Yeddi səmadan məqsəd əldə olmaq üçün, lazımdır bir neçə nöqtəyə işarə edək:

Birinci nöqtə: Quran- Kərimdə yeddi yerdə bir başa[1] və iki yerdə kinayə[2] olaraq səmanın yeddi olmasından və bir yerdə isə yeddi yerin olmasından söz açmışdır.[3]

İkinci nöqtə: Lüğətdə səmadan (göylərdən) məqsəd:

Lüğətdə "səma" sözünün əsli "səmav" hündürlük deməkdir.[4] Hətta bəzi lüğət alimləri hər bir hündürlüyü onun aşağı hissəsinə nisbət səma və hər bir aşağı təbəqəni onun hündürlüyünə nisbət yer olduğunu bildirmişdirlər.[5]

Üçüncü nöqtə: Quranda səma kəlməsi:

"Səma" sözü və bu əsilli kəlmələr Quranda üç yüz on dəfə gəlmiş, iki mənada işlənmişdir:

A: Maddi səma

Qurani- kərim bir çox yerdə səma (göy) kəlməsini maddi olaraq işlətmişdir ki, bir çox mənalar nəzərdə tutulur:

1. Səma, yuxarı mənada işlədilir, " اصلها ثابت و فرعها في السماء"

Təmiz və bərəkətli ağac kimi, onun kökü yerdə sabit və möhkəm budaqları isə göyə ucalmışdır.[6]

2. Səma, yəni yer kürəsi ətrafında olan cazibə qüvvəsi: " و نزلنا من السماء ماءً مباركاً"

Göydən bərəkətli suyu göndərdik.[7]

3. Səma, ulduzların və planetlərin yeri: O ulu Tanrı ulduzları səmada qərar vermiş və onda parlayan günəş və ayı nurlandırdı.[8]

B: Səmanın mənəvi mənada işlənməsi:

Qurani- kərim bir çox yerlərdə səma kəlməsini mənəvi mənada işlətmişdir ki, bir çox mənalar daşıyır, o cümlədən:

1. Səma, dünya işlərinin tədbir olunduğu yer: "Odur yer aləmində olan işlərin tədbirini göydən yer üzünə nazil edir".[9]
2. Səma, yəni yüksək və uca bir varlıq.[10]

"Sizə verilən ruzi və vədələr (mümkündür cənnət nəzərdə tutulur) göylərdə qərar verilmişdir."[11]

Dördüncü nöqtə: (Yeddi) sözündən məqsəd nədir? (Səbə)- yeddi sözü ərəb dilində iki cür istifadə olunur.

A: Yeddi müəyyən bir rəqəmdir ki, riyaziyyatda işlədilir.

B: Yeddi, yəni çoxluq əlaməti; çünki bəzi vaxtlar yeddi kəlməsini ərəb kinayə üçün istifadə edir (və çoxluq mənasını) nəzərdə tutur.

Beşinci nöqtə: "Yeddi səma"dan Quranın məqsədi: Təfsir alimləri "yeddi səma" kəlməsi barəsində bir neçə nəzəriyyə vermişdirlər.

A: Yeddi, həqiqi ədəd mənasında nəzərdə tutulur ki, bu cür təsəvvür olunur.

1. Yeddi səma, ulduz və planetlərdən doludur və hər biri yer kürəsinin səması kimidir.[12] Yeddi oxşar dünyanın olması ehtimalı da vardır ki, bu günə kimi kəşf olmamışdır.
2. Yeddi məqamın bir- birinə yaxın və mənəvi varlıqların (yeddi səma) yeddi çirkin məqamın qarşısında olması.[13]

B: yeddi, çoxluq mənasında istifadə olunmuşdur; bu zaman aşağıdakı ehtimallar təsəvvür olunur:

1. Çoxlu göylər (kainat və planetlər) yaratdı. Bir çox yerlər (yerin oxşarı olan) yaratdı ki, onlar hamısı cazibə qüvvəsiylə bir- birinin ətrafında hərəkətdədirlər.
2. Səmada olan bir çox cazibə qüvvəsindən ibarət olan təbəqələri yaratdı, və yaxud yer kürəsi tərkibində olan təbəqələri və iqlimləri yaratdı.
3. Yüksək məqama sahib bir çox məqamları yaratdı.

Nəticə alırıq kifayət qədər Quranda işarə olan yeddi səma barəsində məlumatın əldə olmadığını nəzərə aldıqda və elmi cəhətdən göylərdə olan bir çox planetlər və varlıqların haqqında məlumatların olmaması üçün, dəqiq nəzər vermək olaz; odur ki, bütün nəzəriyyələr ehtimal olaraq verilir.[14] Bu nöqtəyə də diqqət etmək lazımdır ki, Quranın məqsədi, insanların hidayət olmasıdır. Lakin yeddi səma, günəş və yer kürəsinin hərəkəti və... kimi məsələlərə işarə etmək onların bir həqiqət olmasından əlavə İlahi qüdrətin nişanələrini və insanları Allahı tanımağa hazırlayır. Beləliklə Quranda bəzi elmi məsələlərin sabit olması üçün zaman və elmi təcrübəyə ehtiyacı vardır. Bəs elmin Quranda olan elmi məsələlər barəsində nəzəriyyəsi yoxdursa, Quranın elmi nəzəriyyəsinin batil olmasına dəlalət etmir.

Əlavə məlumat üçün aşağıdakı kirablara müraciət edin:

1. Pəjuheş dər ecaze elmiye Quran, Məhəmməd əli Rzayi İsfəhani, cild 1, səh 134.
2. Məarife Quran, Məhəmməd Təqi Misbah Yəzdi, səh 234.
3. Təfsire nümunə, Nasir Məkarim Şirazi, cild 1, səh 165. [15]