Ətraflı axtarış
Baxanların
13255
İnternetə qoyma tarixi: 2011/02/14
Sualın xülasəsi
Din və mədəniyyətin əlaqəsi necədir?
Sual
Din və mədəniyyətin əlaqəsi necədir?
Qısa cavab

Din və mədəniyyətin əlaqəsini açıqlamaq, din və mədəniyyətin hədəf, təsir və mahiyyətini dəqiq tanıyarkən mümkündür.

Bir dəstə din və mədəniyyət arasındakı bütün əlaqələri inkar ediblər. amma bu baxış düzgün deyil. Əlbəttə bu məsələ aydındır ki, mədəniyyətlərin bəzisi təkamülə yetişmək olan səmavi dinlərin uca hədəflərinə qarşı olduqlarına görə, dinlə uyğun olmaya bilirlər. ona görə də din onları qəbul etmir. Amma mədəniyyətlərin çoxu, dinin praqramları ilə uyğundurlar. Ona görə də din onları təsdiqləyir. Digər tərəfdən, çox xaxt mədəniyyətlər dinərin gətirdiyi qaydalar əsasında, dinlərin vasitəsilə yaranırlar.

Ətreaflı cavab

Dinin lüğətdə müxtəlif mənaları var. məsələn cəza, itaət, adət, hökm. Dinin müxtəlif mənalarından, lüğət və təfsir kitablarının yazdığına əsasən, din Quran ayələrində, çox vaxt itaət və cəza və hökm mənalarında işlənmişdir.[1]

İtaət mənası " لااکراه فی الدی "[2] Dində məcburiyyət yoxdur ayəsi kimi. Cəza mənası "مالک یوم الدین"[3] Cəza günün maliki kimi.

Elmi termində Rağib İsfəhani dediyinə əsasən şəriətdən istiadədir.[4] Fazil Miqdadın dediyinə əsasən təriqət və şəriətdir. Yəni yol və qanun.[5]

İlahi müqavilələrdir ki, Peyğəmbərə (s) çatdırılıb və onun yanında olan, öz sahiblərini hökmləri qəbul etməyə çağırır. Bu dinin ümumi mənasıdır ki, Peyğəmbərlər tərəfindən camaata çatdırılan səmavi və ilahi qanunların hamısına şamil olur.[6]

Başqa bir sözlə, din əqaid, əxlaq və əhkam toplusudur.[7]

Amma dinin xüsusi mənası, ya haqq və bəyənilən din, Quranın buyurduğuna əsasən, islamdır. " ان الدین عندالله الاسلام..."[8] Həqiqətən Allah yanında bəyənilən din, islamdır..."

Mədəniyət, ictimai elimlərdə ümumi məfhumlardandır ki, onun üçün çoxlu tərufiflər deyilibdir.

Lüğətdə ədəb, elm, və mərifət mənasındadır.[9]

İctimai elimlərin terminində deyilibdir: Mədəniyyət yəni elm və ədəb, adət- ənənələr, hər bir tayfa və millətin arasında yayılan işlər (elm, adət və qaydalardan ümumidir) ki, o tayfanın ümumi camaatı onlara əməl edirlər.[10] Yaxud mədəniyyət elm, bilik, peşə, düşüncə və əqidə, əxlaq, qayda və qanun və adət- ənənələr toplusudur.[11]

Din ilə mədəniyyətin arasında əlaqənin olub ya olmaması, əgər əlaqə varsa bunların ikisi eynidirmi? Ya din hər millətin mədəniyyətinin bir hissəsi olur. ya dinin özü mədəniyyət yaradandır, məsələləri, mədəniyyətin müxtəlif təriflərinə əsasən ixtilaflıdır.

Bəziləri bu fikirdədirlər ki, din və mədəniyyət kəlmələri arasında heç bir bağlılıq yoxdur. Çünki mədəniyyət ictimai mirasdır və millidir ki, təbii və tədrici təkamül nəticəsində cəmiyyət yaranır və təbii və iqlim şəraiti mədəniyyətlərin fərqli olmasında təsirlidir. Başqa sözlə, cəmiyyətin təbii, coğrafi və bəlkə də tarixi şəraitdə yaratdığı və insanların öhdəsinə qoyduğu şey, mədəniyyət adlanır. Amma din ictimai miras deyil. Dinləri insanlar yaratmayıblar. Kəlamçıların dili ilə, din Allaha məxsus təbiətdir. Bu təsəvvürlə, din mədəniyyətdən ayrıdır, amma uyğundur.[12]

Alimlərin bəzisi bu fikirdədirlər ki, din və mədəniyyət məfhumları arasındakı bağlılığı almaq çətindir. Çünki dinin çatdırdıqlarının çoxu mədəniyyət çatdırmaları ilə eynidir. Dində əxlaq və etiqaddan bəhs etdiyi kimi, mədəniyətin ruhu da belədir. Adət və ənənələr mədəniyyətin hissələridirsə, dini şəriət də adət və ən- ənələrdən danışır.[13]

Əbəttə mədəniyyətlər coğrafi və iqlim şəraitinə görə fərqlənir və bərabər deyillər. Mədəniyyətlərin bəzisi, məsələn cahiliyyət dövründəki qız uşaqlarını diri- diri basdırmaq adəti, cəmiyyətlərdə bidət və xurafatlar yayılır və zaman keçdikcə o cəmiyyətin mədəniyyətinə çevrilir. Təbiidir ki, belə mədəniyyətlər və dinin arasında heç bir əlaqə yoxdur.

Mədəniyyətlərin bəzisi düzəliş və uyğunlaşma ilə din onları qəbul edir. Çox vaxt da din mədəniyyətlərin əsasını qoyandır.

Dinin zühuru məsələsində, dinlər tarixi göstərir ki, din o zaman zühur edir ki, qabaqkı dindəki sistemin forması fəsada çevrilsin, ya da əxlaqi- ictimai yoldan çıxma yaransın. Hər halda, din ya məktəb zühur edərkən, adətən cəmiyət sitemində və dəyərlərdə əsaslı dəyişiklik ya inqilab yaradır ki, mədəniyyətlərin silkələnməsinə, bəzi ünsürlərin dağılmasına və yeni dəyərlərə uyğun yeni ünsürlərin ya yeni məktəbi qəbul edən ünsürlərin yaranmasına səbəb olur. məktəblər bu yolla mədəniyyət yaradırlar.

Əlbəttə belə də deyil ki, hər bir din özü ilə bir mədəniyyət gətirir. Əksinə hər bir din müəyyən dəyərlər yaradır və ya onları açıqlayır. Bu dəyərlər, bir mədəniyyət formasında, bu dəyərlərə uyğun olmayan qədimi mədəniyyəti, aradan aparı. İslamın zühur etməsi və qız uşaqlarını diri- diri dəfn etmək adətini aradan aparması kimi. İki: Bəzi formalar var ki, məna cəhətdən dəyərsiz və yeni dəyərlərin əksidir, amma yeni dəyərlərə əsasən onda ruh üfürüb, fəsaddan xaric edib və həmin dəyərlərin zühuru üçün vasitə qərar vermək olar. Bu formaların nümunəsi islamda həccdən ad aparmaq olar ki, onun qədimi forması tam şirk idi. Amma islam onu aradan aparmadı, əksinə həmin adət- ənənələri saxladı. Lakin ona məna bağışladı. Buna əsasən, bunlar yeni mədəniyyət sistemində güclənir və qalır. İranda islamdan qabaqkı və ondan sonrakı növruz bayramı kimi.

Əslində yeni din, yeni mədəniyyət gətirmir. Əksinə yeni dəyərlər açıqlanır və cəmiyyət bu dəyərlər əsasında yeni mədəniyyəti yaradır. Yəni dinin əsasında, yeni mədəniyyət zühur edəndən sonra, artıq din də, o cmiyyətin mədəniyyətinin bir hissəsi sayılır.[14]

Diqqətə layiq məsələ budur ki, müxtəlif tayfalarda eyni dinin daxil olması, vahid dəyərlər əsasında, müxtəlif mədəniyyətlərin zühur etməsinə səbəb olur. din hansı yerə daxil olsa, eyni mədəniyyət yaradar, məfhumunu güman etmək, doğru təsəvvür deyil.

Din eyni dəyərləri müxtəlif tayfa və yerlərdə hakim edir. Amma müxtəlif mədəniyyətlər, qədimi mədəniyyətlərin olmasına görə, fərqli yaranır. Çünki formaların yaranması, coğrafi- məşiət mövqeyinə bağlıdır.[15]



[1] - Şiənin Dairətül- maarifi, cild 7, din kəlməsi.

[2] - Bəqərə surəsi, ayə 256

[3] - Həmd surəsi, ayə 4.

[4] - Rağib İsfəhani, Quran ləfzlərinin mənaları, səh 177, din kəlməsi.

[5] - Fazil Miqdad, Babi Hadi Əşərin şərhi, səh 2

[6] - Şiənin Dairətül- maarifi, cild 7, din kəlməsi.

[7] - Cavadi Amuli, Abdullah, Fitrət Quranda, cild 12, səh 145.

[8] - Ali- imran surəsi, ayə 19

[9] - Muin, Məhəmməd, Muinin lüğət kitab, cild 2, Fərhənge (mədəniyyət) kəlməsi.

[10] - Hüseyni Dğşti, Seyyid Mustafa, maarif və maariflər, cild 8, mədəniyyət kəlməsi.

[11] - Səidiyan, Əbdül- Hüseyn, Yeni Dairətül- maarif, cild 4, mədəniyyət kəlməsi.

[12] - Salam qəzeti, 15, 7, 1371. səh 10

[13] - Salam qəzeti, 15, 7, 1371. səh 10

[14] - İslam dünyası qəzeti, 1, 2, 1373. səh 10.

[15] - İslam dünyası qəzeti, 1, 2, 1373. səh 10.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Şirkətlərin və idarələrin personelinə (işçilərinə) girov adıyla ödənilən məbləğə xüms gəlir?
    5095 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/10/30
    İmam Xumeyni və Məqami müəzzəm Rəhbərin fətvasına uyğun olaraq o pul ki, idarələr şirkətlər və fabriklərdən fəhlə işçi və personelinə girov adıyla verilir o puldan hər nə qədər xüms ilindən artıq qalarsa onun xümsu ödənilməlidir.[1]
  • Qissə bəyan etməkdə Quranın hədəfi nədir?
    6198 Quran elmləri 2012/07/22
    Əhvalatların bəyanında aşağıdakı halları Quranın hədəfləri hesab etmək olar: 1. Təfəkkür, 2. İbrət almaq, 3. Qissələrin inhirafa düşməsinin, əsl məqsəddən azmasının qarşısını almaq, 4. İxtilafları aradan qaldırmaq, 5. Yaxşı və pis işlər görmək müqabilində camaatı ilahi sünnətlərdən agah etmək. ...
  • Quranın müqəttiə hərflərinin mənası nədir?
    14251 Quran elmləri 2011/11/17
    Müqəttiə hərfləri o hərflərdir ki, bəzi surələrin əvvəlində gəlir və müstəqil mənaları yoxdur. Bu hərflərin təfsirində müxtəlif nəzərlər və rəylər deyilibdir ki, ən doğru nəzər budur ki, bu hərflər rəmzdirlər Peyğəmbər və övliyalar ondan xəbərdardırlar. «صراط علی حق نمسکه» Cümləsi bəzi mühəqqiqlərin sözüdür və rəvayətlərdə kökü yoxdur. ...
  • Su borularından gələn su şlanqın, su borusunun, yaxud krantın və ya duşun xarici tərəfində olan nəcisə toxunmaqla nəcis (murdar) olurmu?
    5026 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/09/12
    Krantdan, şlanqdan və ya borudan axan su əgər kürrə birləşmiş olsa, cari (axar) su hökmündədir və nəcis şeyə toxunduqda nəcis (murdar) olmur.Misal üçün, əgər krantın ağzı nəcis olsa və su ondan axanda nəcisə toxunsa, onu (su axmağa davam edən müddətdə) təmizləyib aradan apardıqdan ...
  • Təvəllüs bayramı keçirmək haramdırmı?
    5997 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/15
    Təvəllüd bayramı İslami sünnətlərdən deyil. Və İslami təlimatlarda sifariş olunmayıb ki, insan öz doğum gününü bayram etsin. Biz bu təzə sünnnəti məhkum etmək istəmirik, baxmayaraq ki, əcnəbilərin kor- koranə daxil olan (adət) sünnətlərini bəyənmirik; çünki etqadımız var ki, sünnətlərin gərək xalqın zehnində dərin kökləri olsun. Amma belədir (adət) ...
  • İslamın elmi mirasında “islami tibb” adlı müstəqil bir elm vardırmı? Yeni tibb elmi ilə rəvayətlərdə (təbabətə dair) mövcud olan tövsiyələr arasında ziddiyyət yaranan zaman çıxış yolu nədir?
    8614 Qədim kəlam 2012/06/23
    Allah-taala peyğəmbərlərin göndərilməsinin əsas hədəfini insanların mənəvi və ruhi saflaşdırılması, onlara din və hikmətin öyrədilməsi kimi bəyan edir. İslam Peyğəmbəri (səlləllahu əleyhi və alih) özünün besətdən olan hədəfini “bəşər cəmiyyətlərində gözəl əxlaqların təkmilləşdirməsi” kimi elan edir. Hal-hazırda bəşər elmlərinin, o cümlədən təbabət, sənaye və s. sayı-hesabı yoxdur. ...
  • İmam Əli (əleyhis-salam) sübh namazında zərbətlənən zaman İmam Həsənlə Hüseyn orada idilərmi?
    8891 تاريخ بزرگان 2012/03/14
    Əli (əleyhis-salam) zərbətləndiyi zaman Həsənlə Hüseyn (əleyhiməs-salam)-ın onun yanında olması ilə əlaqədar çoxlu rəvayət gəlmişdir. Buna görə də bu bəhsdə bir neçə ehtimal verilir: 1. İmam Əli (əleyhis-salam)-a məsciddən kənarda zərbə vurulmuşdur. Bu ehtimala əsasən demək olar ki, həmin anda Həsənlə Hüseynin Əli (əleyhis-salam)-ın yanında ...
  • Фәна вә фәна мәгамыны изаһ един!
    6352 Nəzəri irfan 2010/04/24
    Фәна, лүғәтдә мәһв олмаг вә јохлугдур. Бу сөзүн зидди исә бәга вә галмагдыр. Мәсәлән, Аллаһ һаггында бәга вә галмаг, диҝәр мөвҹудатлар һаггында исә фәна вә арадан ҝетмәклик ифадәләрини ишләтмәк дүзҝүндүр. Үмуми мәнасы исә инсанын өзүнү ҝөрмәмәси вә тапмамасы демәкдир. Әлбәттә, о мәнада јох ки, инсан тамамилә ...
  • Rükunun müstəhəb və məkruhlarının adlarını çəkin?
    4727 Ruku 2015/04/16
    A: Namaz qılan şəxsə rüku halında aşağıdakı əməllər müstəbdir: Rükuya əyilən halda “Allahu Əkbər” demək. Rüku halında dizlərini arxaya aparsın və önə gətirməsin. Öz arxasını düz saxlasın. Elə şəkildə olsun ki, əgər bir damla su tökülərsə, öz yerində qalsın. (axmasın)
  • Hansı şərtlər daxilində dua mütləq qəbul olunur?
    25295 Əməli əxlaq 2011/03/06
    “Dua” kəlməsi çağırmaq, hacət istəmək, kömək diləmək mənasınadır və bəzən ümumi şəkildə “çağırmaq” nəzərdə tutulur. Termində isə, dua Allah-taaladan hacət istəmək mənasınadır. Quranda “dua” və bu kökdən alınan kəlmələr təqribən 13 mənada işlədilmişdir.Dua bir növ ibadət olduğundan, sair ibadətlər ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163050 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155514 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117951 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    110023 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99619 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91562 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53503 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45842 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43941 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43143 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...