Ətraflı axtarış
Baxanların
8426
İnternetə qoyma tarixi: 2012/02/15
Sualın xülasəsi
Xallaqiyyətdə tövhidin mənası nədir?
Sual
Xallaqiyyətdə tövhidin mənası nədir?
Qısa cavab

Xəllaqiyyətdə tövhid yəni vaqrlıq aləmində Allahdan başqa heç bir yaradan yoxdur. Mümkün varlıqlar, onların fel və təsirləri, hətta insan və onun ixtira və kəşflərinin hamısı həqiqətən və yalansız, Allahın yaratqıdlarıdır. Varlıq aləmində olanlardan hamısı, onun yaratdıqlarıdır, lakin bəzisi vasitəsiz və bəzisi isə vasitə ilə.

Ətreaflı cavab

Xallaqiyyətdə tövhidin mənası

Xallaqiyyət və yaratmaqlıq Allahın sifətlərindəndir. Bu sifət Allahın vücudunu isbat edən arqumentlərin nəticəsidir. Çünki o arqumentlərin məzmunu budur ki, Allah varlıqların başlanğıcı və səbəblər səbəbidir. Mövzu belədir ki, Allah- Taalanın yaratmaqlıq sifətində, şəriki yoxdur və dünyanın yaradanı Allahdan başqa kimsə deyil. Deməli tövhidin budaqlarından biri, xəllaqiyətdə tövhiddir.[1]

Başqa sözlə: Xəllaqiyyətdə tövhid yəni varlıq aləmində yalnız bir əsas və müstəqil xaliqiniz var. Digər səbəblərin xaliqiyyəti onun xəllaqiyyəti uzununda və onun izn və əmri ilə baş verir.[2]

Xallaqiyyət tövhidi ki, bəzən ona yaranışda tövhid ya fellərdə töhvid də deyilir. Filosofların terminində, bütün sistem, qanun, səbəb, varlıq və nəticələrin hamısı, Allahın işi və Allahın iradəsindən qaynaqlanması mənasındadır. Dünyanın varlıqları öz zatlarında Allahdan müstəqil vücudları olmadıqları kimi, təsir və səbəb məqamında da müstəqil deyillər.

Nəticədə Allahın öz zatında şəriki olmadığı kimi, iş görənlikdə də, şəriki yoxdur. Fellərdə tövhid "La hövlə vəla qüvvətə ila billah" mübarək təsbihinin mənasınadır ki, fəlsəfədə "La muəssirə fil- vucud iləllah" qaydası adı altında açıqlanır.[3]

Ağıl xəllaqiyyətdə tövhidi qəbul edirmi?

Ağıl açıqca dünyanı yaradan və xaliqinin yeganəliyinə şəhadət verir. Çünki Allahın vücudunu isbat edən arumentlərin nəticəsi (xüsusi ilə imkan və vucub arqumenti), bütün varlıqların mümkün və zatən vacibul- vücudun (Allah) məxluqlardırlar. Zati tövhidin dəlillərinin nəticəsi, zatən vacibul- vücudun, yeganə olmasıdır. Nəticədə dünyanın xaliq və yaradanı, yalnız Allahdır.[4]

Bu məsələyə Quranın baxışı vecədir?

Qurani- kərim çoxlu ayələrdə, dünyanı yaratmaqda Allahın yeganəliyinə təkid edibdir. Necə ki, buyurubdur:

  1. " قُلِ اللَّهُ خالِقُ کُلِّ شَیْ‏ءٍ وَ هُوَ الْواحِدُ الْقَهَّارُ"[5] "De: "Allah hər şeyin xaliqidir. O birdir, qalibdir."

  2. " اللَّهُ خالِقُ کُلِّ شَیْ‏ءٍ وَ هُوَ عَلى کُلِّ شَیْ‏ءٍ وَکِیل"[6] "Allah hər şeyin xaliqidir. O, hər şeyə vəkildir.

  3. " ذلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ خالِقُ کُلِّ شَیْ‏ءٍ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ"[7] "Allah, sizin rəbbiniz və hər şeyin xaliqidir. Ondan başqa xaliq yoxdur".

  4. " هَلْ مِنْ خالِقٍ غَیْرُ اللَّهِ"[8] "Allahdan başqa xaliq varmı?"

  5. " رَبُّنَا الَّذِی أَعْطى کُلَّ شَیْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى"[9] "Rəbbimiz hər şeyə öz xilqətini verən, sonra da ona doğru yolu göstərəndir".

Rəvayətlər və xəllaqiyyətdə tövhid

İslami rəvayətlər də, xəllaqiyyətdə tövhidə işarə və təkid edirlər. İmam Əli (ə) bu barədə buyurubdur:

«لم یشرکه فی فطرتها فاطر، و لم یعنه علی خلقها قادر»[10]

Qaşqanı (və onun kimi) yaratmaqda, heç kəs Allahın şəriki olmayıb və ona kömək etməmişdir.

Həmçinin buyurubdur:

«و لا شریک له اعانه علی ابتداع عجائب الامور»[11]

"Allahın şəriki yoxdur ki, dünyanın təəccüblü məxluqlarını yaratmaqda, ona kömək etmiş olsun.

Xəllaqiyyətdə tövhid, səbəb- nəticə sistemini inkar etmək və məcburiyyət və ixtiyarı inkar etmək mənasındadırmı?

Buradan etiraf etməliyik ki, xəllaqiyyəti Allaha məxsus etmək, təbii varlıqlar arasında olan qanunları inkar etmək mənasında deyil. Çünki, səbəb- nəticə sistemi maddə dünyanın hissələrində, səbəblərin yaratmaqda müstəqilliyi mənasında deyil, əksinə Allah bu qanunu maddə dünyada yaradıb və onun özü bu qanunu icad edibdir.

Günəş və hava yerin göyərməsində təsirlidir. Su da bitkinin inkişafında təsirlidir, amma təsir qoyanın olması və onun təsir qoymasının hamısı Allahın izni ilə və varlıqda İlahi sünnətlərin təzahürlərindəndir. Xilqətdə tövhidi dünyanın hissələri arasında maddi əlaqələri və səbəblər sistemini inkar etməyə təsfir edənlər, səhv edirlər. Ona görə də dini elmi inkar edən və onun qarşısında qərar veriblər.[12]

Deməli xəllaqiyyətdə tövhid ixtiyarı almaq və məcburiyyət mənasında deyil. Ümumilikdə bütün işlərin xaliqi Allahdır. Bizim iradəmiz onun iradəsi uzunundadır.



[1] - Rəbbani Gülpayqani, Əli, Dəlilli əqayid, Qumun düşüncə saytı.

[2] - Hoze net saytı.

[3] - Əsfar, cild 2, səh 216- 219 və Nihayətul- hikmə, cild 3, səh 677 və Mütəhhəri, Əsərlər toplusu, cild 2, səh 103- Turkaşvənd, Ehsan, Tövhid və onun dərəcələri.

[4] - Rəbbani Gülpayqani, Əli Dəlili əqayid, Qumun düşüncə saytı.

[5] - Rəd surəsi, ayə 16.

[6] - Zümər surəsi, ayə 62.

[7] - Yunus surəsi, ayə 62. (səhv).

[8] - Fatir surəsi ayə 50.

[9] - Taha surəsi, ayə 50

[10] - Nəhcül- bəlağə, xütbə 185.

[11] - Həmin, xütbə 91.

[12] - Sübhani, Cəfər, Tərcümə Mühəddisi, Cavad, Şiənin əqaid siması, səh 56, Məəşər.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Rəvayətlərdə İmam Hüseynə (ə) xüsusi əhəmiyyət verilibdirmi? Bu xüsusi üstünlüklərin digər İmamlar (ə)- ın məsum lması ilə uyğunluğu varmı?
    5645 تاريخ بزرگان
    İmamət məqamının İmam Hüseyn (ə)- in nəslinə keçməsi, o həzrətin türbətində şəfa, qəbrinin kənarında duanın qəbul olması və ... kimi üstünlüklər, şübhəsiz Allah tərəfindən İmam Hüseyn (ə)- a verilibdir. Bu üstünlüklərin İmam Hüseyn (ə)- ın məqamının digər İmamlarla (ə) fərqli olmasını isbat etməyə heç bir sübut yoxdur. ...
  • İnsanlara محمد یاسین (یس) “Məhəmməd Yasin” adı qoyulması caizdirmi?
    5200 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi
    İnsanlara “Yasin” adı qoyulması ilə əlaqədar rəvayətlərdə mövcud olan müəyyən məsələlər imamların belə ad qoyulmasına razı olmadığını göstərir. O cümlədən, imam Sadiq (əleyhis-salam) buyurur: “İnsanlara icazə verilmişdir ki, övladlarına Məhəmməd adı qoysunlar, amma görəsən, onlara kim icazə vermişdir ki, uşaqlarına “Yasin” adını qoysunlar?! Halbuki, bu ad yalnız Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi ...
  • Şirk nədir?
    11543 Qədim kəlam
    "Şirk" lüğətdə nisbət (pay) qərar vermək və Quran terminində isə şirkdən məqsəd, şərik, oxşar və Allah- Taalaya onun kimi başqa bir varlığı qərar verməkdir və bunun qarşılığında isə "Hənəfiyyət"- dir. "Hənif" yəni bərabərliyə meyilli olmaq, odur ki, tövhid yolunun davamçıları şirkdən üz çevirərək, əsl mənbəyə üz tutmuşdurlar və bunlara hənif ...
  • Zaman (ə)- in anası məsumdur?
    5601 Məsumların (Əleyhimussəlam) sirəsi
    Şiə nəzərində yalnız peyğəmbərlər və onların canişinləri məsumdur; yəni ömürləri böyu bütün günah, və səhvlərdən, (Allahın dinini) vəhyin icrasında və təbliğində pakdırlar və bu şəxsiyyətlərdən başqa heç kəs bu bu məqama sahib deyildir. Mümkündür bəzi insanlarda bu insanlıq kamalına yol tapıb ilahi məqamdan bəhrələnsin, elə ki, imam övladları həzrət Zeynəb ...
  • Ruhanilərin imam-camaat və pişnamaz ünvanı ilə qıldıqları namaz müqabilində camaatdan pul alması caizdirmi?
    4647 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əzəmətli mərcəyi-təqlidlərin dəftərxanalarından verilən cavablar:Ayətullah Xamenei: “Camaat namazı qılmaq müqabilində pul almaq olmaz. Əlbəttə, əgər gediş-gəliş haqqı, maşın kirayəsi və s. ünvanla olsa işkalı ...
  • Nəzirin deyiliş qaydası və düzgün şəraiti nədir? Həddi buluğa çatmayanın nəzir etməsi düzgündür ya yox?
    8172 Əhd etmək, nəzr etmək və and içmək
    Nəzirin tərifi: Nəzir budur ki, insan Allaha görə hər hansı bir yaxşı işi yerinə yetirəcək və ya hər tərki gözəl olan hər hansı bir əməli tərk edəcək.[1] Nəzirin növləri: Nəzir iki növdür: 1.Şərtli nəzir; Şərtli nəzir və ya şükür nəzri o nəzirdir ki, insan ...
  • Aya mümkündür səmat duasının bəzi kəlmələrini; o cümlədən ismi əzəm, kərrubin, tisə ayat, tabuti şəhadət və... başqalarını mənim üçün açıqlayasınız?
    9028 Hədis elmləri
    "Səmat" və ya "Şəbbur" duası məşhur dualardandır ki, Allahın ismi əzəm adlarına şamil və yüksək irfani maarifə malikdir. Səmat duasının bəzi hissələri barəsində bunu demək olar ki, bu duada səy olmuşdur Allahı ismi əzəm, Peyğəmbər və müqəddəs məkanları ki, Allah Taala o yerlərdə öz Peyğəmbərləriylə söhbət etmiş ...
  • Asdi insanlar da məsum ola bilərlər?
    7037 Qədim kəlam
    İsmət amanda qalmaq, günaha bulaşmaqdan və unutmaqlığa mane olmaq mənasınadır. İsmət müxtəlif dərəcə və mərtəbələrə malikdir. Onun ən yüksək mərtəbəsi ilahi peyğəmbərlərə və övsiyalara məxsusdur. Bu məqamlar Quran nəssinə və rəvayətlərə əsasən ancaq onların barəsində isbat edilir. Digərləri barəsində isə baxmayaraqki, bir ...
  • Аллаһы севмәк јахуд, Ондан горхмаг лазымдыр?
    5815 Əməli əxlaq
    Инсанын Аллаһ мәһәббәти вә горхусунун ејни вахтда олмасы һеч бир тәәҹҹүб доғурмур. Чүнки, бу ҹүр һаләтләр бизим һәјатымызы башдан баша бүрүмүшдүр. Лакин, бу һаләтин биздә шиддәтлә олдуғундан ондан гафилик. Диггәт етмәк лазымдыр ки, һәтта бизим јол ҝетмәјимиз дә горху, үмид вә мәһәббәтин нәтиҹәсидир. ...
  • Türbət suyunu əldə etmək üçün, su, yağış suyu olmalıdırmı? Ona dua da oxunmalıdır yoxsa lazım deyil? Xahiş edirəm tam izah verin.
    7471 Nizamlar hüquq və əhkam
    Türbət suyunu hazırlamaq üçün, pak və gigiyena suyu kifayətdir.[1] Hərçənd, fərat suyu[2] zəmzəm suyu[3], yaxud neysan ayında[4] olan yağış suyu kimi bəzi suların daha çoxImtiyazları var. yağış suyu da çox vaxt saf və təmiz olduğuna görə, bəlkə adi sulardan daha yaxşı ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    150391 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    121721 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    103071 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    97681 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    80595 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    64359 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    47951 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    36183 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    35415 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    35047 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...