəmə, Ömər ibni Xəttab və Ürvə (ki, bir çox hədis alimləri onu cərh bilirlər). Buxarinin hədislərinin sənədlərində gəlmişdir. Şiə İmamları məşhur olduqları üçün və onların şagirdləri, xüsusiylə də İmam Baqir (ə) və İmam Sadiq (ə) Hicazda və İraqda daha çox idi, Buxari yalnız şiə hədis alimlərindən 20 nəfərin adınaişarə etmişdir.

2.             Əhli- beytin (ə) məqam və fəzilətindən rəvayət etməməsi, o halda ki, sünni və şiə raviləri Peyğəmbər (s)- dən Əhli- beyt haqqında bir çox rəvayətlər nəql etmişdirlər, başqa sünni kitablarında hədsiz sayda çoxdur.

3.             Buxarinin rəvayət etdiyi hədislərin sənədlərində naməlum şəxslərin olması və saxta hədislərin qəbul edilməsidir.

4.             Hədislərdən bir çox hissəsində rəvayətin bəzi yerlərini qeyd etməmiş və yaxud bir çox yerlərdə təkrar olunmuşdur.

5.             Hədislərin öz əsl sözlərini rəvayət etməyib, hədisin mənasını gətirmişdir ki,bu da hədislərdə öz şəxsi dərk və nəzəriyyəsinin nəticəsidir.[2]



[1] - Rical elmində istifadə olunan terminlərdəndir ki, şübhə mənasında işlədilir.

[2] - Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, bütün mətləblər (Daneşnameye cahane İslam) kitabı, Doktor Qulaməli həddad Adilin nəzarəti altında, cild 2, Buxari kəlməsi, barəsindən götürülmüşdür. Əlavə məlumat üçün bu mənbəyə müraciət olunsun.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Nə üçün illik ruzini xums ilinin əvvəlindən bir gün qabaq alırlar ki, onunda xumsunu versinlər?
    5400 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/03/11
    Hər bir şəxs xumsu hesab etdiyi hər bir ilin daxilində bütün gəlirindən əgər israf etmədən öz yaşayışı və ailəsinin yemək- içməyi üçün istifadə edərsə xumsi yoxdur amma əgər bu ruzidən xums ilinin sonunda artıq qalarsa onun xumsunu verməlidir, baxmayaraq ki, xumsun verilməsindən bir neçə gün belə əvvəl ...
  • Allah yerin və göylərin nurudur, bəs məqsəd hiss olunan nurdur? Əgər belə deyilsə, bəs hansı mənadadır?
    8212 Təfsir 2011/01/02
    "اللَّه نور السموات و الارض..."1)- Ayəsində olan nur kəlməsindən məqsəd hiss olunan nur deyil. Çünki hiss olunan nur maddiyyat xasiyyətli və keyfiyətli cismdə təsir qoyan bir nurdur. Amma Allahın cism olmadığını sabit edən məntiq dəlilləri, bunun qarşısını alır ki, Allahı hiss olunan nur hesab edək. ...
  • Kovsər hovuzu nədir?
    10104 Təfsir 2010/10/03
    "Kövsər" çoxlu xeyir mənasındadır. Onun üçün çoxlu dəlil və faktlar qeyd etmək olar. Məsələn: Kövsər arxı və hovuzu, şəfaət, nübüvvət, hikmət, elm, çoxlu nəsl, çoxlu zürriyyə və sair.Kövsərin iki mənası var, biri dünyaya aid (Fatimeyi- Zəhra (s), o biri isə axirətə (kövsər hovuzu)- na aiddir. Kövsər hovuzu, Behiştdə ləzzətli ...
  • qadın xanəndəsinin səsini eştiməyin nə hökmü var?
    6600 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2015/06/29
    Bu sual haqqında əvvəlcədən qeyd etməliyik ki, qadın insanı vəcdə gətirən və adi halətindən çıxaran xanəndəçiliklə məşğul olmamalıdır. Bütün fəqihlər yekdilliklə istər örpəkdə olsun, istərsə də başı açıq belə bir əməlin qadın üçün haram olmasına fətva veriblər. Amma, qadının ğina və həyəcansız xanəndəlik etməsi haqqında alimlər arasında ...
  • Nə üçün həzrət Əli (əleyhis-salam) Fatimeyi-Zəhra (əleyha salam)-a qarşı törədilən hörmətsizlik və ihanət qarşısında sükut etdi?
    9599 Fiqh tarixi 2011/10/20
    Həzrət Zəhra (əleyha salam)-ın zülmə məruz qalması, ona qarşı hörmətsizlik edilməsi ilə həzrət Əli (əleyhis-salam)-ın hər bir o səhnədə misilsiz və şücaətli bir pəhləvan olması arasında heç bir ziddiyyət və təzad yoxdur. Çünki belə məqamda Əli (əleyhis-salam) ya qılınc çəkib özünün və ...
  • Zaman (ə)- in anası məsumdur?
    6522 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2010/11/10
    Şiə nəzərində yalnız peyğəmbərlər və onların canişinləri məsumdur; yəni ömürləri böyu bütün günah, və səhvlərdən, (Allahın dinini) vəhyin icrasında və təbliğində pakdırlar və bu şəxsiyyətlərdən başqa heç kəs bu bu məqama sahib deyildir. Mümkündür bəzi insanlarda bu insanlıq kamalına yol tapıb ilahi məqamdan bəhrələnsin, elə ki, imam övladları həzrət Zeynəb ...
  • Bizim iqtisadiyyatımız hansı əsasda dövr edir: sərmayə, istehsal, dəllallıq?
    5959 Nizamlar (Qurluşlar) 2012/06/23
    İslamda iqtisadiyyatın müstəqil və müstəsna mahiyyəti vardır. Onun meyar və dəyərləri Quran, sünnət, icma və əqldən əldə olunur. İslami iqtisadiyyatın müxtəlif əsasları vardır ki, onların ən mühümləri aşağıdakılardan ibarətdir: normal halda olmaq, ədalət, istehsal, sərmayənin və sərvətin dövriyyəyə buraxılması. Bunların arasında ədalət islam iqtisadiyyatında mühüm bir prinsip ...
  • Xörək yeməkdən ötrü ev sahibindən icazə almaq lazımdırmı?
    5351 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/24
    İslambaxışındahərbirqidanınıhalalvəpakolmasındanəlavə, onunmübaholmasıdalazımdır. Yəni
  • Axiruz- zamanda İrandan olacaq qiyamı çatdıran rəvayət mötəbərdirmi?
    10162 Hədis elmləri 2012/01/16
    Şiə və sünni mənbələrinin hamısı bu fikirdə yekdildirlər ki, İmam Zaman (ə) zühuru, bu zühur üçün zəmin hazırlayan hərəkatdan sonra baş verəcəkdir. Bu hərəkatda İrandan olan qara bayraq sahibləri onun hakimliyinin müqəddiməsini hazırlayarlar.[1] İranlıların zəmin hazırlayan hökuməti müəyyən olunmuş iki mərhələyə ayrılır:1. Onların hərəkatının başlanğıcı ...
  • Yaşadığımız mənzildən başqa iki yerdə torpaq sahəmiz də vardır. Onları satandan sonra xümsünü verməliyikmi?
    5192 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/04/09
    Ayətullah əl-uzma Xameneinin (müddə zilluhul-ali) dəftərxanası: Əgər kəsb qazancından – qiyməti artdıqdan sonra və ticarət məqsədi ilə alınmış olsa və xüms ilindən sonra satılsa, satışdan sonra onun xümsü verilməlidir. Ayətullah əl-uzma Məkarim Şirazinin (müddə zilluhul-ali) dəftərxanası: Hal-hazırda (o yerin qiymətinin) xümsünü ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163159 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155824 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    118016 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110192 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    100124 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91646 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53596 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    46132 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    44034 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43273 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...