Ətraflı axtarış
Baxanların
6237
İnternetə qoyma tarixi: 2011/02/15
Sualın xülasəsi
Vəliyyi- fəqih mələklərdən üstündürmü?
Sual
İmamXumeyni (rh)- nin islami hökumət kitabında, islam hökumətinin rəhbərini hətta Allahın mələklərindən üstün bilməsi doğrudurmu?
Qısa cavab

Qeybət əsrində vilayət- fəqih Peyğəmbər (s) və imamlar (ə)- ın vilayətinin davamıdır.

Başqa sözlə, vilayəti- fəqih, Peyğəmbər (s) və imamların (ə) vilayətindən götürülüb. O həmin ixtiyarla islam hökumətini təşkil edib və onu idarə etməyə məmur olubdur.

Digər bir tərəfdən, İmam Xumeyninin nəzərinə əsasən Peyğəmbər (s) və imamlar (ə) xüsusi və uca mənəvi kamal və məqamlara görə, təkvini vilayətləri də varlarıdır. Ona görə də, onların mənəvi məqamları varlıq aləminin bütün varlıqlarından hətta mələklərdən də üstündür. Biz ki, deyirik vilayəti- fəqih Peyğəmbər (s) və imamların vilayətidir, bu söz vəliyyi- fəqihin Peyğəmbər (s) və imamlar (ə)- ın məqamı ilə eyni olması fikrinə səbəb olmasın.

Əgər vəliyyi- fəqihin də təşrii vilayətindən əlavə, uca insani və mənəvi kəlamları olsa bir növ təkvini vilayəti də olacaq və mələklərdən üstün məqamı olan kamil insanlardan olacaq.

Ətreaflı cavab

İslam hakimi və vəliyyi- fəqihih mələklərdən üstün olması məsələsinə məşğul olmamışdan qabaq, vilayəti- fəqihin tərif- mövqe, ixtiyar və dəlillərinə nəzər salmaq zəruri nəzərə çarpır:

İslam nəzərindən hakimiyyət haqqı tənha Allaha məxsusdur: " ان الحکم الا لله " Hakimiyyət yalnız Allaha məxsusdur." [1] Həmin məzmun digər ayələrdə də gözə çarpır.

Hökmün burada geniş mənası var ki, hökumət və hakimliyə də şamil olur. [2] Yaranış aləminin hamısının Allahın məxluqu olmasını qəbul etsək! Onda onun həqiqi maliki olmasını, hər şeydən və hər kəsdən qabaq varlıq aləminə mütləq hakimiyyətin ona məxsus olmasını qəbul etməliyik.

Buna əsasən, hakimiyyətlərin ona çatması və onun əmrilə baş verməsi lazımdır. Hər kəs onun izn və əmri olmadan hökumət kürsüsünə əyləşsə, təcavüzkar və qəsbkardır. Ona görə də ilahi Peyğəmbərlər və sonuncu Peyğəmbər (s), onun tərəfindən əsl hakimdirlər. sonuncu Peyğəmbər (s)- dən sonra da, vasitəsiz ya vasitə ilə onun tərəfindən bu məqama təyin olunan şəxslərin hökumət etmək haqqı var. həmin düşüncəyə əsasən həzrəti Məhdinin (ə. c.) qeybəti dövranında da, onun tərəfindən xüsusi formada yaxud ümumi formada bu məsuliyyət üçün təyin olunan şəxslərin hökumət etmək haqqı var. [3] Buna əsasən, şiənin nəzərində vilayəti- fəqih qeybət dövranında, məsum imamların (ə) vilayətinin davamıdır. Necə ki, onların vilayəti də Peyğəmbərin (s) vilayətinin davamıdır. Bunun nəticəsi bu məsələyə etiqadlı olmaqdır ki, islam cəmiyyətinin başında və onun idarəçilik məqamında, islam tanıyan bir nəfər olmalıdır. Əgər məsum diri olsa, o özü və əgər o olmasa, fəqihlər bu məsuliyyəti öhdələrinə alacaqlar. [4]

Yaxşı bir nəticəyə yetişmək üçün, bilməliyik ki, insanlara ya digərlərinin işinə hakimiyyət etmək mənasında olan vilayət, təkvini və təşrii vilayətə bölünür.

Təkvini vilayət, varlıq aləminin və təbiət sisteminə dəxalət etmək qüdrəti mənasındadır. Təşrii vilayət, hökm və əmrlər vermək və qanun düzəltməyə qadir olmaqdır ki, hidayət zamanı Allahın əmrlərini bəyan etməkdən əlavə, hökumət və ictimai əmrlərdə itaətin vacibliyinə səbəb olur.

Peyğəmbər (s)- in və ya Peyğəmbərlərin çoxunun və həmçinin imamların (ə), təkvini vilayətin bir dərəcəsinə malikdirlər ki, ondan istifadə etmək möcüzə adlanır. Vücudun mərtəbələrinin ucalması və onun təkamülü ilə uyğundur. Təşrii vilayətin də müxtəlif dərəcələri var. Onun ən kamil dərəcəsi, Allahın pak zatına məxsusdur. Necə ki, təkvini vilayətdə də belə bir halət sabit və qəti idi. Təşrii vilayətin aşağı dərəcələri, bəzi Peyğəmbərlər, islam Peyğəmbəri (s), imamlar və qeybət zamanında ədalətli, hadisələrdən xəbərdar, dövrünün problemlərini bilən və onu həll etməyə qadir olan fəqih üçün sabit və aydındır. [5]

Vəliyyi- əmrin və islam hakiminin məqamının mələklərdən üstün olması barəsində İmam Xumeyninin (rh) nəzəri belədir"... İmamın (ə) mənəvi dərəcələri də vardır ki, hökumət vəzifələrindən başqadır.

O, ilahinin ümumi hökumətidir ki, bəzən imamlar (ə) ona işarə ediblər. Təkvini bir xilafətdir ki, onun səbəbindən zərrələrin hamısı vəliyyi- əmrin qarşısında hazırdırlar. Bizim məzhəbin zərurilərindəndir ki, heç kəs hətta Allaha ən yaxın olan mələklər və mursəl Peyğəmbərlər İmamlar (ə)- ın mənəvi məqamlarına yetişməz..." [6]

Amma burada bizim mövzumuz təşrii vilayətdir. Şiənin etiqadlarından biri budur ki, vilayəti- fəqih Peyğəmbər (s) və imamlar (ə)- ın vilayəti sırasındadır. Necə ki, Quran buyurur: " النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم " Peyğəmbər möminlərə nisbət, onların özündən daha layiqdir. [7]

Yəni Peyğəmbərin (s) iradə və istəyi, hər bir insanın iradə və istəyindən qabaqdır. İmamlar (ə)- ın da bu məsələdə Peyğəmbər (s) kimi, mütləq vilayətləri var. Vilayəti- fəqihin də hökumət və siyasətə aid olan bütün işlərdə, Peyğəmbər (s) və imamlar (ə) kimi, ixtiyar və vilayəti var. Necə ki, imam Xumeyni (rh) vəliyyi- fəqihin ixtiyarları barəsində belə buyurur: "Peyğəmbərin (s) hökumət ixtiyarının Əli (ə)- dan daha çox ya Əli (ə)- ın hökumət ixtiyarlarının fəqihdən daha çox olması düşüncəsi, batil və səhvdir. Əlbəttə Peyğəmbər (s)- in fəzilətləri bütün aləmdən çoxdur. O həzrətdən sonra həzrət Əli (ə)- in fəzilətləri hamıdan daha çoxdur. Amma mənəvi fəzilətlərin çoxluğu, hökumət ixtiyarlarını çoxaltmır..." [8]

Bu məsələnin davamında İmam Xumeyni (rh) vəliyyi- fəqihin məqamının məsumlarla (ə) bərabər olması fikrinin qarşısını almaq üçün belə deyir:

"Peyğəmbərin (s) imamların (ə) məsum imamın qeybətindən sonra, ədalətli fəqihin vilayəti var deməyimiz, bəzilərində fəqihlərin Peyğəmbər və imamların məqamı ilə eyni olması, fikrinin yaranmasına səbəb olmalıdır. Çünki burada məqamdan söhbət getmir, əksinə vəzifədən söhbət gedir. Vilayət yəni hökumət, ölkənin idarəsi və şəriət qanunlarının icrası, ağır və mühüm bir vəzifədir.

Bu insan üçün qeyri adi məqam gətirmir və onu adi insan həddindən yuxarıya aparmır..." [9]

İslam hakiminin rəhbərliyin iki əsas şərtini daşımasına yəni elm və əməl, möminlərə rəhbərlik etmək və dini hökuməti öhdəsinə almaq üçün seçilməsi mümkündür. Bu zaman imam Xumeyninin nəzərinə əsasən: Vilayəti- fəqih Peyğəmbər (s)- in vilayətinin davamı olduğuna görə, ona itaət etmək hamıya vacibdir. [10]

Amma bu vəliyyi- fəqihin məqamının Peyğəmbər (s) və imam (ə) kimi mələklərdən üstün olmasına səbəb deyil. Lakin vəliyyi- fəqih və islam hakimi də, xalis bəndəçilik və batinini saflaşdırmaqla mənəvi və insani kamallara səbəb olub və kamil insanlardan biri olsun. Və Quranın bu arqumentinə əsasən: İnsan yaranış aləminin varlıqlarının hamısından daha dəyərli, yer üzündə Allahın xəlifəsi, səma mələklərinin səcdə etdiyi və bütün göylər və yer ona tabedirlər. [11] Bir tərəfdən insan əgər istəsə özünün vücudunda olan istedad və şəraitlərdən istifadə etməklə mələklərdən irəli keçib və ixlas, yaxşı seçim və əməl ilə, öz məqamını onlardan da uca yerə qaldıra bilər. Digər bir tərəfdən, elə bir məqama əl tapa bilər ki, mələklərdən irəli keçib və elə bir yerə yetişə bilər ki, göylərin daşıya bilmədiyi əmanət yükünü, daşısın." [12]

Başqa sözlə: İnsanda elə bir gövhər var ki, onu varlıq aləminin ən yaxşı məxluqu edib. Ona görə də, mələklərin səcdəgahı olubdur. [13] Bu gövhər Allahın xəlifəsi olmaq istedadıdır. İnsan bu istedadı çiçəkləndirməklə, elə bir yerə yol tapa bilər ki, ilahi mələklər ora yol tapa bilmirlər.

Əhməd o uca məqamlı açdı

Cəbrail həmişəlik heyran qaldı.

Çünki, Əhməd Sidr və mərsədindən keçdi,

Və Cəbrailin məqamı və həddindən,

Dedi ona mənimlə birgə uç,

Dedi, xeyir- xeyir, mən sənin hərifin deyiləm.

Ona yenidən dedi, gəl ey qanadı yanıq,

Mən hələ ən uca məqamıma yetişməmişəm.

Dedi: Ey xoş əmr əgər bu həddi keçsən.

Əgər qanad çalsam qanadın yanar,

Heyrət, heyrət dalınca gəlir bu əhvalatlardan. [14]

Mən səndən aşağı olduğuma görə, bihuş olaram.

İnsanda olan bu istedadın ortaya çıxması və çiçəklənməsi şəraiti, islam əmrlərinə əməl etmək, əxlaqı [15] fəzilətləri əldə etmək və bu əmanəti qorumaqla mümkündür. Necə ki, nəfsin istəklərinə tabe olmaqla heyvandan da daha aşağı ola bilər. [16] Burada demək olar ki, o insan ki, bu əmanət onda zay olmayıb və onu ən yaxşı formada inkişaf etdirib, uca dərəcəyə malik mələklərdən (o mələklər ki, ilahi ərşi daşıyır, bəşərin əməllərinə nəzarət edir və ilahi vəhyi çatdırırlar və sair...) [17] üstündürlər. [18] Vəliyyi- fəqih və islam hakimi də bu məsələdə istisna olunmayıb.

Xatırlatma:

Bu barədə daha çox mütaliə etmək üçün aşağıdakı kitablara baxın:

  1. Vilayəti fəqih (islami- hökumət), İmam Xumeyni, İmam Xumeyninin əsərlərini çap və nizamlama müəssisəsi.

  2. Vilayət və diyanət, Hadəvi Tehrani, Məhdi, Qumun ağıl evi nəşriyyatı.

  3. Pəyami Quran, Məkarim Şirazi, səhifə 10.

  4. Vilayəti fəqih barəsində olan iradlara cavablar, Şirazi, Əli.

[1]   - Ənam surəsi, ayə 57, Yusif, surəsi, ayə 40- 67.

[2]   - Muin surəsi, ayə 400, bir cildli.

[3]   - Məkarim ,irazi, Pəyami Quran, cild 10, səhifə 53- 54.

[4]   - Hədəvi Tehrani, Məhdi, vilayət və diyanət, səhifə 63- 64.

[5]   - Şirazi, Əli, Vilayəti- fəqihə olan iradlara cavab, səhifə 9- 10.

[6]   - İmam Xumeyni, Vilayəti- fəqih (islami hökumət), çap doqquzuncu, səhifə 42- 43.

[7]   - Əhzab surəsi, ayə 6.

[8]   - İmam Xumeyni, Vilayəti- fəqih (islami hökumət), çap doqquzuncu, səhifə 42- 43.

[9]   - İmam Xumeyni, Vilayəti- fəqih (islami hökumət), çap doqquzuncu, səhifə 40.

[10]   - İmam Xumeyni, Vilayəti- fəqih (islami hökumət), çap doqquzuncu, səhifə 40.

[11]   - Bəqərə surəsinin 30- 34- cü ayələrinə və Loqman surəsinin 20- ci ayəsinə baxın.

[12]   - Xacə Hafiz Şirazinin şerlər divanına baxın.

[13]   - Göstərici: İnsanın digər varlıqlardan üstünlüyü, sual 711 (sayt: 751)

[14]   - Məsnəvi mənəvi (Mövlana).

[15]   - Məlumdur ki, Vəliyyi- fəqih ilahi əmr və təqvaya rəayət etmədikdə, rəhbərlik vəzifəsi öz- özünə ondan alınır. Göstərici: Vəliyyi- fəqihin şərtləri, sual 7335, (sayt: 7483)

[16]   - " اولئک کالانعام بل هم اضل... " Onlar dörd ayaqlı (heyvan) kimi, hətta onlardan da daha aşağıdırlar. Əraf surəsi, ayə 179.

[17]   - Bu ayələrə baxın: Nisa surəsi, ayə 172, Haqqə surəsi, ayə 17, Naziat surəsi, ayə 5. İntihar surəsi, ayə 10- 12, Nəhl surəsi, ayə 2.

[18]   - İskəndəri, Hüseyn, Həyat nişanələri, cild 4, səhifə 100.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    150149 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    121462 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    102830 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    97533 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    80423 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    63999 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    47907 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    36123 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    35312 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    34972 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...