Ətraflı axtarış
Baxanların
18649
İnternetə qoyma tarixi: 2011/09/18
Sualın xülasəsi
İslam nəzərindən süni mayalanmanın hökmü nədir?
Sual
Süni mayalanmaya icazə verən mərcə təqlid varmı? Bu barədə İslamçın nəzəri nədir?
Qısa cavab

Süni mayalanma xüsusilə insanın süni mayalanması yeni məsələlərdən biridir, ona görə də onun hökmü ayə və rəvayətlərdə açıqlanmayıbdır. Amma şiənin fəqih alimləri ayə və rəvayətlərdə ictihad üslubundan istifadə etməklə bu barədə nəzərlərini bildiriblər. Hazırda bu barədə şiə fəqihləri arasında neçə nəzər var:

1.             Onların bəzisi onu öz- özlüyündə cayiz bilirlər.

2.             Bəziləri onu yalnız fərdi səviyyədə və məhdud formada düzgün sayırlar.

3.             Üçüncü dəstə isə bu əməlin əsasaını üstün olaraq haram sayırlar.

Ətreaflı cavab

Cavabın aydın olması üçün giriş kimi neçə şeyi açıqlamalıyıq:

a). Süni mayalanma prosesi.

Süni mayalanma prosesi aşağıdakı mərhələləri keçdikdə baş verir.

1.             Dişi məməlinin mayalanmamış yumurtasından birini götürmək.

2.             Yumurtanın özəyini çıxarıb və özəysiz bir yumurta əldə etmək (yumurtanın 23 ədəd kormonu olmur və insan barəsində) genetik məlumatları da olmur. Əlbəttə situblasmda bir az genetik məlumatlar olur).

3.             Cism sellulundan birini seçib onun özəyini çıxarıb və onu özəysiz yumurtalığa doğru göndərmək (yumurtanı yeniləşdirmək). Beləliklə yumurta cism sellullarından götürülmüş bir cinsin bütün lazımi kormuzlarına (46 ədəd) malikdir.

4.             Yumurtanın çoxalması üçün yumurtanı kimyəvi dərmanlar yaxud elektrik cərəyan ilə hərəkətə gətirmək.

5.             Yumurta labaratoriyada neçə sellolluq mərhələsinə yetişəndən sonra, münasib müvəqqəti bətinə yaxud bu iş nəzərdə tutulan əvəzedici anaya ötürülür.

6.             Hamiləlik üçün lazım olan zamandan sonra, yumurta kamil və diri rüşeymə çevrilir və müəyyən vaxtında doğulur. Körpə genetik cəhətdən "yumurtanın mitukondirlərində" olan "di, en, ay" təsirlərindən başqa nisbətən tam oxşarlığı (97%) cism sellollunun özəyi ondan götürülən şəxsə var və onun cinsiyyəti həmişə o şəxsə tabedir.[1]

b). Süni mayalanmanın müxtəlif formalarının olması mümkündür, o cümlədən:

1. Heyvanlar arasında süni mayalanma, növ ya cinsində müştərək olub, olmamaları fərq etmir.

2. Bitkilər və heyvan arasında

3. Heyvan və insan arasında.

4. İnsan fərdləri arasında ki, bunun özünün neçə formaları ola bilər. Ər- arvad ya qeyri ər- arvad arasında, bətn sahibi evli olub ya olmayıb və...

Bunların hər birinin özünə məxsus şərii hökmü ola bilər.[2]

Diqqətdən kənarda qalmamalı məsələ insanda baş verən süni mayalanmanın sonradan yaratdığı nəticələridir. O cümlədən:

1.             Nəsillərin qarışması.

2.             Qohumluq əlaqələrində soyuqluq.

3.             Bəzi yerlərdə ata və ananın olmaması.

4.             İrs və nəfəqədə qeyri- müəyyənlik.

5.             Qusurlu insanların yaranmasının mümkünlüyü.

6.             Proqnozu mümkün olmayan xəstəliklərin insanlarda yaranması.

7.             İnsanların fərqləndirməsi və məsləhəti ilə uyğunsuzluq.

8.             Evlilik adətinin aradan getməsi və ailənin dağılması.

9.             Analıq anlayışının aradan getməsi.

10.          Qeyri- qanuni əlaqələrin formalaşmasının mümkünlüyü.

11.          Həmcinsə meyilliliyin yayılması və genişlənməsi.

12.          Etiqadi və digər fiqhi iradların və günahkarların sui istifadəsi.[3]

Bu nəticələr məsihilik və sünnilər kimi məzhəbi cəmiyyətlərin narahatçılığına səbəb olub, o həddə qədər ki, onu əsrin problemi adlandırıblar. Papa bu işi öz bəyənnaməsində insani kəraməti sındırdığına görə, haram etmişdir. Sünnilər də bu barədə indiyədək on konfransdan çox təşkil edib və bu işin haram olması barəsində təqribən eyni nəzərə çatıblar.[4]

Sünni alimlərindən və hənəfi məzhəb fəqihlərindən yalnız doktor Məhrus İraqda bu işi cayiz bilir.[5]

Şiənin fəqihlərindən bəzisi bu barədə olan iradlara cavab verib və onun ehtimal olunan pis nəticələrinin bu əməli etməyə mane bilmirlər.[6]

Şiə alimləri arasında neçə nəzəriyyə var:

1.             Öz- özlüyündə cayizdir.

2.             Fərdi və məhdud səviyyədə cayizdir.

3.             Üstün olaraq haramdır.[7]

a). Öz- özlüyündə cayizdir.

Fəqih və alimlərin bəzisi insanda süni mayalanmanın haram olmasına xüsusi nəssin (ayə və rəvayət) olmamasına görə, hill qaydasına (kulli şəyin ləkə həlal)... istinad etməklə, həmçinin mübahçılıq qaydasına istinad etməklə, insanda süni mayalanmanı düzgün sayıblar.

Böyük mərcələr: Sistani, Musəvi Ərdəbili, Fazil Lənkərani, Əllamə Fəzlullah, Məhəmməd Mömin və... "Süni mayalanma və elmin inkişaf etmiş yolları ilə labaratoriyada insanı çoxaltmaq (klunaj) caizdirmi? "Sualının cavabında buyurublar: "Öz- özlüyündə heç bir maneçiliyi yoxdur".[8]

Fəqihlərin digər bir dəstəsi[9] bu işin mübah olmasına hökm verməkdən əlavə, digərlərinin nəzərində bu əməlin haram olmasına səbəb olan sual və qeyri müəyyənliklərə də ətraflı cavab veriblər.[10]

Digərləri də deyiblər, onu yerinə yetirmək qaçılmaz fəsadlara gətirib çıxaracaq. Ona görə də bu fəsadların qarşısını almaq üçün, insanda süni mayalanma ikinci hökm kimi haram sayılır. Seyid Kazim Hairi və Məkarim Şirazi kimi müctəhidlər bu nəzəriyyənin tərəfdarıdırlar.[11]

b). Məhdud icazə.

Bəziləri mövcud nəslərə əsasən bu barədə ilk qaydaya (əsli əvvəliyyə) istinad edərək insanda süni mayalanmaya icazə veriblər. Amma bu nəzərdədirlər ki, insanda süni mayalanmanı geniş şəkildə yerinə yetirmək çoxlu problemlər yaradır. Şeyx Həsən Cəvahiri bu nəzəri açıqlayıbdır. O bu işə yalnız fərdi səviyyədə icazə verməyib, hətta onu haram bilmək iddiasını da haram bilir. Yəni heç kəsin şəri və icazəli işi haram saymağa və sübutsuz onun haram olmasına fətva verməyə haqqı yoxdur.[12]

c). Süni mayalanmanın daha üstün /əvla) haram olması:

Bu nəzərin tərəfdarlarından mərhum Ayətullah Təbrizinin adını çəkmək olar. Həmçinin Livan alimlərindən mərhum Əllamə Məhəmməd Mehdi Şəmsuddin, süni mayalanmanı təkcə insanda deyil, hətta onu heyvanlarda da haram bilir.[13]



[1] - İslami təbliğat dəftəri, Fiqhdə yeni araşdırma, şiə fəqihləri nəzərindən insanda süni mayalanma, səh 6.

[2] - Seyid Əli Musəvi Səbzivari, Əl- istisna beynət- təqmiyəti vət- təsiri, səh 43.

[3] - Hövzənin həftəlik üfüq jurnalının 94- cü sayından götürülüb. Şiə fəqihlərin nəzərindən insanda süni mayalanma.

[4] - Həmin.

[5] - Həmin.

[6] - Baxın: Əl- istinsaxul- bəşəri, və fətava təyyibə, seyid Məhəmməd Həkim.

[7] - İslami təbliğat dəftəri, fiqhdə yeni araşdırma. Şiə fəqihləri nəzərindən insanda süni mayalanma, səh 32.

[8] - Həmin.

[9] - Ayətullah seyid Məhəmməd seyid Həkim.

[10] - İslami təbliğat dəftəri, Fiqhdə yeni araşdırma, şiə fəqihləri nəzərindən insanda süni mayalanma, səh 32.

[11] - Həmin.

[12] - Həmin.

[13] - Həmin.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Səhih hədisləri saxta hədislərdən ayırıb seçmək üçün hansı yollar vardır?
    12459 Hədis elmləri 2012/06/23
    Hədis saxtalaşdırması və ya hədislərdə “dəss” (hədisin mətnini dəyişdirmək, artırıb azaltmaq) işi təəssüflər olsun ki, islamın əvvəllərində münafiqlərin və inadkarların əli ilə baş vermişdir. Belə adamlar həmişə çalışırdılar ki, bu təhlükəli yollarla islamın köksünə ən ağır və ölümcül zərbələr endirsinlər. Bunun müqabilində Peyğəmbəri-Əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih), ...
  • Hicabın fəlsəfəsi nədir? Niyə görə İslam qadınlara məhdudiyyət qoyur?
    11639 İslam fəlsəfəsi 2011/06/28
    Qadın və kişi bəzi aspektdən; vahid zat və gövhərdən yaradılışda, təhsil almaq, qələm və söz azadlığı və s. kimi ictimai hüquqlardan yararlanmada bərabərdirlər.Lakin fiziki və ruhi cəhətdən bir-biri ilə çox sayda fərqləri vardır və bu fərqliliklər ictimaiyyətdə hicabı qorumaq və ona riayət etmək ...
  • Nə üçün həzrət Məhəmmədin (s) dörd qadından çox arvad almasına icazəsi var idi?
    14502 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi 2011/06/21
    Peyğəmbərin (s) qadınlareının çox olması mövzusu daim insanlar üçün sual amili olmuşdur.Biz bu məqalədə gərək bəzi məsələlərə toxunmaqla müxatəbin zehnini bu kimi suallardan təmizləyək:1). Birincisi: "Dörd qadından artıq arvad almaq mövzusu haram olmazdan öncə Peyğəmbərimiz bu qadınla ailə qurmuşdu.2). Peyğəmbərimizin bu ...
  • Kilsədə namaz qılıb, Allaha ibadət etmək olarmı?
    10006 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/05/19
    Kilsəyə daxil olmağın eybi yoxdur. Əks halda əgər bir müsəlman şəxsin oraya daxil olması kilsəyə meylin artmasına səbəb olarsa yaxud müsəlman oraya getməklə onun etiqadı sarsılarsa və yoldan kənara çıxmaqa səbəb olarsa, ağıl və şəriət hökm verir ki, müsəlman məscidə meylin azalmasına səbəb olacaq hərəkətlər etməsin. Həmçinin ...
  • Özünü müdafiə edərkən insanın başqasını yaralamasının və ya qətlə yetirməsinin şəri hökmü nədir?
    5765 Nizamlar hüquq və əhkam 2019/06/12
    Cəmiyyətin ayrı-ayrı fərdləri arasında baş verən ixtilaflarda tərəflərdən heç birinin qarşı tərəfə fiziki güc işlətmək, yaxud savaşmaq haqqı yoxdur.[1] İslam nəzərindən ixtilafların həll edilməsinin və haqqın öz sahibinə qaytarılmasının yeganə yolu xeyirxah insanlara, yaxud islam qazisinin məhkəməsinə müraciət etməkdir. Buna görə də əgər bir ...
  • Aya məsum olmayan Müctəhiddən itaət etməyə dəlalət dən ayə və rəvayətə işarə edə bilərsinizmi?
    6016 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qurani- kərim buyurur: Və yaxşı deyildir müsəlmanlar hamısı (cihad üçün) hərəkət etsinlər. Bəs nə üçün o dəstələrdən bir hissəsi köçmürlər ki, (bir hissəsi qalsın və) dində məlumat əldə etsinlər və öz qövmlərini ki, onlara doğru qayıtdılar, qorxutsunlar ki, onlar (İlahi əzabdan) qorxsunlar.[1] Quran, bu ayədə ...
  • Təqlid ilə qəbul olunan islamı Allah qəbul edirmi?
    7408 Qədim kəlam 2011/03/06
    Əgər axirətdə əqidəmizin hansı yolla və təqliddən başqa heç bir dəlil olmasa və ata babalarımızdan təqlid etdiyimizi bilirsək (o halda ki bilirik atalarımız heç bir alim və nəzər sahibi olan şəxsin təsiri altında olmamışdır) belə bir halda bizim heç bir üzrümüz yoxdur. Çünki bu cür fikir ...
  • İslam Peyğəmbərinin (sələllahu ələyhi və alihi və səlləm) səhabələrindən on nəfərə behişt müjdəsinin verilməsi”- rəvayəti səhihdirmi?
    7112 Fiqh 2014/05/18
    Əhli-sünnə rəvayətlərinin mənabelərində belə bir rəvayət vardır. O cümlədən, “onluq müjdəsi” və o rəvayətdə deyilir ki: “İslam Peyğəmbərinin (sələllahu ələyhi və alihi və səlləm) səhabələrindən on nəfərə behişt müjdəsi verib.” Amma, şiə alimləri belə bir rəvayəti qəti dəlillərlə rədd edir və rəvayətin saxta olmasını isbat edir. ...
  • Başqasının uşağını validenylərinin icazəsi ilə ədəbləndirməkdən ötrü döymək olarmı?
    3980 Cürbəcür 2015/05/30
    Sualın mövzusunda həddi buluğa çatdıqdan sonra icazə yoxdur və artıq bu yaşda ata-ananın icazəsinin təsiri yoxdur. Amma bəzi fəqihlər[1] zərurət olan halda buna icazə verirlər və o həddə qədər ki, uşağın bədəni qızarmış və qaralmış olmasın. Əlavələr: Mərce təqlid alimlərinin bu suala cavabları:
  • Məhrəmlərlə cinsi əlaqənin hökmü nədir?
    14923 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/20
    İnsanın ən mühüm və güclü qərizələrindən (instinkt) biri olan cinsi qərizə nəslin davam etmə səbəbi və Allah-taalanın insanlara verdiyi böyük nemətlərdən biridir. Bu qərizə insanın həddi-buluğa çatdığı zaman – yeniyetməlik çağlarında müxalif cinsə (oğlanın qıza və qızın da oğlana) meyli ilə ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163368 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    156542 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    118206 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110659 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    101641 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91893 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53722 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    46864 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    44259 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43588 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...