Ətraflı axtarış
Baxanların
8826
İnternetə qoyma tarixi: 2009/12/14
Sualın xülasəsi
Hikmət və elmi hər bir alimdən öyrənmək olar?
Sual
Bəzi hədislərdə tövsiyə olunmuşdur ki, diqqət edin elmi kimdəm öyrənirsiniz və bəzilərində isə tövsiyə olunmuşdur ki, "sözə diqqət et. Nəinki sözü deyənə" bu iki tövsiyə arasında olan anlaşımazlığı necə həll edək?
Qısa cavab

İnsanlar həmişə haqqın qarşısında tabe olmalıdır. Əlbəttə əgər ağıl və dinin göstərişlərinə əsasən sözün haqq və düzgün olması sabit olarsa, sözü deyənin kim olmasına diqqət etmədən onu qəbul etsinlər. Amma şübhəsiz ki, elmi faydalı insanlardan öyrənmək lazımdır ki, öz elminə əqidəsi olsun və həyatında ondan bəhrələnsin. Haqq sözü ona etiqadı olmayan şəxsdən öyrənmək və ya onun əməllərində müşahidə olunmursa, baxmayaraq ki, onun sözünün haqq olmasına zərər vurur, amma elm öyrənən şagirdin fikrində bəzi təsirləri qoyacaqdır ki, müəlliminin sözləri və əməlləri arasında fərq vardır.

Başqa bir tərəfdən mümkündür bu cür müəllimlər istəsinlər haqq və batili öyrətsinlər, lakin haqq və batil yolu öyrətməkdə düz yolu onlara öyrədə bilməsinlər. Dini təlimlərdən əldə olunan göstərişlər bunlardır ki, insan öz yol göstəricisini seçməkdə diqqətli olsun, lakin bununla belə, insanların şəxsiyyəti, onların düzgün və ya səhv danışmalarını bəyan etmir. İmanlı şəxslər əgər hikmətli sözlərdə imanlı olmayan şəxslərlə qarşılaşırlarsa, onun haqq olmasını təhlil etdikdən sonra, onu qəbul etməkdən çəkinməməlidirlər.

Ətreaflı cavab

Cavabın əvvəlində, həyatımızda o şeylərlə ki, mümkündür onlarla qarşılaşaq onlardan istifadə edərkən iki sual yaranır:

Birinci sual budur ki, əgər sizin yaxın adamlarınızdan biri cinayətkar və narkotik və ya spirtli içkilərlə məşqul olan bir şəxs olsa, sizin övladınız ondan elmi sual etdikdə düzgün cavab alsa, siz övladınıza deyəcəksiniz ki, bu cavabı qəbul etmək olmaz; çünki bu cavabı verən şəxs pərhizkar və düzgün adam deyildir!?

Məlumdur ki, siz bunu etməyəcəksiniz; çünki doğru cavab hər bir şəxs tərəfindən olsa, düzgündür.

Bizim ikinci sualımız budur ki, əgər övladınızı elm öyrənmək üçün xüsusi bir müəllim yanına göndərmək qərarına gəlmisiniz, onu cinayətkar və narkotiklə məşğul olan bir şəxsin yanına baxmayaraq ki, alimdir göndərəcəksiniz, bəlkə mümkündür gələcəkdə bunun üçün sizində övladınız o yolu davam etdirsin bu işdən çəkinməyəcəksiniz?! İnanırıq ki, ikinci hissə cavabınız olacaqdır.

Rəvayətdə nəzərə çarpan ilk ixtilaf açıqladığımız iki suaı daxilində məlum olacaqdır:

  1. İslam nəzərində, haqq və həqiqəti tanımaq üçün söz sahibini və onun şəxsiyyətini o həqiqətin düz və ya səhv olması üçün ülgü qərar verilməməlidir. Bəlkə din və ağıl vasitəsiylə onu təhlil etmək lazımdır. Əgər nəticə əldə etsək ki, bu söz, məntiqli və hikmətli sözdür, söz sahibinə diqqət etmədən, onu qəbul etməliyik.

İslam Peyğəmbəri (s) buyurur: Elm arxasınca gedin, baxmayaraq ki, o elm yalnız Çində (ki, o dövrdə əl çatmaz ölkələrdən biri idi) əldə edə bilərsiz.[1] İmam Əli (ə)- da buyurur: Hər şəxs hikmət üzündən fikirləşib səninlə söhbət etsə, ondan qəbul et və onun sözlərinə diqqət et, nəinki sözü deyənə.[2] O Həzrət başqa bir yerdə buyurur: Hikməti hər bir yerdən mümkündürsə əldə et; çünki bəzi vaxt hikmətli fikir münafiq və iki üzlü insanların qəlbində özünə yer tutur, lakin həmişə hərəkət edir ki, onun dilindən çıxsın və son bəhrəsini imanlı insanlar görsün.[3]

Başqa cür desək; hikmət, imanlı insanların itmiş bir gövhəridir, onu hər bir yerdə hətta süst və pis fikirli insanların dilində belə axtarmaq lazımdır.[4]

Bu cür rəvayətlərdən bunu əldə etmək olar ki, haqq söz və hikmətli fikri mümkün olan hər bir vasitəylə əldə etmək lazımdır. O şəxs ki, bu yolda qədəm götürür, özü də fikir sahibi və onları təhlil etməyə qüdrəti çatsın. Bu barədə, həzrət İsa öz davamçılarına tövsiyə edir ki, digərlərinin sözlərini diqqətlə təhlil etsinlər.[5] Bilmək lazımdır sizin sualınızda olan sözü ki, Həzrət Əli (ə) ona işarə etmişdir (diqqət et nə deyir) ayə və rəvayətlərdən[6] istifadə olunur ki, qeyd və şərtsiz hər bir sözü qəbul etmək deyildir bəlkə digərlərinin dediklərinə diqqətlə nəzər salmağa əmr olunmuşdur.

  1. Amma başqa bir tərəfdən, İslam nəzərində, müəllim seçməyizimdə azad əməl edə bilərikmi və hər bir kəsi yalnız bu dəlil əsasında ki, elmli insandır, ülgü seçərək onun dediklərini və əməllərini öz həyatımızda yol göstərən çıraq kimi nəzərdə tutmalıyıq?!

Bu sualın cavabı mənfidir, çünki dinin inkişafı üçün təyin olunan göstərici və mülləmdə bir sıra ülgülər olmalıdır, o cümlədən o, alim olmalı, öz nəfsinə hakim, dinini qorusun, istəklərindən pərhiz etsin və yalnız Rəbbinin əmr etdiyi göstərişlər əsasında hərəkət etsin.[7] O müəllim ki, bu xüsusiyyətlərə malik deyildir, baxmayaraq mümkündür tələbələrinə hikmət öyrətsin amma həmişə bu ehtimal vardır ki, bü cür alim:

2- 1. Elmindən bir hissəsini ki, onun maddi mənafeiylə uyğundur, tələbələrin ixtiyarında qərar verməsin. Qurani- kərim bu cür alimə işarə edərək onları təhqir etmişdir.[8]

2- 2. Öz dediklərinə əməl etməsin, bu zaman tələbə bunun şahidi olacaqdır ki, müəllimi öz dediklərində payidar deyildir, psixoloji cəhətdən bu fikir onda yaranacaqdır ki, mümkündür bu sözlər düzgün olmasın, odur ki, öyrəndiyi hikmətlərdən bəhrələnə bilməyəcəkdir.

Zilqərneynin vəsiyyətində bu iki nöqtəyə işarə olunmuşdur: Elmi o şəxsdən öyrənməyin ki, özü bəhrələnməmişdir; çünki o elm ki, öz sahibi üçün faydalı olmamışdır, sizə də heç bir fayda verə bilməz.[9] İsa Məsih də bu barədə buyurur: Dünyapərəstlik dinin xəstəliyidir. Alim isə dinin həkimi. Buna əsasən əgər görsən ki, həkim özünü bilərəkdən xəstələndirir, ona qarşı pis fikirdə olacaqsınız və bilin ki, başqaları üçün də ürək yandırmayacaqdır![10]

2- 3. Bunların hamısından qorxulu budur ki, mümkündür o bir həddə elm və hikmətə yiyələnmişdir lakin özünü tərbiyə etməkdə heç bir hərəkət etməmişdir, odur ki, daha qorxuludur və insanlara daha çox zərər yetirə bilər. O öyrəndikləriylə haqq və batildən bir yol qərar verərək şübhə doğura bilər və zahirdə məntiq əsasında insanların doğru yoldan haqsızlığa aparar.

Allah- Taala bu cür alimə xitab edərək buyurur: Haqq və batili bir- birinə qatmayən ki, bu vasutəylə həqiqəti gizli saxlayasınız.[11]

Həzrət Əli (ə) dərdli bir açıqlamada bəyan edir ki, iki dəstə mənim belimi sındırdılar; bir dəstə fəqirlər ki, dinin dilindən məlumatları vardır və digər bir dəstə isə cahil və zahirə inanırlar...Mən Peyğəmbərdən (s) eşitdim ki, ümmətimin nanud olması iki üzlü münafiqlərin vasitəsiylə olacaqdır ki, dinin dilindən məlumatları vardır.[12]

Bu cür insanların nümunəsini Xəvariclərin arasında tapmaq olar ki, Quran ayəsində istifadə edərək[13] O Həzrətlə qarşı- qaşıya durmuşdular və O Həzrət ayəni sual altına aparmadan bəyan etmişdir ki, bu söz haqdır lakin öz səhv məqsədlərinizə çatmaq üçün ondan istifadə olunmuşdur.[14]

Bu ehtimallara əsasən, bizim rəhbərlərimiz tövsiyə edirlər ki, müəllim və yol göstərən seçdiyiniz zaman diqqətli olun ki, imanı zəif olan alimlər vasitəsiylə Bəzi çətinliklərə düçar olmayasınız.

Belə olduqda ədalət yolundan çıxmaq olmaz və bu cür insanlardan eşidilən düzgün və haqq sözlərlə müxalifət etmək düzgün sayılmır. Başqa cür desək bu iki dəstə rəvayətlər bir- birinin ziddinə deyil bəlkə bir- birini tamamlayırlar.

 


[1] - Herr Amuli, Məhəmməd ibni Həsən, Vəsailüş- şiə, cild 27, səh 27, hədis 33119, Alul- beyt müəssisəsi, Qum, 1409 hicri qəməri

[2] - Təmimi Amədi, Əbdülvahid ibji Məhəmməd, Ğurərul- hikəm və durərul- kəlam, səh 58, hədis 612, Dəftəre təbliğate İslami nəşriyyatı, Qum 1366, hicri şəmsi

[3] - Nəhcül- bəlağə, səh 481, hikmət 79, Darul- hicrət nəşriyyatı, Qum.

[4] - Həmin, hikmət 80

[5] - Məclisi, Məhəmməd Baqir, Biharul- ənvar, cild 2, səh 96, Hədis 39, Əl- vəfa müəssisəsi, Beyrut, 1404 hicri qəməri

[6] - Maidə surəsi, ayə 85; Ənam surəsi, ayə 65 və...

[7] - Vəsailüş- şiə, cild 27, səh 131, hədis 33401.

[8] - Bəqərə surəsi, ayə 146, 159, 174 və...

[9] - Biharul- ənvar, cild 2, səh 99, hədis 53

[10] - Vəsailüş- şiə, cild 20, səh 25, hədis 24938

[11] - Bəqərə surəsi, ayə 42; Ali- imran surəsi, ayə 71

«و لا تلبسوا الحق بالباطل و تکتموا الحق و أنتم تعلمون»

[12] - Şeyx Səduq, Əl- Xisal, cild 1, səh 69, hədis 103. Camee müdərrisin nəşriyyatı, Qum, 1403, hicri qəməri

[13] - Ənam surəsi, ayə 57; Yusif surəsi, ayə 4 və 67

«إن الحکم إلا لله»

[14] - Nəhcül- bəlağə, səh 82, xütbə 40

«کلمة حق یراد بها باطل»

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Qəməri il neçə gündən ibarətdir? Qəməri illərinin günlərinin sayı bir-biri ilə fərqlidirmi? Fərqli olan hallarda nə etmək lazımdır?
    7489 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/11/24
    Qəməri aylarının hamısının günləri bir-biri ilə bərabər və dəqiq şəkildə 29 gün, 12 saat, 44 dəqiqə və 3 saniyədən, yaxud 29,53059028 gündən ibarətdir. Hicri qəməri illərinin hamısının günlərinin sayı bir-biri ilə bərabərdir və 12 ay və ya 354,3670834 günə bərabərdir. Münəccimlər hər ayın günlərini kəsirsiz (tam) ədədlə bəyan etməlidirlər. Onlar ...
  • Görmədiyiniz qızla söhbət etməyin iradı varmı?
    8426 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/11
    Müqəddəs İslam şəriəti nəzərindən qızla oğlan arasında evləndikdən qabaq olan hər cür əlaqə, (bir- başa və bir- başa olmayan hər cür əlaqə) əgər (cinsi) ləzzət qəsdi ilə ya o əlaqədə günaha düşmək qorxusu olsa, olmaz və iradı var. Amma təhsil, elm, peşə və işlə bağlı olan əlaqə, əgər ...
  • İblisin əhvalatı həqiqidir, yoxsa təmsil üçündür?
    7918 Təfsir 2010/11/10
    Cavab verməmişdən öncə, qeyd etmək lazımdır ki, əşyaları tərif etməyin yollarından biri, "məsəl" ilə tərif etməkdir. Yəni insanların çoxunun asanlıqla onu anlamaları üçün, əqli həqiqətləri, hissi və toxunula bilən şeylərə oxşatmaqdır. Çünki insanlar hiss olunan şeylərə adət ediblər. Bizim fikrimizcə, Quranın məsəllərində bu üslubdan istifadə olunub. Qurani məcid müxtəlif yerlərdə, ...
  • Terroristlikdə günahlandırılmağından qorxan bir Amerikada yaşayan qadın öz hicabına riayət etməyə bilərmi?
    6258 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/05/19
    Böyük Mərcə təqlidləri bu suala belə cavab vermişlər: Həzrət ayətullah ul üzma Xameneinin dəftəri: Suala əsasən caiz deyil. Həzrət ayətullah ul üzma Məkarim Şirazinin dəftəri: Bu iş hicabı tərk etməyə əsas vermir. Həzrət ayətullah ul üzma Safi ...
  • Əhli-beytin (əleyhimus-salam) yerə məxsus olan məqamları onların mələkuti və cəbəruti məqamları ilə hansı nisbətdədir?
    6761 Nəzəri irfan 2012/04/09
    Məsumların (əleyhimus-salam) rəvayətlərdə də qeyd olunan yüksək məqamlarının bəzisinə diqqət yetirməklə mülahizə edirik ki, maddi dünyanın tutumu məhdud olduğuna görə bu məqamlardan bəziləri bu dünyada gerçəkləşə, büruz edə bilməz və bu dünyaya sığmaz. Məsələn, imamın ilahi sifət olan xilafət ünvanı ilə “bütün vücud aləminə əhatə” məqamı kimi. ...
  • Mərcəi təqlidlərdən hansı biri dırnağın üzərindəki lakı dəstəmaz almağa maneə bilmirlər?
    6317 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/04/16
    Bütün mərcəi təqlidlər dəstəmazın şərtlərində buyurublar: dəstəmazın səhih və düzgün olma şərtlərindən biri budur ki, dəstəmaz üzvlərinin hamısına suyun çatmasında heç bir maneə olmamalıdır. Buna əsasən dəstəmazdan qabaq, dəstəmaz üzvlərinə suyun çatmasına maneə olan bütün maneələr təmizlənməlidir. Bu səbəbə dirnaqda olan lak və maddəyə malik olan rənglər, ...
  • Demokratiya ilə əlaqədar İslamın mövqeyi nədir?
    8187 Nizamlar (Qurluşlar) 2011/04/16
    Demokratiya cəmiyyətin idarə olunması yollarından biridir. Əksəriyyətin rəyinə, fərdi, mədəni və s. azadlıqlara ehtiram qoyulması onun bariz xüsusiyyətlərindəndir. Əksəriyyət həmişə haqq olmağı və əksinə, haqq olmaq əksəriyyəti tələb etməsə də[i] amma əksəriyyət (hökuməti) zühur ərsəsinə çatdıra,[ii] yaxud özünün məqbul ...
  • Şiə məzhəbində namaza təkid və onun fəlsəfəsi nədir?
    7463 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2012/04/18
    Şübhəsiz ki, İlahi hökmlər dəlil və fəlsəfə əsasındadırlar, amma lazım deyil İlahi əmrlərin hamısında dəlil və fəlsəfə axtaraq. Müsəlman şəxs İlahi göstərişlər qarşısında təslim olmalıdır və bu qəbul və təslim ruhiyyəsi insanın kamil olmasından xəbər verir. Bir sözlə, bəzi İlahi əmrlər ruhum təslim və bəndəlik imtahanı üçündür.
  • İslam dini elm və dinin uzlaşmamasını necə həll edir?
    9551 Təzə kəlam 2011/06/27
    Elm və dinin uzlaşmaması mövzusu zristianlıqdan İslam dininə daxil olan bir mövzudur. Müqəddəs İslam dinində bu məsələnin həlli üçün aşağıdakı qeydlərə diqqət yetirmək lazımdır. 1.     Dindən hər hansı bir nəticəni almaq üçün ilkin ...
  • Şiə nəzərindən məhərrəm ayının pişvazına getməyin mənası vardırmı?
    6386 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/01/18
    Şəhidlərin sərvəri İmam Hüseyn (əleyhis-salam) üçün əzadarlıq və matəm mərasimi təşkil etmək məsum imamların (əleyhimus-salam) tərəfindən təşviq edilən sünnət və qanunlardan biridir. Bu mərasimin əsası məhz onların təşviqi ilə qoyulmuşdur.[1] Amma onun necə keçirilməsinə gəldikdə isə, haram işlərlə yanaşı olmayıncaya qədər heç bir eybi yoxdur. ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    164613 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    163434 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    119681 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    113540 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    110299 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    93927 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    54808 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    53874 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    46032 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    45692 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...