Ətraflı axtarış
Baxanların
6440
İnternetə qoyma tarixi: 2011/06/18
Sualın xülasəsi
Qadın məhkəmədə hakim ola bilərmi?
Sual
Televiziya proqramlarının birində belə bir elan edildi ki, "İranda 400- dən çox hakim qadın vardır." Şiə məzhəbinin fiqh elminə əsasən qadından hakim olarmı?
Qısa cavab

Din alimləri və mütəxəssisləri bu mövzuda bir araya gəlməmişdirlər. Yəni bu mövzu barəsində müxtəlif nəzərlər irəli sürmüşlər. bunu da qeyd edək ki, bu məsələ İslam dininin zəruri və fundamental inancları sırasında deyildir.

Qadının hakim olması ilə müxalif olan kəslər icmaya və hədislərə əsaslanırlar. Amma bu dəlilləri bu balaca məqalədə açıqlamaq mümkün olmadığı üçün bir sıra dəlil hikmətləri aşağıda qeyd edəcəyik:

1). Qadın və kişi fiziki və psixi cəhətdən bir- birlərindən fərqlidirlər. İlahi yaradılışa istinad edərək deyə bilərik ki, bəzi məsələlərdə qadın kişidən zəif olduğu üçün onların bir çox işlərdə məsuliyyətləri azaldılmışdır. Çünki bütün İlahi tapşırıqlar insanın gücü və iradəsi çərçivəsindən xaric olmamalıdır.

2). Qadının ayrılmaz xüsusiyyətlərindən biri də onun öz hisslərinə qapanması və qəlbinin yumşaq olmasıdır. Mühakimə zamanı şəri həddləri vurmaq və ya edam hökmü vermək qadının yuxarıda qeyd etdiyimiz xüsusiyyəti ilə uyğun gəlmir. Çünki bu məsələlərdə qəti və ciddi olmaq tələb olunur. Qadınlar qəlbən daş ürəkli olmadıqları üçün bu məsələ kişilərin öhdəsinə qoyulmuşdur.

Əlbəttə bunu da qeyd edək ki, bəziləri bu nəzərləri qəbul etmir və qadının hakim olmasını caiz bilirlər.

Ətreaflı cavab

Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi din alimlərinin və mütəxəssislərinin bu barədə nəzərləri müxtəlifdir. Bunu da qeyd edək ki, bu məsələ İslam dininin zəruri əmirlərindən deyildir.

Qadının hakim olmağı ilə müxalif olan mütəxəssislərin ümdə dəlilləri hədis və rəvayətlərdir. İmam Sadiq (ə) buyurmişdur: "Baxın görün sizin aranızdakı kişilərdən kim bizim nəzərlərimizi yaxşı bilirsə, onu özünüzə hakim seçin. Belə ki, mən onu sizin aranızda hakim təyin edirəm.[1]

Bu hədisə diqqət yetirsək, hədisdəki "aranızdakı olan kişilər" sözündən belə başa düşülür ki İmam (ə) konkret olaraq bu işin məsuliyyətini kişilərin öhdəsinə qoymuşdur. Yəni hədisin zahirindən kişilərdən başqası başa düşülmür.[2]

Bundan əlacə icma[3] bu nəzərin tərəfdarları üçün ən gözəl söykənəcək yeridir. Çünki icma qəti surətdə elan edib ki, "hakim olmaq kişilərin öhdəsindədir".[4]

Bu fikirdə olan din alimləri bəzi məsələləri nəzərə alaraq belə nəticəyə gəlmişdirlər ki:

1). Məsuliyyətlərin tapşırılması insanların istedadları və iradələri əsasındadır.

İslam dini nöqteyi nəzərindən qadın və kişi insan olmaq baxımından eyni mahiyyəti kəsb edirlər. Yəni aralarında bir fərq yoxdur.

"Ey insanlar! Qorxun o Allahdan ki, sizi bir bədəndən yaratdı və sizin qadınlarınızı da sizdən yaratdı".[5]

Deməli yaradılış baxımından qadın və kişinin heç bir fərqi və hər ikisinin özlərinə aid vəzifələri vardır. Amma bu vəzifələr onları insan baxımından bir- birlərindən fərqləndirmir.

Bunu da qeyd edək ki, qadın və kişinin insan baxımından fərqləri olmasa da üzərlərinə düşən vəzifədə bir- birlərindən fərqlənirlər. yəni bir sinifdən olmalarına baxmayaraq geniş fərqlərə malikdirlər.

Qurani kərim buyurmuşdur: "Kişilər qadınların üzərində ixtiyar sahibidirlər. Çünki Allah Taala bəzi işlərdə kişiləri qadınlardan üstün yaratmışdır".[6] Qadınların fikri, cismi[7] və ruhu kişilərdən incə olduğu üçün onlar bəzi işlərdən azaddırlar. Bu da kişilərin məsuliyyətlərinin artmasına, o cümlədən onların hakim, dövlət başçısı və sair. olmalarına səbəb olur.[8]

Konkret olaraq deyə bilərik ki, kişilər fiziki baxımdan qadınlardan üstündürlər. Bu səbəbdən də onlar xüsusi bir vəzifəni yerinə yetirmək üçün yaradılmışlar. Amma bunu da qeyd edək ki, uşaq dünyaya gətirmək, evdarlıq etmək və sair. qadının üzünə təkamül qapılarını başlamır. Onların bu işi təkamül yolu üçün heç bir çətinlik və məhdudiyyət yaratmır. Əksinə bu və digər fərqlər əsasında onlardan hakimlik vəzifəsi götürülmüşdür. Başqa sözlə desək, kişilərin bu bacaracaqları və qüdrətləri onların özlərindən deyil, əksinə yaradılışları belə olduğu üçündür. Bu da kişilərin məsuliyyətini artırır və bu işə görə Allah yanında heç bir əcr və savabları yoxdur. Əksinə onların vəzifələridir.

2). Hakimlik və mühakimə qətiyyətli olmaq tələb edir. Qadınların ayrılmaz xüsusiyyətlərindən biri də onların fikirlərindən tez daşınmaları, öz hisslərinə qapılmaları və qəlblərinin yumşaqlığıdır. Məsələn qadınlar kişilərdən tez öz fikirlərindən daşına bilirlər. O cümlədən, şadlanmaq, kədərlənmək, nigarançılıqlar və sair. qadınlarda kişilərdən fərqli olaraq daha tez baş verir. Mühakimə məsələlərində isə ciddiyyət və qətilik tələb olunur. Yuxarıda qeyd etdiyimiz xüsusiyyətlər isə ciddi və ya qəti olmağa tam mane olan hisslərdir.

Mühakimə zamanı həddin (şallaq) icra olunması, din əleyhinə ixtişaş edənlərə qarşı hökmün verilməsi və sair. olduqca ciddiyyət tələb edir. Başqa sözlə desək, qadının yaradılışında ülvi və məhəbbətin çox olması, ona mühakimə zamanı mane olur və onu qəti qərara gəlməkdən çəkindirir. Bu səbəbdən də onlar belə bir məsuliyyətdən azad olmuş və bu məsuliyyət kişilərə tapşırılmışdır. Bu məsələ İslam dininin qadına nə qədər dəyər verməsindən və onun nazını çəkməsindən xəbər verir.

Bununla yanaşı bəzi din mütəxəssisləri yuxarıda qeyd etdiyimiz dəlilləri qəbul etmir və qadınların hakim ola biləcəklərini təsdiq edir[9] və deyirlər:

Hakimlik və mühakimə məsələləri konkret olaraq qadınların vəzifəsi deyildir. Belə ki, İslam dini bu məsələdə qadınlar üçün heç bir məsuliyyət təyin etməmişdir. Çünki hədisdə belə gəlmişdir:

«لَیسَ عَلَى النِّسَاءِ جُمُعَةٌ وَ لَا جَمَاعَةٌ ... َو لَا تَوَلِّی الْقَضَاء...»

"Cümə namazında imam, camaat namazında imam və qazi (hakim) olmaq qadınlara vacib deyildir"[10]. Amma hədis bu məsələni qətiyyətlə rədd etməmişdir.[11]

Bundan əlavə qadının yaradılışı və fitrəti mehribanlıq və lətafətlə doludursa bu onun ictimai məsələlərinə mane olmur. Qadın da kişilər kimi ədalətli hökm verə bilər və bu yolda öz zəkasından və məntiqindən istifadə edə bilər. bunu da qeyd edək ki, ola bilsin qadın bu məsələdə kişidən daha çox çalışmağa və iradə etməyə ehtiyaclıdır. Amma bu o demək deyil ki, qadınlar bu işin öhdəsindən gəlməkdə acizdirlər.[12] Çünki əgər qadınlar çalışmaqla hər hansı bir zəif nöqtəni gücləndirərək kişilərlə eyni səviyyədə olurlarsa, deməli bu işi onlara qadağan etmək üçün heç bir dəlilimiz qalmır.

Bundan əlavə İmam (ə) hədislə kişini bu məqama layiq görmüşdür. Amma biz bundan belə nəticə ala bilmərik ki, bu hökm bununla da qadınlardan götürüldü.

Ustad hadi bu barədə deyir: "Biz keçmiş mətləblərdə "kişi" sözündən istifadə edərək İmamın (ə) sözünü diqqətə çatdırdıq. Yəni İmam demişdir ki, "mən o kişini sizin üçün təyin etdim". Bu hökm bizim üçün açıq- aşkar hökmdür. Amma fəqih tərəfindən bu hökmün axıra kimi qiayət olunması lazım deyildir".

Əgər hədisdə kişi sözünün yerinə qadın gəlsəydi və hədisin sənədi də mötəbər olsaydı "zəkuriyyat" kişi olmaqlıq) qadının bəzi məhdudiyyətinə əsasən şəri bir tələb olsaydı bu zaman bu vəzifənin yalnız kişilərə aid olması şəri bir vəzifəyə çevrilərdi.[13]

Bütün icmanın və fəqihlərin bu məsələdə biz qeyd etdiyimiz dəlillərə əsaslanması onların bütün dəlillərinin əsas olmamağını sübut edir.

Nəticə budur ki, bəzi şiə alimlərinin nəzərinə əsasən qadının hakim olaraq mühakimə etməsinin eybi yoxdur".[14]



[1] - Kafi, cild 1, səh 67.

[2] - Bax: Hadi Tehrani, Məhdi, qəzavət və qazi, səh 91- 92.

[3] - İcma bütün fəqihlərin qəbul etdiyi ortaq məxrəcdir.

[4] - Cəvahirul- kəlam, cild 4, səh 14, məfatih əl- kəramə, cild 10, səh 9, camiu əl- şitat, cild 2, səh 680.

[5] - Nisa surəsi, ayə 1. Bax: Hüquqi zən dər İslam cüzvəsi, Misbah Yəzdi, Məhəmməd Təqi, Quran maarifi.

[6] - Nisa surəsi, ayə 34.

«الرجال قوامون علی النساء بما فضل الله بعضهم علی بعض ...»

[7] - Qadınlar cismi baxımdan kişilərdən zəifdirlər. Qadınlarda gənc yaşlarından başlayaraq əlli yaşına kimi davam edən heyz anlamı onların sabit ruhiyyəyə malik olmadıqlarından xəbər verir. Bundan əlavə qadın uşağa süd verdiyi üçün ona səbəb gərginliyi qadağandır.

[8] - Əl- mizan təfsiri, cild 14, səh 343.

[9] - Bax: Cavad Amuli, qadın camal və cəlal güzgüsündə kitabına, səh 348- 354.

[10] - Mən la yəhzuhul fəqih kitabı, cild 4, səh 362.

[11] - Cavad Amuli, Yenə də ora, səh 350.

[12] - Yenə də ora, səh 353.

[13] - Qəzavət və qazi, səh 151.

[14] - Cavad Amuli, yenə də ora, səh 349- 353.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Təsadüfi suallar

  • Xüsusilə məhərrəm və səfər aylarında çox gülməyin qarşısını almaq üçün bir çıxış yolu göstərin.
    6085 Əməli əxlaq 2012/04/10
    Batini duyğuların və hisslərin bir növ aşkar edilməsindən ibarət olan ağlamaq və gülmək insan mizacının (təbiətinin) normal və təbii nişanələrindəndir. İnsan bu barədə kifayət qədər inkişafa və tutum səviyyəsinə çatmalı, gülməyin və şadlıq vasitələrinin həddi-hüdudu, qayda-qanunları ilə tanış olmalıdır ki, gülmək və şadlıq etmək onun üçün rəzalət ...
  • Имам Заманла (әҹ) әлагә вә рабитә јаратмаг олармы?
    6897 Nizamlar hüquq və əhkam 2010/11/22
    Үмумијјәтлә, бир-бирини танымајан ики нәфәр арасында әлагә вә рабитә өз-өзлүјүндә мүмкүн дејилдир. Әксинә, ики тәрәфдән һәр биринин гаршы тәрәфә елми вә билији олдуғундан сонра бир-биринә әлагә вә мәһәббәт јарандыгдан сонра бу бағлылығын гурулмасы мүмкүндүр. Јәни, ики тәрәфин бир-биринә гаршы олан мәһәббәт вә еһтирамы ...
  • Xəvariclər Nəhrəvan döyüşündə haqq yoldan azmışdılarmı? Əli (ə) Müaviə fitnəsini yatırtmaqdan qorxurdumu?
    10683 تاريخ کلام 2012/09/10
    Xəvaric Əlinin (ə) tərəfdarları olan bir dəstə idi ki, Siffeyn döyüşündə hakimiyyət cərəyanında o həzrətdən üz çevirdilər, o həzrətdən itaət etməyib xarici adlandırıldılar. Bunun üçün də onlara Mariqin də deyilir. Xəvariclərin münhərif olması (haqqı azmaları): Bu dəstə bir çox yerlərdə haqqı danmış və ...
  • İrfan elmində xət və nöqtə və s.... hansı mənadadır və “ənə nöqtətu təhtül-ba” (Mən ba hərfinin altındakı nöqtəyəm”- rəvayətinin mənası nədi?
    9713 Nəzəri irfan 2014/05/22
    İrafan elmində qeyb aləmindən bəzi həqiqətləri çatdırmaqdan ötrü ədədlər, hərflər və şəkillərin özünəməxsus ilahi rəmzləri vardır. Nöqtədən məqsəd, allah-Taalanın həqiqi vəhdətidir və bu həqiqi vəhdətin şəkli insan qəlbinin dərinlkilərindən qərar tutmuşdur. Ona görə də kamil insan, varlıq aləminin mərkəzi kimi tanıtdırılmışdır. Allah-taalanın yer üzündə həqiqi vəhdətindəki xəlifəsidir. Əmirəl-mömininin (əleyhissalam) ...
  • Ramazan hansı mənayadır və onun həqiqəti nədir?
    7556 Nəzəri irfan 2012/04/10
    “Ramazan” lüğətdə şiddətli hərarətə, habelə günəşin hərarətinin çox olduğuna görə daşın qızıb hərarətli olmasına deyilir. Həm də deyilmişdir ki, “səhradan şəhərə qayıtmaq” mənasına olan “hərr” kökündən alınmışdır. Termində isə Ramazan qəməri tarixinin 9-cu ayı, islamda orucluq ayı və Quranın nazil olma ayıdır. İmam Səccad (əleyhis-salam) Ramazan ayının ...
  • Azan niyə ərəb dilində deyilməlidir?
    7276 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2011/05/10
    Ərəb dilində azan demək üçün olan ən əsas sübut budur ki, azan ibadət və Peyğəmbər (s)- in sünnələridir. İbadətlər toqifidirlər, yəni, onları yerinə yetirmək Allahın müəyyən etdiyi formada olmalıdır. Bundan əlavə ibadət əsrlər boyu, azalıb və çoxalmadan həmişəlik qalmalı, onun dərin mənası sonrakı nəsillərə ötürülməli və tarix boyu dəyişilməməlidir. İndi ...
  • Otaqda bir qızla tənha (tək) qalmağın iradı varmı?
    5999 Əməli əxlaq 2012/02/12
    Dini təlimlərdə insanın günahdan hifz olunması üçün qadağan olunan yerlərdən biri naməhrəm ilə xəlvət etməkdir (tənha qalmaqdır).İblisin həzrət Musaya (ə) vəsiyətində oxuyuruq: Ey Musa! Biganə (yad) qızla xəlvət etmə; çünki, hər kim belə edə mənim dostlarım deyil, mən özüm ona köməkçi olaram.
  • Quran surələrindən hansı birini oxumağın savabı daha çoxdur?
    17679 Təfsir 2011/07/02
    Quran əməl kitabıdır. İslam nəzərində Qurana bir həyat tərzini təyin edən bir kitab kimi və ya insan üçün həyat dərsləri kimi nəzər olunsun. O şəxslər ki, yalnız Quran surələrini və ya o surələr ki, onları oxumağın daha çox savabı vardır deyə bu fikirdədirlər, başqa surələrin bərəkətindən məhrum olarlar. Əlbəttə ...
  • Nə üçün insan, başqa yaranmışlar kimi, Allahın təcəllisi və cilvəsi olmasqla bərabər, buna baxmayaraq özünü Allahdan müstəqil idrak edir?
    6531 Nəzəri irfan 2012/09/01
    Təcəlli nəzəriyyəsinə əsasən, varlıq aləmi Allahın təcəllisidir, insan Allah xəlifəsi adıyla Allahın ismi əəzəm təcəllisi hesablanır. Öz zatı həqiqətindən tənəzzül edib və tənəzzülünə xatir öz əsl halından uzaqlaşıb və maneələrlə əhatələnibdir. İnsanın ən çox tənəzzülə uğramış dərəcəsi onun əmmarə nəfsidir ki, istəklərindən başqa bir şey görmür və ...
  • Səhraların yaranmasının fəlsəfəsi nədir?
    5767 Qədim kəlam 2012/04/09
    1. Allah, Özünün xəlq etdiyi hər bir şeyi: asimanı və yeri, dağları və dəryaları, meşələri və səhraları... müəyyən məsləhət və faydalar əsasında xəlq etmişdir. Onların xilqəti haqdır və onda batilə əsla yer yoxdur.[1] Lakin bəşər övladı bu məsləhətləri dərk etməkdə acizdir. Meşələr və dəryaların ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    162890 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    154986 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    117775 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    109719 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    98846 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    91321 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    53357 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    45270 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    43735 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    42901 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...