Sual olunan ayədə oxuyuruq:

« قال یا ابلس ما منعک ان تسجد لما خلقت بیدی استکبرت ام کنت من العالین[1] »

Bəzi sünnü təfsir alimləri[2] və mütəkəllimləri o cümlədən Əbul Həsən Əşəri[3] (biyədəy) kəlmısini onun zahiri mənasında yəni (əl) mənasında olduğunu bildirərək deyir Allah iki əli ilə həzrət Adəmi (ə) yaratdı. Bu cür təfsir Allahın cism olmasına dəlalət edir ki, həmin mücəssəmə və müşəbbəhə məzhəblərinin səhv düşüncələridir. Mücəssəmə və Müşəbbəhə məzhəbləri Allah təalanı oxşar bilərək onun yer və məkana ehtiyacı olduğunu bilir və deyirlər: Ərşdə yeri var və ayaqları kürsüdədir, baş, əl və bədən üzvünə sahibdir; və bir halda ki, yer və məkan yoxdur yəni heç bir həyatda yoxdur[4].
Əşairə məzhəbi inanır quran və rəvayətdə Allah üçün qeyd olunan hər bir sifət, zahirdə olan mənasında təfsir olmalıdır; baxmayaraq ki, cismi sifətlər kimi olsun, o cümlədən ayaq, əl, üz və digər üzvlər. Bu cür bir halda özlərini müşəbbəhə və mücəssəmə məzhəblərindən uzaq bilmək üçün (bila təşbih) və ya (bila kəyf) ibarətlərini bu cür sifətlərlə birlikdə deyirlər[5]. Lakin bu cür nəzəriyyələr düzgün deyil və Allah cism deyildir; çünkü cism məhduddur və Allahın varlığı üçün nöqsan sayılır; misal üçün əgər Allah cism olarsa lazımdır ki, xüsusi bir məkanda qərar tutsun və əgər Allah bir məkan və yerdə qərar tutarsa digər yerlər Allahın vücudundan boş qalacaqdır, bir halda ki, Allah hər bir yerdədir və hər bir yer onun nəzərindədir[6].
Bundan əlavə şiyə təfsir alimləri və mütəkəllimləri[7] və hətta sünnü məzhəblərindən bəzi təfsir alimləri[8] ayədə olan (yədəy) kəlməsindən məqsəd Allahın qüdrəti mənası olduğunu təfsir etmişdirlər.
Şübhəsiz ki, (yədəy) zahirdə olan iki əl mənasında deyil; çünkü O hər növ cism və bədən üzvlərindən uzaq və pakdır. Ayədə işarə olunan əl
(ləmma xələqtu biydəyi)- dən məqsəd Allahın qüdrətidir[9], lakin iki əl qeyd olunması, Adəmin yaranmasında Allahın kamil qüdrətinə işarə olunur. [10] Bəzi təfsirlərdə zikr olunmuşdur iki əldən məqsəd Allahın qüdrət və nemət əli (qüdrəti) deməkdir, yəni hansı şey sənə mane olsa səcdə edəsən o şeyə ki, onu qüdrət və nemət əlimlə yaratdım?!
İnsan öz qüdrət və gücünü həyata keçirmək üçün əlindən istifadə etdiyi üçün, insanlar arasında da bu mənada dana çox istifadə olunur. O cümlədən bəzi vaxtlar deyilir:- Müəyyən bir ölkə hər hansı bir dəstənin əli ilə işarə olunur və yaxud müəyyən bir məscid və ya bina bir şəxs tərəfindən tikilmişdir. Bəzi vaxtlar deyilir: -Mənim əlim çatmır sənin əlin doludur; bu cür yerlərdə bədən üzvü olan əl mənasında istifadə olunmur, bəlkə bütün bunlar qüdrət mənasından kinayədir. Lakin insan bütün işləri iki əli ilə həyata keçirdiyi üçün və iki əl vasitəsi ilə iş görmək də diqqət və nəzərə alınır; Ayədə də iki əl kəlməsinin zikr olunması Allahın insan yaradılışında xüsusi inayəti və diqqətindən kinayədir.[11] Bunun üçün də ayənin düzgün tərcüməsi ibarətdir: "dedi: Ey iblis! Sənə hansı şey mane oldu ki, öz qüdrətimlə yaratdığım məxluqa səcdə edəsən?! – Təkəbbür etdin, yoxsa layiqlilərdən idin?! (sənə əmr olunan səcdə hökmündən üstün idin!)".

---