Bu nəzəriyyənin cavabını ətraflı əldə etmək üçün bir neçə nöqtəyə nəzər salmaq lazımdır:

1. Mərhum Kuleyni, qeybəti- suğra zamanında şiə aləminin ən böyük alimlərindən sayılırdı ki, bir çox alimlər, onu sitayiş və qəşviq etmişdirlər.[1] Mərhum Məhəmməd Təqi Məclisi (rəh) deyir: Həqiqətən şiə alimləri arasında Kuleyni kimisi olmamışdır və hər kəs onun kitabındakı xəbərləri və ardıcıllıqlara diqqət yetirsə, dərk edəcəkdir ki, o Allah- Taala tərəfindən qəbul olunmuşdur.[2]

2. Kuleyninin (rəh) hədisi təyin etmək üçün dəlil və ülgülər o hədislər barəsindədir ki, bir- birinin əksinə olsun; nəin ki, bütün düzgün hədisləri təyin etmək üçün bu üç yoldan və qanundan istifadə olunsun: yəni quranla müvafiq, sünni məzhəbiylə müxalif və az ixtiyarıyla olsun; bəlkə nişanələr bunlardan daha çoxdur. Əlavə məlumat sonrakı nöqtədə açıqlanacaq.

3. O cür ki, bəzi alimlərin nəzəri, Kafi itabının hədislərinin sayılması nəticəsində açıqlanmışdır bu tərif və termin əsasındadır ki, son əsrlər (kutube- ərbəə) şiə məzhəbinin dörd əsl kitablarının müəllifləri dövründən yaranmışdır. Amma müasir tədqiqatşılarının nəzərində hədisin etibarlı sayılmasının ülgü və dəlili, rəvayətin inanılmış şəxs tərəfindən söylənilməsi deyil bəlkə rəvayətin inanıləb qəbul olunmasıdır; o cür ki, keçmiş elm sahibləri də o rəvayətin düzgün olduğunu qəbul edirlər ki, onun məsum tərəfindən olduğuna yəqinlik tapsınlar.[3] Yəni bir hədisin mətn və sənəd (rəvaətlər) baxımından o hədisin həqiqətən Məsum İmam (ə) tərəfindən olduğuna inansınlar. Onlar bu cür hədisi səhih) düzgün hədis adlandırırlar.

4. Bu dəstənin qarşılığında ki, Kafi kitabının hədislərində nöqsan olduğunu vurğulayırlar, bir dəstə də bu kitabdakı hədislərin tamamıyla etibarlı olduğunu açıqlayırlar. Şeyx Mofidin etiqadı budur ki, şiənin ən xeyirli və bərəkətli kitabı, Mərhum Kuleyninin Kafi kitabıdır.[4]

Seyyid Murtəza deyir: Şiənin dörd əsli kitabında çoxlu rəvayətlər vardır ki, mümkündfür vahid xəbər olsun, amma biz müxtəlif yollarla onun Məsumlar (ə) tərəfindən olduğunu yəqinliklə inanırıq:

1.     Onların müxtəlif vasitələr və daha geniş şəkildə inkişaf olması,

2.     O nişanələr ki, o rəvayətlərin düzgün onlasından xəbər verir.[5]

Mühəqqiq Kərəki və Məhəmməd Əmin Əstərabadinin nəzəri budur ki, şiə aləmində Kafi kitabının bərabəri yazılmamışdır.[6]

Nəccaşi deyir: Məhəmməd ibni Yəqub Kuleyni bizim səhabənin böyük şəxsiyyətlərindəndir. Rey şəhərində camaat arasında ən etibarlı şəxsdir ki, hədis rəvayət etmiş və 20 il müddətində Kafi kitabını yazmışdır.[7]

Məalim və Məntiqiyul ğəman kitabının müəllifi deyir:

«ان احادیث الکتب الاربعة و امثالها محفوفة بالقرائن و انها منقولة من الاصول والکتب المجمع علیها بغیر تغییر»[8]

İcazə barəsində isə.

«ان اثر الاجازة بالنسبة الی العمل انما یظهر حیث لایکون متعلقها معلوما بالتواتر و نحوه ککتب اخبارنا الاربعة فانها متواتره اجمالا والعلم بصحة مضامینها تفصیلاً یستفاد من قرائن الاحوال و لامدخل للاجازة فیه غالباً»[9]

Yəni, bizim bəzi dəlillər əsasında dörd əsl kitabın düzgün olduğuna inanırıq bunun üçün də onda icazənin heç bir təsiri yoxdur.

Feyz Kaşaninin nəzəri budur:

Kafi, ən şərafətli, kamil və hər tərəfli bir kitabdır, çünki əsl məsələlərə toxunulmuş və mənasız bəhslərə yol verilməmiş və əlavə şeylərə yer verilməmişdir.[10]

Mərhum Xoyi öz Rical kitabının müqəddiməsində deyir: Mərhum Şeyx Məhəmməd Hüseyn Naini dərslərindən birində buyurmuşdur: Kafi kitabının rəvayətlərinin sənədləri barəsində münaqişə acizcəsinə bir işdir və yalnız aciz şəxslər onun düzgün olmadığını bildirirlər. Başqa heç bir şəxsin onda şübhəsi yoxdur.[11]

Əlbəttə düzgün nəzəriyyə bundan ibarətdir ki, o qədərdə şiddıtli və ya zəif olmamaq lazımdır: Baxmayaraq ki, Kafi kitabında düzgün və etibarlı rəvayətlər bəzi rəvayətlərə şamil olunur ki, onları qəbul etmək mümkün deyildir.

5. Sonradan təlif olunmuş kitab, o demək deyildir ki, ondan əvvəlki kitab kifayət edici deyil, çünki mümkündür bir müəllif öz kitabını bir nəzərdən və müəyyən bir baxımdan müxtəsər yazsın və başqa bir müəllif başqa bir baxımdan və ya geniş və ətraflı olaraq bir mövzü üzərində bəhs etsin. O cür ki, mərhum Feyz Kaşani, Vafi kitabının müqəddiməsində Kafi kitabından təqdir etdikdən sonra, Vafi kitabını yazmasının illətini Kafi kitabının müxtəsər və qısa olduğunu bildirir.[12]

6. Vəhid Bəhbəhainin (rəh) nəzəri budur ki, Kafi kitabının rəvayətlərinin çoxunun sənədi Məsumlara (ə) çatmır, bəlkə Məsumlarda şagirdlərindən birinə çatır.[13] Bunun üçün də bu söz əsasında ki, "biz Kafi kitabında bəzi rəvayətləri müşahidə edirik ki, onun həqiqətən Məsum tərəfindən söylənmədiyinə inanırıq," Mərhum Vəhidin sözü olmamışdır; və onun sözlərində səhv olaraq bu cür başa düşülmüşdür; çünki əgər bir rəvayətin sənədi Məsuma çatmırsa, o demək deyildir ki, o rəvayət yalan və yaxud zəifdir. Çünki Əli ibni İbrahim və Əbi Əyyub[14] kimi şəxsiyyətlər Məsum şəxslərdən başqasından rəvayət etməzlər, bunun üçün də Kuleyni bu cür şəxsiyyətlərə inanaraq, rəvayətin sənədini onların vasitəsiylə sona vermişdir.