Ətraflı axtarış
Baxanların
5840
İnternetə qoyma tarixi: 2012/05/20
Sualın xülasəsi
Беһишт вә ҹәһәннәмдә дә өлүм вармы?
Sual
Гијамәтдә инсанлар Беһиштә вә ҹәһәннәмә ҝетдикдән сонра да өлүм олаҹаг ја јох?
Qısa cavab

Гуран ајәләри, рәвајәтләр вә әгли дәлилләрин һамысы јекдилликлә она дәлаләт едир ки, инсан Беһиштә вә ја ҹәһәннәмә ҝетдикдән сонра бир даһа өлүм ҝөрмәјәҹәк. Гурани-Кәрим бир тәрәфдән Гијамәти Әбәди ҝүн адландырыр, диҝәр тәрәфдән исә Беһишт әһлини һәмишәлик галанлар кими вәсф едир.  Рәвајәтләрдә ҝәлиб ки, беһиштликләрә вә ҹәһәннәмликләрә хитаб олунаҹаг ки, бурда әбәдисиниз, атыг өлүм јохдур. Өлүмү бир гојун кими онларын јанына ҝәтириб башыны кәсәрләр. Амма әгли ҹәһәтдән, инсанын нәфсинин мүҹәррәд олдуғу вә һәр мүҹәррәдин дә арадан әбәди олдуғун нәзәрә алсаг, инсанын Беһиштә вә ҹәһәннәмә ҝетмәсиндән сонра әбәди олмасы нәтиҹәси алыныр.

Ətreaflı cavab

Бөјүк Гијмәт аләми бәрзәх аләминдән сонра елә бир аләмдир ки, инсанларын әввәлдән ахыра гәдәр һамысы орда ҹәм олунаҹаг вә јени һәјат аләминә дахил олаҹаглар. Һәр кәс дүнјада етдији әмәлләрин мүкафат вә ҹәзасыны алаҹагдыр.[1] Гуран ајәләри, рәвајәтләр вә әгли дәлилләрин һамысы јекдилликлә она дәлаләт едир ки, Бөјүк Гијамәт ҝүнү (јәни, инсанларын тәзәдән дирилиб Беһишт вә ҹәһәннәмә ҝетмәләриндән сонра) артыг өлүм јохдур. Инди дә онлардан бәзиләринә ишарә едәк:

Гуран, Гијамәтдән јетмиш адла ад апармышдыр ки, о адларын һәр бириси Гијамәтин хүсуси бир ҹәһәтинә вә вәзијјәтинә ишарәдир. Мәслән, бүтүн инсанларын о ҝүнү тәзәдән дирилиб гәбрләрдән чыхаҹагларына ҝөрә Гијамәтин адларындан бири Мәһшәрдир. (јәни, јердән чыхан ҝүн) Һәмчинин, о ҝүнү  артыг һәмишәлик олуб, өлүмүн инсана бир даһа јол тапмамасы ҹәһәтиндән, о ҝүнә Әбәди ҝүн дејирләр.[2] Бу ад, Гуранда Гаф сурәсиндә ҝәлмишдир. [3]

Бундан әлавә, Гуранда јетмиш дәфәдән чох Беһишт вә ҹәһәннәм әһлинин әбәди олмалары мәсәләси ачыгланыб. Нүмунә үчүн Гуранын ики ајәсини зикр едирик. Гуранда охујруг: "Бəли, ҝүнaһ гaзaнaн вə гaзaндығы ҝүнaһлaрлa əһaтə oлунaн шəxслəр ҹəһəннəмликдирлəр вə oрaдa һəмишəлик гaлaҹaглaр." [4] Диҝәр бир ајәдә исә охујуруг: "Имaн ҝəтирəнлəр вə јaxшы ишлəр ҝөрəнлəр исə бeһиштликдирлəр вə oрaдa əбəди oлaҹaглaр."[5]

Рәвајәтләрдә дә ачыгланыб ки, Гијамәтдә артыг өлүм јохдур. О ҹүмләдән, Әлламә Мәҹлиси Биһарул-Әнварда (26-ҹы фәсилдә) бу мөвзуда чохлу һәдисләр нәгл едир ки, өлүмү Беһишт вә ҹәһәннәм әһлинин гаршысында гојун кими кәсәр вә нида ҝәләр ки артыг өлүм јохдур. О рәвајәтләрдән бири Ислам Пејғәмбәриндән (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) нәгл олунур ки, Һәзрәт бујрур: "Аллаһ-таала Беһишт әһлини беһиштә, ҹәһәннәм әһлини исә ҹәһәннәмә дахил етдикдән сонра өлүмү гојун  шәклиндә онларын гаршысында зибһ едәрләр. Сонра ҹарчы нида едәр:[6] Еј Ҹәннәт әһли әбәдијјәтдир, бир даһа өлүм јохдур! Еј ҹәһәннәм әһли әбәдијјәтдир, бир даһа өлүм јохдур!.[7]

Амма, әгли ҹәһәтдән, инсанын нәфси мүҹәррәд олдуғундан вә һәр мүҹәррәдин әбәди олмасыны нәзәрә алсаг, инсанын Беһиштә вә ҹәһәннәмә ҝетмәсиндән сонра әбәди олмасы нәтиҹәси алыныр. Һикмәт саһибләринин вә кәлам алимләринин нәфсин мүҹәррәд (сырф гејри-мадди) олмасына дәлилләри бунлардыр:

1.Нәфс күллијаты дәрк едир вә күлли мүҹәррәд олдуғуна ҝөрә нәфсин дә мәгамы мүҹәррәд олмалыдыр.

2.Нәфсин елә ишләрә гүдрәти вар ки, ҹисм вә маддијјатын она јолу јохдур мәсәлән, сонсузлуғун тәсәввүр олунмасы кими вә саир...

3.Биз, бүтүн һисс үзвләри васитәси илә дәрк олунмушлары бир шеј кими дәрк едирик. Бу о демәкдир ки, нәфс мүҹәррәддир. Чүнки, һисс үзвләринин бир бириндән хәбәри јохдур. Мәслән, ҝөз ҹисмин ағлығыны ҝөрүр, гәнди ҝөрүр амма, онларын дадындан хәбәрсиздир. Јахуд, ҝөрмәдијимиз бир шеји ағзымыза гојуб даданы биләрик амма, онун рәнҝиндән хәбәримиз олмаз. Бәс, мәлум олур ки, батинимиздә елә бир мүҹәррәд күлли дәрк гүввәси вар ки, бүтүн бунлары о дәрк едир. О да нәфсдир.

4. Ҹисми вә мадди гүввәләр ишләндикдә көһнәлир вә арадан ҝедир. Амма, нәфси гүввә онун әксинәдир. Чохлу тәфәккүр нәфси гүввәтләндирир. Бәс, мәлум олур ки, нәфс мадди дејил, онлара охшамыр вә сонда мүҹәррәддир.[8]

5.Нәфсин мүҹәррәд олмасынын башга бир дәлили исә онун шәхсијјәтинин вәһдәтидир. Инсанын бәдәни һәмишә дәјишир амма, бир шеј дәјишмир вә һәмишә олдуғу кимидир. О да нәфсдир. Бу нәфс маддәнин дәјишмәси илә дәјишмир. Чүнки, онун тәркиби маддәддән тәшкил олунмамышдыр.

Беләликлә, руһун әбәди галмасы онун мүстәгил вә мүҹәррәд олмасы илә бирбаша әлагәси вардыр. Чүнки, әҝәр мүҹәррәд вә гејри-мадди оларса, өлүмдән сонра әбәди галаҹагдыр.

Әлбәттә, мүҹәррәд варлыгларын фәнаја уғрамамасы мөвзусу фәлсәфи бәһсләрдән олдуғуна ҝөрә јахшы олар ки, бу һагда даһа чох мәлумат алмагдан өтрү фәлсәфи китаблара мүраҹиәт олунсун.

 


[1]  Бәрзәх аләсми шәхсидир. Јәни һәр бир өлән фәрд дәрһал ора дахил олур. Амма, Гијамәт топлумдур. Јәни, бүтүн инсанлары бир дәфәлик тәзәдән дирилиб мәһшәр аләминә ҹәм олаҹаглар. Шәһид Мүтәһһәринин дүнјаҝөрүшү, Гијамәт бәһси, сәһ.31

[2] Мәкарим Ширази, Пејам Гуран, Гијамәт бәһси, ҹ.5; сәһ.58

[3]  "Ора сағлыгла (әмин-аманлыгла) дахил олун. Бу, әбәдијјәт ҝүнүдүр!" Гаф сурәси 34

[4]  Бәгәрә сурәси 81

[5]  Бәгәрә сурәси 82

[6]  Сәһиһ Мүслүм өз китабында Әби Сәид Хидридән белә нәгл едир ки, Ислам Пејғәмбәри (сәлләллаһу әләјһи вә алиһи вә сәлләм) бујурду: "Ҹәннәт әһли Ҹәннәт вә Ҹәһәннәм әһли ҹәһәннәмә дахил олдугдан сонра онлара дејәрләр: Еј Ҹәннәт әһли! Ҝәлин вә бахын! Еј Ҹәһәнәм әһли ҝәлин вә бахын! Сонра өлүмү гојун кими ҝәтириб онлардан сорушарлар: Бу өлүмү таныјырсынызмы? Ҹаваб верәрләр: Бәли бу һәман өлүмдүр. Һамы ону таныјар. Сонра ону зибһ едәрләр. Онлара дејиләр: Еј Ҹәннәт әһли! Әбәдијјәт! Артыг өлүм јохдур. Еј Ҹәһәннәм әһли! Әбәдијјәт! Артыг өлүм јохдур. Бу һәмин сөздүр ки, Гуранда ондан, Һәсрәт ҝүнү кими ад апарылыр." Биһарул-Әнвар, ҹ.8; сәһ.344-345 

[7] Әлбәттә, ајәдә ҹәһәннәм әһлинин әбәди орда галмасы хүсуси инсанлар үчүндүр. Јохса, бүтүн ҹәһәннәмә дахил оланлар орда әбәди галамајаҹаглар. 

[8]  Әлламә Шәрани, Шәрһүл-Етигадын тәрҹүмәси, сәһ.242, 262.

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • 12 yaşlı oğlan uşağı camaat namazında kişilər ilə bir cərgədə dura bilərmi?
    6257 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/07
    Uşaqların və yeniyetmələrin məscidlərdə və camaat namazında hazır olmaları onların namaza olan əlaqəsinin artmasına səbəb olan halda maneəsi yoxdur. Bəlkə onları gətirmək müstəhəbdir.[1] Amma görəsən həddi büluğa çatmayan, yaxşını pisdən ayıran şəxsin camaat namazının cərgələrində hazır olması, başqa namaz qılanların namazına maneə yaradırmı? İki şəkli vardır:
  • Qədir hədisini isbat edən hansı sənəd və mənbələr vardır?
    6281 Qədim kəlam 2012/06/23
    Qədir hadisəsi və o gündə Əli (əleyhis-salam)-ın Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih)-in canişini və xilafəti ünvanı ilə təqdim edilməsi elə əzəmətli bir hadisədir ki, o tarixi hadisəni səhabələrdən 110 nəfər nəql etmişlər. Əlbəttə, bunun mənası o deyildir ki, o həzrətin bu xütbəsinə şahid olan böyük sayılı camaatın ...
  • Allah rəsulunu (s) yuxuda necə görmək olar?
    19960 Əməli əxlaq 2011/06/19
    Məfatiuhl cinanda, İlahi övliyaları yuxuda görmək üçün zikrlər və əməllər qeyd olunubdur. Amma diqqət etmək lazımdır ki, bu yollar təklikdə istədiyin şəxsi yuxuda görmək üçün kafi səbəb deyil. Yəni, belə deyil ki, hər kəs onlara əməl etməklə Peyğəmbər (s)- i yuxuda görəcək. Çünki bu mühüm işin, günahları tərk ...
  • Aya Şeyx Müfid və Şeyx Səduq Həzrəti Möhsinin şəhadətini qəbul ediblərmi?
    8670 شهادت زهرا س و مرقد ایشان 2013/12/16
    Şiə məzhəbinin böyük bir hissəsi bunu qəbul edir ki, Həzrət Fatiməyi Zəhra (s) şəhadətindən əvvəl hamilə olmuş və Möhsün adlı övladı O həzrətin evinə hücum olunan hadisə səbəbindən siqt olmuşdur. O cümlədən bəzi Əhli Sünnət mənbələrində də həzrət Möhsünün şəhadətinə işarə olunmuşdur.[1] Lakin şeyx ...
  • Əhli-beytin (əleyhimus-salam) yerə məxsus olan məqamları onların mələkuti və cəbəruti məqamları ilə hansı nisbətdədir?
    6274 Nəzəri irfan 2012/04/09
    Məsumların (əleyhimus-salam) rəvayətlərdə də qeyd olunan yüksək məqamlarının bəzisinə diqqət yetirməklə mülahizə edirik ki, maddi dünyanın tutumu məhdud olduğuna görə bu məqamlardan bəziləri bu dünyada gerçəkləşə, büruz edə bilməz və bu dünyaya sığmaz. Məsələn, imamın ilahi sifət olan xilafət ünvanı ilə “bütün vücud aləminə əhatə” məqamı kimi. ...
  • Hansı şərtlər daxilində dua mütləq qəbul olunur?
    25478 Əməli əxlaq 2011/03/06
    “Dua” kəlməsi çağırmaq, hacət istəmək, kömək diləmək mənasınadır və bəzən ümumi şəkildə “çağırmaq” nəzərdə tutulur. Termində isə, dua Allah-taaladan hacət istəmək mənasınadır. Quranda “dua” və bu kökdən alınan kəlmələr təqribən 13 mənada işlədilmişdir.Dua bir növ ibadət olduğundan, sair ibadətlər ...
  • Allah-taala Quranda buyurur ki, qadağan olunmuş meyvədən yedikləri zaman Adəmlə Həvvanın övrətləri aşkar oldu. Allah onları cahil yaratmışdımı və onlar qadağan olunmuş meyvədən yeməklə öz eyiblərindən agah oldular?
    11655 Qədim kəlam 2012/04/09
    Bəzi dinlərdə Adəmlə Həvvanın hadisəsində deyilir ki, Allahın qadağan etdiyi meyvədən yedikdən sonra övrətləri onlara aşkar oldu. Bu hadisə ilə əlaqədar Quranda olan ayələri iki hissədə araşdırmaq olar: Birinci hissə bizim külli bəhsimiz barəsindədir. İkinci hissə isə “bəda” – “yəbdu” kökündən alınan və aşkar olmaq mənasına işlənən, ...
  • Təşəhhüd və salam halında hansı əməllər müstəbdir?
    8713 Təşəhhüd və salam 2015/04/19
    Namazın salam və təşəhhüdündə müstəhəb sayılan əməllər aşağıdakılardır: Təvərrük halında oturmaq, Yəni namaz qılan adam sol budu üstə otursun, və sağ ayağının üstünü sol ayağının üzərinə qoysun. Təşəhhüddən sonra desin: “Əlhəmdulillah” ya da desin “Bismillah və billah vəlhəmdu lillahı və xəyrul əsmai ...
  • Buda dini, ilahi din olubdurmu?
    7129 Qədim kəlam 2010/12/05
    Bəziləri deyirlər: Buda ilahi peyğəmbərdir və onun dininin ilk əsasları vəhydən qaynaqlanır. Baxmayaraq ki, sonradan böyük təhrifə düçar oldu. Bu nəzəriyyə iki dəlilə əsasən qəbul oluna bilər. 1)- Qədimi buddizmin təlimlərinə diqqət etmək: Tarixin ona verdiyi təsir, peyğəmbərə məxsusu bir təsirdir. O yanmış Buda, camaatın nicat, ...
  • "Əl- həmdu lillahi rəbbil- aləmin" «الحمد لله رب العالمین» barəsində İmam Həsən Əsgərinin (ə) təfsiri nədir?
    10915 Təfsir 2012/02/15
    İmam Həsən Əsgərinin (ə) təfsiri, o həzrətə nisbət verilir ki, bəzi səbəblərə görə bəziləri bu nisbəti yəqini bilmirlər. Bu təfsirdə, Fatihətul- kitab" (Həmd) və "Bəqərə" 282- ci ayəyədək, rəvayət formasında təfsir olubdur ki, Quran elmləri terminində ona "məsur" təfsir deyilir.Hər halda, İmam Əsgəri (ə) "Əl- həmdu lillahi ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163355 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    156494 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    118197 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110624 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    101540 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91885 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53714 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    46834 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    44244 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43565 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...