Ətraflı axtarış
Baxanların
5549
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/21
Sualın xülasəsi
Затында мүрәккәб олмајан бәсит ваҹиб варлығын кәнарында мүрәккәб, мүмкүн варлығы неҹә тәсәввүр етмәк олар?
Sual
Әҝәр вүҹуду ваҹиб олан варлығын бәсит (садә) олдуғуну вә мүррәккәб олмадығыны гәбул едириксә, онда, онун кәнарында мүмкүн вә мүрәккәб варлығын олмасыны неҹә фәрз етмәк олар?
Qısa cavab

Варлыг аләминин нәзминдә бүтүн варлыгларын олмасына бахмајараг, һәр биринин өз һәгигәтләринә мүнасиб олараг мүхтәлиф мәгамлары вардыр. Онларын һәм мүштәрәк олмалары вә һәм дә ихтилафлары вүҹудларында мүәјјәнләшир. Варлыг аләминин ән јүксәк мәртәбәси һеч бир һәдд вә һүдуду олмајан Һагг-тааланын мәгамыдыр. Она ҝөрә дә Һагг-тааланын мүгәддәс затында һеч бир тәркибә јол јохдур. Јердә галан варлыглар исә нәтиҹә олараг, Һагг-тааланын ајәси, нишанәси, көлҝәси вә мәхлугу сајылыр. Зәиф вә мәһдуд варлыг олдугларына ҝөрә онлара јохлуг хасдыр, затән камалын олмамасы илә сечилир вә мүрәккәб олурлар. Амма вүҹуду ваҹиб олан Һагг-тааланын заты мүрәккәб вә мәһдуд олмадығына ҝөрә һеч бир шәрики јохдур. Мүмкүн варлыглар өз затларында Һаггын мәхлугу олмагла бәрабәр там шәкилдә, көлҝәнин саһибинә бағлы олдуғу кими мүгәддәс Һагг-таалаја бағлы вә Ондан асылыдырлар.  Нәтиҹә бу олур ки, вүҹуду ваҹиб олан Һагг-тааланын пак заты сырф бәситдир  вә тәркиб тапмамышдыр. Мүмкүн варлыглар исә мәһдуддур, мүрәккәбдир. Онларын вар олмалары бирбаша ваҹиб варлыға бағлы олуб, һеч вахт Онунла јанашы гәрар тутумаз вә мүгајисә олунмазлар. Онлар Халигин мәхлуглары ичәрисиндә гәрар тутур вә Һагг-тааланын әламәт вә нишанәләриндәндир. Һагг-тааланын затынын шиддәтлә мүрәккәб олмамасы Онун варлығынын шиддәтлә ваҹиб олмасындандыр, мүмкүн варлыгларын исә мүрәккәб вә тәркибләрә малик олмалары онларын варлыгларынын мәһдудијјәтли олмаларына ҝөрәдир.

Ətreaflı cavab

Мүтәлијјә һикмәти (Илаһи һикмәт) тәрәфдарлары вәһдәтин ејни чохлугда олмасыны (вәһдәт-тәшкик) гәбул етмәләринә бахмајараг, илк нөвбәдә аләмдә олан варлыглары ики гисмә бөлүрләр. Онлар белә һесаб едирләр ки, бу варлыгларын бир гисми ајры-ајры варлыглар, диҝәр гисми исә әслиндә бир вәһдәтә гајыдан варлыглардыр. Бу саһәдә варлыглар арасында истифадә олунан васитә әдәд сајылыр. Билдијимиз кими әдәддә ики нөв чохлуг тәсәввүр олунур: Бир нөв чохлуг сајылан әшјаја аиддир, мәсәлән, он китаб, он гәләм вә саир, диҝәр бир чохлуг исә әдәдин өүзнә аиддир вә әслиндә бир вәһдәтә гајдыр. Мәсәлән, он, ијирми, гырх вә саир кими әдәдләрдә олан чохлуг бир вәһдәтә гајыдыр. Чүнки, белә әдәдләрдә олан ортаг иштирак вә фәргләрин әсли јенә дә о әдәдләрин өзүнә гајыдыр. Бүтүн бу әдәдләрин тәркибиндә әдәддән башга бир мәфһум јохдур ки, онларын ајрылыг вә ја иштиракында ортаг мәхрәҹ вәһдәтдән башга бир шејә гајытсын. Варлыгда ики ҹүр чохлуг вардыр. Бир нөв чохлуг маһијјәт ҹәһәтдән оландыр ки, белә чохлуг әслиндә вәһдәтә гајытмыр. Вүҹуд аләминдә дә ики нөв чохлуг вардыр. Бир нөв вүҹуд маһијјәт ҹәһәтдән олан вүҹуддур вә она ҝөрә дә  онда вәһдәт јохдур. Мәсәлән, јерин вүҹуду илә ҝөјүн вүҹуду арасында олан вәһдәт. Диҝәр чохлуг исә вүҹудун өзүнә нисбәт олан чохлугдур вә бунун да сону вәһдәтә гајыдыр. Мәсәлән, сәбәб вә нәтиҹәдә, тәзә вә гәдимдә, мүҹәррәд вә мадијјатда олан вүҹудлар ки онларын әсли вәһдәтә гајыдыр.

Һикмәти Мүтәалијјәјә әсасән, һәмишә әдәд, әдәд олдуғуна ҝөрә (саја ҝөрә) бөлүнмәк габилијјәтинә маликдир. Һәмчинин, һәмин әдәд мүхтәлиф мәртәбәләрдә заһир олдуғуна ҝөрә ја сонлудур, сонсуз; ја фәрддир ја ҹүт. Белә олан һалда вүҹуд да мәһз вүҹуд олмасына ҝөрә мүхтәлиф һөкмләрә маликдир. Мәсәлән, бәситлик, әсл олмаг, ҝүҹлү вә зәиф олмаг (мүсавигәт) вә саир нүмунә ҝөстәрмәк олар. Амма заһирдә чохлугда ҝөрүндүјүнә ҝөрә диҝәр әһкамлары - мәсәлән, сәбәбәлик, нәтиҹәлик, тәзәлик вә гәдимлик кими хүсусијјәтләри дә вардыр.[1] Белә олан һалда, һикмәт мүтәалијјә нәзәријјәсинә әсасән, варлыг аләминдә бүтүн вүҹудларын һәгигигәти олдуғу һалда мүхтәлиф мәртәбәләри вә дәрәҹәләри вардыр. Бүтүн бу мәртәбә вә дәрәҹәләрин һәм мүштәрәк нөгтәләри вә һәм дә ихтилафлы ҹәһәтләри һәмин варлыг вә ја вүҹудла өлчүлүр. Неҹә ки, нурун шиддәтли вә зәиф олмасы һәр һалда нурун өзүнә гајыдыр. Буна ҝөрә дә бу аләмдә ән али мәгам вә мәртәбә Һагг-тааланын вүҹуду вә варлығыдыр ки, сырф варлыгдыр. Сырф варлыг олан вүҹуд исә сонсуз олдуғуна ҝөрә ондан өтрү һеч бир маһијјәт вә вүҹудунун һәдди мөвзусу арашдырылмыр. Амма јердә галан варлыглар вә вүҹудлар Һагг-тааланын јаратдығы нәтиҹә (мәлул) олмасы вә сырф Она бағлы олмасына рәғмән онлар һаггында өлчү вә мәһдудијјәт вардыр. Неҹә ки, көлҝә өз шахәсинә бағлыдыр. Неҹә ки, ҝүнәшин сачдығы нур ҝүнәшин өзүнә бағлыдыр. Һәмчинин, инсанын зеһни тәсәввүрләри ки, онларын һамысын инсанын нәфсинә бағлы сырф маһијјәтдир. Әҝәр нәфс һәмән анда онлардан диггәтини чәксә һамысы бир анда арадан ҝедәр вә онлардан һеч бир әсәр галмаз. Белә олан һалда иддиа етмәк олар ки, бүтүн бу зеһни сурәт вә тәсәввүрләр нәфсин һәрәкәт вә гүдрәтиндән бир шејә мане ола биләр? Јахуд, ҝүнәшин нуруну бир анлыға ҝүнәшин өзүнә бәрабәр бир варлыг кими тәсәввүр етмәк олармы? Һагг-тааланын Өзүнүн сырф варлыг вә вүҹуд олмасы, бүтүн варлыг аләминдә там һәгигәтләрә камил шәкилдә малик олмасы (бүтүн әшјаларын сырф һәгигәтинә малик олмаг) вә ејни һалда һеч камала малик олмајан бир әшјанын адыны илк мәнада Она верилмәсинин гејри-мүмкүнлүјү (һеч бир шејә охшамыр), бүтүн камал сифәтләринин јалныз Ондан камал алмасы вә Ондан сырф “фејз”ин баш вермәси кими тәсәввүр олунур. Бәли, вүҹудун ваҹиб олмасы она ҝөрәдир ки, сырф варлыгдыр. Ондан өтрү икинҹи вә шәрик гејри-мүмүкүндүр; чүнки, әҝәр вүҹуду ваҹиб олан варлыгда Она шәрик тәсәввүр олунарса, онларын һәр биринин өзүнәмәхсус камал хүсусијјәти олаҹаг ки, диҝәриндә олмасын. Белә олан һалда онларын һәр бири ики гисмә варлыг вә јохлуг, даһа доғрусу бәзи сифәтләрә малик олмаг вә бәзиләринә јох кими тәркиблә вәсф олунаҹаглар вә белә тәркиб дә ән бәјәнилмәз бөлүнмәләрдән биридир.[2]

Нәтиҹә будур ки, мүмкүн вүҹудун мөвҹудијјәтиндәки мәһдудијјәтин олмасына ҝөрә Һагг-тааланын вүҹудунун кәнарында тәсәввүр олунмасы гејри-мүмкүндүр. Она ҝөрә ки, Һагг-тааланын сырф вүҹуд олмасы вә һәр ҹүр мәһдудијјәтдән пак вә мүнәззәһ олмасы Онун шәрики олмасынын гејри-мүмкүнлүјүнү ҝөстәрир. Һалбуки мүмкүн варлыг (јаранмышлар) Һагг-тааланын варғылындан мәншәләнир вә башга сөзлә десәк, Онун әламәтләриндән биридир. Бундан да ајдын олур ки, мүмкүн вүҹудун зәиф вә мәһдуд олмасы әслиндә, бүтүн зәифлик, тәркиб кими мәһдудијјәтләр, маһијјәтә малик олмаг, дәјишиклик вә һалдан-һала дүшмәк вә саир нагислик кими ҝөрүнән хүсусијјәтләрин вә чатышмамазлыгларын һамысы она аиддир.  Бу һәмин нәтиҹәнин хүсусијјәтидир ки, сырф сәбәбә бағлы бир варлыг олдуғу һалда әсл сәбәбин бүтүн камал сифәтләринә малик дејилдир вә әслиндә әсл сәбәб нәтиҹәдә олан камал сифәтләриндән башга диҝәр камил камал сифәтләринә мүтләг шәкилдә маликдир. Бу ҹәһәтдән вүҹуду ваҹиб олан Һагг-тааланын варлығы сырф бәситдир, амма вүҹдуду мүмкүн олан варлыг исә там мүрәккәб вә мәһдуддур. Мәрһум ајәтуллаһ Хомејнинин (рәһмәтуллаһ) ифадәси илә десәк; “вүҹуд вә варлыг әслиндә, хејир, шәрафәт, дәјәр вә нураниликдир. Јохлуг исә шәр, хәҹаләт, гаранлыг вә күдурәтдир. Варлыг вә вүҹуд нә гәдәр там вә камил олса, хејир вә шәрафәти дә даһа камил вә там олаҹаг. Ора гәдәр ки, һеч бир јохлуг она јол тапмасын вә елә бир камала чатсын ки, онда һеч бир нөгсан олмасын. Бүтүн хејир, шәрәф, ҹәлал вә мәгамлар Она мәхсусдур. Бүтүн һәгигәт, камал вә хејир Она бағлыдыр вә Ондандыр. Бүтүн шәрәф вә хејир-бәрәкәтләр Ондан, Онун васитәси илә, Онда мүхтәлиф нисбәтләрдә зүһур едир вә Онда сона јетир.”[3]



[1] Ҹавад Амули, Әбдуллаһ, Тәһрир тәмһидил-Гәваид, Әт-Тәрәкә Саинуд-дин Әли ибн Мәһәммәд, сәһ.319

[2] Ҹавад Амули, Әбдуллаһ, Һикмәти мүтәалијјәнин шәрһи, (Әсфар әрбә) ҹ.6;фәсл.1;сәһ.433-434; Әз-Зәһра нәшријјаты.

[3] Имам Хумејни, Руһуллаһ, Сәһәр дуасынын шәрһи, сәһ.143.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    157240 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    137884 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    113144 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    103305 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    86742 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    78359 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    50854 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    39418 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    38910 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/08/09
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    38361 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".