Sualın cavabının məlum olması üçün bir neçə nöqtəyə diqqət etmək lazımdır:

1.             Elm və alimin məqamı: Allah- Taala elm və alimin məqamı barəsində Qurani- kərimdə buyurur: "De: Aya onlar ki, bilirlər, onlarla ki, birdirlər bərabərdirlərmi?[1]

Başqa bir yerdə buyurur: Allah o kəslər ki, iman gətirmişdirlər və o şəxslər ki, onlara elm verilmişdir uca məqam bağışlayacaqdır. Allah bütün gördüyü işlərdən xəbərdardır.[2]

Rəvayətlərdə də elm və alimin məqamı və alimə müraciət etməyin lazım olması açıqlanmışdır.

Allahın Rəsulu (s) buyurur: O kəs ki, elmi onun əhlindən öyrənə və ona əməl edə, nicat tapmışdır.[3]

O həzrət yenə buyurur: Alimin üzünə baxmaq ibadətdir.[4] Başqa bir yerdə elm öyrənməyin zəruri olmasını açıqlayıb buyurur: Elmi tələb etmək hər bir mömin kişi və qadına vacibdir.[5]

2.             Ayə və rəvayətlərdən istifadə olur ki, İslam dini əbədi və cavidan bir dindir. Onun göstərişləri qiyamət gününə kimi insanlar üçün icra etməsi vacibdir, bunun üçün də bütün insanlara lazımdır ki, onu öyrənsin.

Əlbəttə onu əldə etmək üçün iki yol vardır: Birincisi: budur ki, insan özü elm öyrənib dini və fiqhi mənbələrə müraciət edərək, din hökmlərini və məsələlərini əldə etsin və əgər buna gücü çatmıqsa elm əhlinə müraciət etsin.[6]

3.             Allahın rəsulu (s) və Əhli- beyt (ə) layiqli alimləri təyin etmək üçün bir neçə ülgü və nümunə açıqlamışdırlar ki, onlardan bir neçəsinə işarə edirik:

İmam Həsən Əsgəri (ə) bu ayənin barəsində:

«فَوَیْلٌ لِلَّذِینَ یَکْتُبُونَ الْکِتابَ بِأَیْدِیهِمْ، ثُمَّ یَقُولُونَ هذا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ»

Vay olsun o şəxslərə ki, Allahın kitabını öz əlləriylə (əvvəlcədən) yazırlar və sonra deyirlər ki, bu Allah tərəfindəndir. Buyurdu: bu ayə Yəhud qövmü barəsində nazil olmuşdur. Bir şəxs imam Sadiq (ə)- a buyurur: Əgər o avam Yəhudilərdən, Tövratı alimlərindən öyrənsəydilər, bəs necə onları alimlərini qəbul edib onlardan təqlid etməyi tənqid etmişdir?

Onların avamları bizim kimi avam deyildirlərmi ki, alimlərdən təqlid edirdilər? İmam Sadiq (ə) buyurur: Yəhudi avamlarıyla bizim avamlarımız arasında bir cəhətdən fərq vardır və başqa bir tərəfdən bərabərdirlər. Amma bərabər olmaları o cəhətdəndir ki, Allah bizim avamlarımızı təqlid etdikləri üçün tənqid edir, o cür ki, onların da avamlarını təqlid etdikləri üçün tənqid etmişdir. Amma o cəhətdən fərq edirlər ki, Yəhudilərin avamları o cəhətdən ki, alimlərinin yalan danışıb, haram və rüşvət yemələrini və İlahi hökmləri dəyişdirməkdən xəbərləri var idi və bilirdilər ki, hər kəs bu cür olsa fasiqdir.

Layiq deyildir Allah və bəndə arasında və ya Peyğəmbərlə insanlar arasında vasitə olsun və yenə də bu cür alimlərdən təqlid olunsun, bizim avamlarımız da əgər aşkara fasiq olan və yersiz təəssüb edən və dünya malında harama yol verən alimi müşahidəetsələr və bu halda yenə dəı ondan təqlid etsələr, onlar da Yəhidi qövmü kiidirlər ki, Allah onları fasiq alimlərdən təqlid etdikləri üçün bəyənmir. Amma alimlərdən o şəxs ki, dinini və nəfsini qoruyub saxlayır və nəfsinin istələrylə müxalifət edib Allahın göstərişlərini yerinə yetirir, avam insanlara vacibdir ondan təqlid etsinlər. Bu yalnız şiə alimlərindən bəzilərindədir nəin ki, hamısındadır, bəs alimlərdən hər biri pis və çirkin işlərə qovuşsa və başqa fasiq alimlərin getdiyi yolu seçsə, ondan o şeylər ki, bizlərdən rəvayət edirlər qəbul etməyin və onlara heç bir ehtiram qoymayın.[7]

İslam Peyğəmbəri (s) buyurur: Hər alimlə həmsöhbət olmayın, yalnız o halda ki, sizi beş qorxulu şeydən beş xeyirli şeyə dəvət etsin: Şübhədən yəqinə, təkəbbürdən təvazöya, riyakarlıqdan xalis və düzgünlüyə, düşmənçilik və kin- küdrətdən xeyirxahlığa, dünyaya bağlılıqdan zahidlik və dünyaya diqqətsizliyə doğru çağırsın.[8]

4.             İslam göstərişlərinə əsasən, elm möminin itmiş hikmətidir, hər yerdə və hər bir şəxsin yanında olsa ondan istifadə etməlidirlər;[9] yəni mömin insan elm və hikmət sorağındadır ki, özünü kamilləşdirsin, hər bir söz ki, elm və hikmət əsasındadırsa itaət edir. İmam Əli (ə) buyurur: Sözün özünə diqqət edin nəin ki, sözü deyənə.[10] Əlbəttə bu qayda o yerdədir ki, söz deyənin xüsusiyyət və rəftarını bilsin və onun rəftarı sözləriylə müxalif olsun, belə olduqda onun sözləri nə qədər də hikmətli olsa öz təsirini itirəcəkdir. Amma bu yerdə də insan dinin təlimləri əsasında onun hikmət və elmindən istifadə edə bilər.