Ətraflı axtarış
Baxanların
6842
İnternetə qoyma tarixi: 2010/03/11
Sualın xülasəsi
Бәда, Лөвһ-мәһфуз, Китаби-мубин (ашкар китаб), Лөвһи мәһв вә исбатын мәнасы нәдир?
Sual
Бәда, Лөвһ-мәһфуз, Китаби-мубин (ашкар китаб), Лөвһи мәһв вә исбатын мәнасы нәдир?
Qısa cavab

Бәда, лүғәтдә ҝизлиндән сонра ашкар олан мәнада ишләнир. Гурани-Кәримдә дә һәмин мәнада ишләнмишдир. “Вə (o зaмaн) Аллaһдaн oнлaрa ҝүмaн eтмəдиклəри ҝөрүнəҹəкдир.[i] Алимләр арасында јарадылыш аләминдә “бәда” сөзү, шәриәтдәки нәсх мәнасына бәнзәр бир мәна вә рәјин тәзәләнмәси мәнасыны верир. Ону да билмәк лазымдыр ки, Аллаһ-таала тәрәфиндән һәгиги бәда вә нәсх гејри-мүмүкүн олан бир ишдир. Чүнки, бу әмәлин лазымасы Аллаһын о ишдә әввәлдән елминин олмамасы мәсәләсини гаршыја чыхарыр вә бу да Аллаһ-таала һаггында гејри-мүмүкүндүр.  Аллаһ-таала бу ҹүр сифәтләрдән пак вә мүнәззәһдир. Неҹә ки, имам Садиг (әлејһиссалам) бујурур: “Аллаһ-таала үчүн бәда мәсәләси елмсизлик үзүндән дејил. Аллаһ-таала ҹәһл сифәтиндән пак вә мүнәззәһдир.” Бу мөвзуда Аллаһ-таала һаггында тәсәввүр олуна биләҹәк јалныз, заһирдә нәсх вә бәдадыр. Јәни, инсанлара ҝизлин олан бир иши  заһир етмәк. Һалбуки бу иш әзәлдән Аллаһ-тааланын Өзүндән өтрү ҝизлин дејил. Әввәлдән, о ишин бу шәкилдә заһир олаҹағыны дәгиг билир. Амма, һансыса сәбәбә вә мәсләһәтә әсасән, бу иши инсанлардан ҝизлиндә сахлајыр вә мүәјјән лазымы вахтында үзә чыхарыр. Бәда һаггында бу мәна, ағылын да гәбул етдији бир мәсәләдир. Аллаһ-таала Гуранда бујурур:  “Һəр дөврүн бир китaбы (лөвһи-мəһфуздa јaзылмыш һөкмү) вaр. Aллaһ истəдији шeји мəһв eдəр, истəдијини дə сaбит сaxлaјaр. Китaбын əсли (лөвһи-мəһфуз) Oнун јaнындaдыр.” [ii]  Бу ајә, Гуранда бәда һаггында ән ашкар вә ајдын мәна ачыглајан бир ајәдир. Имам Садиг (әлејһиссалам)-ын бујурдуғу кими, Аллаһ-тааланын елми ики ҹүрдүр: Бәданын да ондан мәншәји алмасы мәхсус елмдир ки, ону јалныз, Аллаһ-таала Өзү билир. Диҝәри исә пејғәмбәрләр, мәлаикәләр вә бизләрин дә ондан аҝаһлығы вар. Беләликлә, “бәда”нын  мәншәји олан елм, һәмин Лөвһу мәһфузда Аллаһа мәхсус олан елмдир вә бу елмә, “Лөвһи мәһв вә сабит”  дејилир. Инди дә ҝөрәк  Лөвһи-мәһфуз вә  “Лөвһи-мәһв вә сабит” дән мәгсәд нәдир?

 Лөвһи-мәһфуз вә “Лөвһи-мәһв вә сабит”:

    Лөвһи-мәһфуздан (Үммүл-Китаб) мәгсәд, һәман әзәли илаһи елмдир ки онда һеч бир дәјишиклик јохдур вә һәмишә сабитдир. Әксәр тәфсирчиләрин нәзәријјәсинә әсасән, Лөвһи-мәһфуз вә “Китаби-мубин” һәр икиси ејни шејдир. Чүнки, Китаби-мубин Аллаһ-таланын елми мәгамыдыр. Гуранда ајәнин бириндә бу барәдә охујуруг: “Јeрдə вə ҝөјдə зəррə гəдəр бир шeј сəнин Рəббиндəн ҝизли гaлмaз. Oндaн дaһa бөјүк, дaһa кичик eлə бир шeј дə јoxдур ки, aчыг-aјдын китaбдa (лөвһи-мəһфуздa) oлмaсын!”[iii]   Ајәдә елмдән мәгсәд, Аллаһ-тааланын һәман “лөвһи-мәһв вә исбат” елмидир. Варлығ вә тәбиәт аләми елә бир аләмдир ки, орда һәр шејин талеһи орда гејд олунмушдур. Амма бу талеһләрин һеч бириси сабит вә дәјишмәз дејил, ола билсин һансыса һадисә илә әлагәдар онлардан бири дәјишсин.

     Беләликлә, Лөвһи-мәһв вә исбат аләминдә олан талеһ јазылары, заман вә мәканла әлагәдар олараг мүәјјән мәнада дәјишә биләр. Бәда мәсәләси дә бу аләмдәки илаһи елмдән мәншәләнир вә һәман дәјишиклијә дејилир. Әксинә, Лөвһи-мәһвуз (әзәли елм) вә ја “Үммүл-Китаб” илаһи елминдә исә һеч бир дәјишиклик ола билмәз вә орда һәр шеј сабитдир.



[i] Зүмәр сурәси, 47.

[ii] Рәд сурәси, 38.

[iii] Јунус сурәси, 61.

Ətreaflı cavab

“Бәда”, әрәб дилиндә “бәдувв” сөзүнүн көкүндән олуб, шиддәтлә ајдын мәнасындадыр.[1] Елми терминдә дејилир: Бәда ики мәнададыр; 1) Аллаһ-тааладан өтрү тәзә бир рәјин гаршыја чыхмасы. Белә ки, Аллаһын әввәлҹәдән ондан хәбәри јох имиш. Бу мәна, Аллаһ-таала һаггында батил вә белә бир мәнанын Аллаһ-таалаја нисбәт верилмәси гејри-мүмүкүн вә гадағандыр. 2) Инсанлар үчүн әввәлҹәдән билмәдикләри тәзә бир мәнанын  гаршыја чыхмасы. Јәни, инсанлара ҝизлин олан бир иши заһир етмәк. Һалбуки, бу иш әзәлдән Аллаһ-тааланын Өзүндән өтрү ҝизлин дејилди. Әввәлдән, о ишин бу шәкилдә заһир олаҹағыны дәгиг билир. Амма, Аллаһ-таала һансыса сәбәбә вә мәсләһәтә хатир бу иши инсанлардан ҝизлиндә сахлајыр вә мүәјјән лазымы вахтда үзә чыхарыр. Бәда һаггында бу мәна, ағылын да гәбул етдији бир мәсәләдир.[2]  Шиә алимләринин бәда һаггында нәзәријјәләри Әһли-Бејт (әлејһиссалам)-ын сөзләри әсасындадыр. Неҹә ки, Имам Садиг (әлејһиссалам) бу барәдә дујурур: Аллаһ-таала бүтүн пејғәмбәрләрдән төвһидлә јанашы бәда һаггында да әһд-пејман алмышдыр.”[3]  Диҝәр бир һәдисдә бујурур: “Һәр ким ҝүман етсә ки, һансыса мәсәлә Аллаһ-таала үчүн тәзә гаршыја чыхыб вә әввәлдән ондан хәбәрсиз имиш, о адамдан узаглашын!”[4]

   Бәданын Аллаһа нисбәт верилмәсиндән мәгсәд о мәнадыр ки, Аллаһ-таала инсанлара мәлум олмајан тәзә бир мәсәләни онлара ашкар едир. Өзү исә сөзсүз ки, әзәлдән о мәсәләни билирди. Инсанлар исә әввәлҹәдән о ишин олаҹағыны ҝүман етмирдиләр.[5]     

     Бу мөвзуда Аллаһ-таала Гурани-Кәримдә бујурур: “Һəр дөврүн бир китaбы (лөвһи-мəһфуздa јaзылмыш һөкмү) вaр. Aллaһ (һəмин китaбдaн) истəдији шeји мəһв eдəр, истəдијини дə сaбит сaxлaјaр (бəндəлəринə aид һəр һaнсы бир һөкмү лəғв eдиб бaшгaсы илə дəјишəр вə јa oну oлдуғу кими сaxлaјaр). Китaбын əсли (Лөвһи-мəһфуз) Oнун јaнындaдыр.”[6]

    Аллаһын Өз елми илә јаранмышлар һаггындакы тәдбири ики јолла тәсәввүр олунур: Бири, Аллаһын о елмидир ки, Өзүндән башга һеч бир варлығын ондан хәбәри јохдур. Бу елмә “Лөвһи-мәһфуз” дејилир. Диҝәр елмдән исә пејғәмбәрләр, мәлаикәләр вә бизләрин дә аҝаһлығы вар. Бу елмә “ Лөвһи мәһв вә исбат” дејилир.  “Бәда” елми дә Аллаһын елминн бу гисминә аиддир.[7]  

   Имам Садиг (әлјеһиссалам) бујурур: ”Аллаһын ики ҹүр елми вар: Бири ҝизли вә мәхфи елм ки, јалныз Өзү бундан аҝаһдыр. Бәда елми дә ондан сајылыр. Диҝәри исә о елмдир ки, пејғәмбәрләр вә мәлаикләр о елмдән аҝаһдыр. Биз дә о елмдән аҝаһыг.”[8]  Беләликлә, ики нөв елмимиз вар. Бир нөв елми ки бәданын мәншәји ондандыр. Она Лөвһи-мәһфуз дејилир. Диҝәри исә о елмдир ки, бәда о елмә бағлыдыр. Она да лөвһи мәһв вә исбат дејилир. Бәс бәда, биринҹинин мәһви вә икинҹи елмин исбаты демәкдир. Аллаһ-таала исә һәр ики елмә аҝаһдыр. Бу елә бир һәгигәтдир ки, һеч бир ағыл саһиби ону инкар едә билмәз. Чүнки, һәр бир ишин тәһәггүг тапмасында ики тәсәввүр ола биләр. Биринҹиси о ишдир ки, онун тәһәггүг тапмасы бәзи нагис сәбәб вә манеәләр үзүндән баш вермәјә дә биләр. Икинҹиси исә елә ишләрдир ки онун баш вермәмәси там сәбәбинә ҝөрә гејри-мүмүкүндүр. Белә һадисәләр шәртсиз вә мөвҹудлуғунун там сәбәбинә ҝөрә манеә гаршыја чыхмасы гејри-мүмкүндүр. Һәр ики һаләт Гуранда, “Лөвһи-мәһв вә исбат” вә “Үммүл-Китаб” кими үнванла  гејд олунмушдур. Јахуд, варлығын әввәл ики мәрһәләси (мәһв вә исбат) сонра исә о ики мәрһәләнин мәншәји сајылан “Үммүл-Китаб”.[9]

       Лөвһи-мәһфуз, Китаби-мүбин, Лөвһи-мәһв вә исбат:

   Гуранда охујуруг: “Дәрҝаһымызда (һәр шеји) һифз едән бир Китаб (Лөвһи-мәһфуз) вардыр!”[10]  Диҝәр ајәдә вар: ” О, Лөвһи-мәһфуздадыр!”[11]  Бу ајәләр нишан верир ки, инсан вә гејри-инсанларын бүтүн әмәлләрини һифз едән бир китаб вардыр. Бу китаб ејни һалда, бүтүн һадисәләрин, шәхсләрин әһвалларынын неҹә вә нә ҹүр олаҹаглары һаггында өзлүјүндә һеч бир дәјишиклик олмадан ҹәм етмишдир.                  Бир чох мүфәссирләрин нәзәријјәсинә әсасән, Лөвһи-мәһфуз вә Китаби-мүбин мүхтәлиф адда ејни бир китабдыр.  Чүнки, Китаби-мүбиндән мәгсәд һәман илаһи елмин мәгамыдыр. Јәни, бүтүн мөвҹудатын варлығы вә неҹәлији бу елми мәгамда гејд олунмушдур. Бу сөзүн шаһиди Гуранын бу ајәсидир ки, бујруур: “Јeрдə вə ҝөјдə зəррə гəдəр бир шeј сəнин Рəббиндəн ҝизли гaлмaз. Oндaн дaһa бөјүк, дaһa кичик eлə бир шeј дə јoxдур ки, aчыг-aјдын китaбдa (лөвһи-мəһфуздa) oлмaсын!”[12] . Диҝәр ајәдә охујуруг: “Јeр үзүндə јaшaјaн eлə бир ҹaнлы јoxдур ки, Аллaһ oнун рузисини вeрмəсин. Аллaһ oнлaрын (aтa бeлиндəки, aнa бəтниндəки вə јa дүнјaдaкы) сығынaҹaглaрыны дa, əмaнəт гoјулaҹaг (өлүб дəфн eдилəҹəк) јeрлəрини дə билир. (Бунлaрын) һaмысы aчыг-aшкaр китaбдaдыр (лөвһи-мəһфуздaдыр).”[13]  

       Бу ајәләр дәлаләт едир ки, варлығ аләми өз ҝенишлији илә Лөвһи-мәһфузда өз әксини тапмышдыр. Бәс, Лөвһи-мәһфуздан (Үммүл-Китаб) мәгсәд, һәман әзәли илаһи елмдир ки, онда һеч бир дәјишиклик јохдур вә һәмишә сабитдир. Һалбуки, Лөвһи-мәһв вә сабит онун әксинә олараг һеч бириси сабит вә дәјишмәјән дејил, ола билсин һансыса һадисә илә әлагәдар онлардан бири дәјишсин.

     Беләликлә, Лөвһи-мәһв вә исбат аләминдә олан талеһ јазылары, заман вә мәканла әлагәдар олараг мүәјјән мәнада дәјишә биләр. Һалбуки, Аллаһ-тааланын бу дәјишмәјә әввәлдән елми вардыр. О сәбәбдән Әли ибни Һүсејн (әлејһиссалам) бујурур: Әҝәр Гуранда о ајә олмасајды мән Гијамәтә кими нә олаҹағыны хәбәр верәрдим.” Зүрарә нәгл едир ки, сорушдум: Һансы ајә? Имам (әлејһиссалам) бујурду: Бу ајә: “Aллaһ истəдији шeји мəһв eдəр, истəдијини дə сaбит сaxлaјaр. Китaбын əсли (лөвһи-мəһфуз) Oнун јaнындaдыр.”[14]  Бәс, Лөвһи-мәһв вә исбат, бүтүн һадисәләрин заман вә вахт ҹәһәтдән мәһдуд, вә үмуми шәкилдә олмасына ишарә едир. Башга сөзлә десәк, ҝөјләрдә вә јердә, һәмчинин, онларын арасында олан бүтүн варлыгларын һадисәләри орда гејд олунмушдур. Шаһид үчүн, Аллаһ-таала бу һагда Гуранда бујурур: “Биз ҝөјләри, јери вә онларын арасында оланлары анҹаг һагг олараг вә (гијамәт ҝүнү сона чатаҹаг) мүәјјән бир мүддәт үчүн јаратдыг.”[15] 

   Беләликлә, бәһсдән белә нәтиҹә алмаг олар ки, заман вә мәсләһәтләрә ујғун олараг, Лөвһи мәһв  вә исбатда дәјишиклик һәмишә ҹари ола биләр. Амма, Лөвһи-мәһфузда (әзәли илаһи елмдә) һеч бир дәјишиклик јохдур. Бәс, бүтүн варлығ аләминин ики һаләти вар: бир тәрәфдән өлүм вә һәјат кими мүхтәлиф дәјишикликләрә мәруз галанлар, икинҹиси исә һеч вахт дәјишиклик онда тәсәввүр олунмајан исбат вә сабит варлыглар. Бәда мәсләси дә һәмән биринҹи гисмә аид олрур.    



[1] Фәрши Сејјид Әли Әкбәр, Гамус Гуран, 1-ҹи ҹилд, сәһ-172.

[2] Мәрифәт, Һади, Тәфсир вә мүфәссирин, Мүәсисеји фәрһәнҝи Әт”Тәмһид, ордубеһишт, биринҹи чап, 1379, 1-ҹи ҹилд, сәһ-522.

[3] Кафи, дарул-китабул-исламијјә, теһран, 1365 ҝүнәш или, сәһ-148, һәдис, 9.

[4] Сәфинутул-Биһар, 1-ҹи ҹилд, сәһ-51, һәдисә јахын мәна, Кафи, дарул-китабул-исламијјә, теһран, 1365 ҝүнәш или, сәһ-148, һәдис-9.

[5] Мәкарим Ширази, Насир, Тәфсир Нүмунә, 10-ҹу ҹилд, сәһ-249.

[6] Рәд сурәси, 38.

[7] Мәрифәт, Һади, Тәфсир вә мүфәссирин, Мүәсисеји фәрһәнҝи Әт”Тәмһид, ордубеһишт, биринҹи чап, 1379, 1-ҹи ҹилд, сәһ-523

[8] Сәфинутул-Биһар, 4-ҹү ҹилд, сәһ-51, һәдисә јахын мәна, Кафи, дарул-китабул-исламијјә, теһран, 1365 ҝүнәш или, сәһ-423, 1-ҹи ҹилд, һәдис-8.

[9] Әлламә Тәбатәбаи, Тәфсир Әл-Мизан, тәрҹүмә Мусәви Һәмдани, 20-ҹи ҹилд, Бунјад елми вә фикри Әлламә, 1363, 11-ҹи ҹилд, сәһ-584.

[10] Гаф сурәси, 4.

[11] Буруҹ сурәси, 22.

[12] Јунус сурәси, 61.

[13] Һуд сурәси, 6.

[14] Әруси Һувәјзи, Тәфсир Нури-Сәгәлејн, мүәссисеји Исмалијјијан, тарих 1363, 2-ҹи ҹилд, сәһ-512.

[15] Әһгаф сурәси, 3.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    163011 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    155391 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117902 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109934 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    99429 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91509 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53465 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45692 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43893 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    43087 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...