جستجوی پیشرفته
بازدید
5466
تاریخ بروزرسانی 1387/03/22
کد سایت fa2755 کد بایگانی 1970 نمایه تفاوت منطق ارسطویی و دیالکتیک
خلاصه پرسش
تفاوت منطق ارسطویی و دیالکتیک در چیست؟
پرسش
می خواستم بدانم منطق ارسطوئی و منطق دیالکتیک چه می گویند و تفاوت هاشان در چیست؟
پاسخ اجمالی

منطق، مجموعه قوانینی است که رعایت آنها، باعث می شود ما در فکر کردن دچار خطا نشویم. منطق تقسیم می شود به منطق قدیم و جدید. منطق قدیم همان منطق ارسطویی است که به ما می گوید چگونه باید یک قیاس و استدلال صحیح اقامه کنی، به عبارت دیگر منطق ارسطویی علاوه بر صورت و قالب استدلال، مواد قابل استفاده در استدلال را نیز به ما معرفی می کند. پایه گذار این منطق ارسطو بوده است. منطق دیالکتیک یکی از انواع منطق های جدید است. پایه گذار آن فیلسوف آلمانی قرن نوزدهم است که بر اساس آن شناخت ما نسبت به ماهیت اشیاء همواره نسبی و ناپایدار است؛ زیرا همه چیز در حال حرکت و شدن است، بنابراین ما نمی توانیم شناخت حقیقی و ثابتی از اشیاء داشته باشیم. فرق اساسی منطق دیالکتیک با منطق ارسطویی، در این است که منطق ارسطویی بر این باور بنا نهاده شده است که در ورای ذهن ما واقعیت و حقیقت ثابت وجود دارد و انسان اگر مواد صحیح را با روش درست بکار ببرد به طور یقینی به واقعیت می رسد و اولین قضیه یقینی که پایه و سر منشأ تمام قضایای یقینی است قضیه محال بودن اجتماع نقیضین است، اما در منطق دیالکتیک اجتماع نقیضین پذیرفته می شود.

پاسخ تفصیلی

برای بیان منطق صوری و منطق دیالکتیک و تفاوت های این دو باید مقدمتاً به تعریف منطق و سپس به توضیح این دو قسم منطق پرداخته شود.

منطق دانان منطق را این گونه تعریف می کنند: منطق عبارت است از مجموعه قوانینی که رعایت آنها ذهن شخص را از خطای در فکر حفظ می کند.[1] به عبارت دیگر منطق روش درست فکر کردن را به ما یاد می دهد.

منطق دارای اقسامی است. قسم اول، منطق قدیم، همان منطقی است که ارسطو آن را تدوین نموده و قسم دیگر، منطق جدید است که خود داراری انواعی است، از جمله منطق ریاضی، منطق پراگماتیسم، منطق دیالکتیک.[2]

به طور کلی وقتی کلمه منطق و علم منطق بدون قید به کار می رود منظور همان منطق ارسطویی است که همان قوانین درست فکر کردن را به ما می آموزد. منطق صوری ارسطویی از دو بخش تشکیل یافته است، بخش اول منطق صوری، در این بخش محتوای فکر مورد نظر نیست، بلکه آنچه مهم است فقط صورت و قالب فکر است، نقشه یک ساختمان که گزارش از شکل ساختمان به ما می دهد و می گوید اگر می خواهی به خانه ای در خارج دست پیدا کنی باید طبق این صورت و این نقشه عمل کنید و کاری به نوع مصالح استفاده شده در آن ندارد. لذا به این نوع منطق، منطق صوری می گویند یعنی فقط به ما یاد می دهد که اگر می خواهی نتیجه درستی از یک استدلال بگیری، باید شرایطی که دارد رعایت کنی، مثلا اگر شکل اول قیاس بود باید مقدمه اول شما که صغری است موجبه باشد و مقدمه دوم یعنی کبری، کلیه باشد تا بتوانی به یک نتیجه صحیح برسی. بخش دوم  منطق قدیم ارسطویی به نام صناعات خمس است که به بررسی مواد قیاس و استدلال پرداخته است.

بنابراین قوانین منطق صوری قوانینی مطلق و کلی و قابل اعمال و تطبیق بر همه مواد است؛ زیرا از طبیعت و ساختمان عقل و خاصیت ذاتی آن سرچشمه گرفته است.[3]

غایت و هدف در این منطق (منطق صوری)، شناخت روش درست فکر کردن و شناختن تصور و تصدیق است.[4]

اما منطق دیالکتیک، با منطق به معنای عام قبلی تفاوت دارد.

واژه دیالکتیک، مانند بسیاری از اصطلاحات فلسفی و علمی دارای معانی مختلفی است. و در تاریخ فلسفه سیر تحول خاصی داشته است. به طور خلاصه می توان گفت دیالکتیک تا پیش از دوران هگل که یکی از فلاسفه آلمانی در قرن 19 است، به عنوان روشی در بحث و استدلال شناخته می شد که ربطی به عالم عین و خارج نداشت، اما هگل بر اساس اعتقاد خود به وحدت عین و ذهن پرداخت و دیالکتیک را در مورد پدیده های عینی نیز به کار برد، هرچند دیالکتیک هگلی بیش از آنکه جنبه منطقی داشته باشد جنبه فلسفی دارد، اما باید او را پایه گذار منطق دیالکتیک دانست. منطق دیالکتیک نخستین بخش از مجموعه فلسفه هگل است.[5]

هگل دیالکتیک را این گونه معرفی می کند: سازش تناقضات در وجود اشیاء و همچنین در ذهن.[6] این روش سه مرحله دارد به نام موضوع، ضد موضوع و ترکیب، به عبارت دیگر اساس منطق دیالکتیکی سه چیز است: تز، آنتی تز و سنتز.[7]

یکی از مطالب مهم در منطق دیالکتیک هگل این است که بین فهم و عقل انسان فرق می گذارد و عقل را بالاتر از فهم می داند و می گوید جمع بین ضدین و نقیضین اگرچه برای فهم غیر ممکن است ولی برای عقل نه تنها غیر ممکن نیست، بلکه ضروری است. بر اساس منطق دیالکتیک شناخت ما نسبت به ماهیات اشیاء همواره نسبی و ناپایدار است؛ زیرا همه چیز در حال حرکت و شدن است. بنابراین یکی از اصول منطق دیالکتیک اصل حرکت است، دیالکتیک می گوید اشیاء را در حال حرکت و تحول باید مطالعه نمود.[8]

منطق دیالکتیک اشیاء را از درون خویش توجیه می کند و آنها را نیازمند به علت و توجیه کننده بیرونی نمی بیند، به عبارت دیگر این منطق به نظریه محرک اول ارسطویی که همه حرکت ها به آن منتهی می شود پایان می بخشد.[9]

خلاصه این که منطق دیالکتیک، منطقی است که بر اساس آن شناخت ما نسبت به ماهیات اشیاء همواره نسبی و ناپایدار است. زیرا همه چیز در حال حرکت و شدن است و ما نمی توانیم شناخت حقیقی از اشیاء داشته باشیم.[10]

اما فرقی که بین این دو منطق است، این است که در منطق صوری ما با اصول کلی عقلی آشنا می شویم که از جمله آنها این است که اجتماع نقیضین محال است، ولی در منطق دیالکتیک امکان تناقض نه تنها محال نیست بلکه ضروری است.[11] نتیجه کلی از این مقدمات این می شود که منطق صوری به ما می گوید چگونه فکر کنیم تا به نتیجه درستی برسیم ولی منطق دیالکتیک روش فکر کردن را به ما نمی آموزد و می گوید شناخت ما نسبی است.

به عبارت دیگر فرق اساسی منطق دیالکتیک با منطق ارسطویی، در این است که منطق ارسطویی بر این باور بنا نهاده شده است که در ورای ذهن ما واقعیت و حقیقت ثابت وجود دارد و انسان اگر مواد صحیح را با روش درست بکار ببرد به طور یقینی به واقعیت می رسد و اولین قضیه یقینی که پایه و سر منشأ تمام قضایای یقینی است قضیه محال بودن اجتماع نقیضین است، اما در منطق دیالکتیک اجتماع نقیضین پذیرفته می شود.



[1] مظفر، محمدرضا، المنطق، ج 1، ص 5، چاپ مؤسسه نشر اسماعیلیان، 1417 هـ ق، چاپ هفتم.

[2] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص 28، چاپ یازدهم، انتشارات دارالعلم، قم، 1378.

[3] خوانساری، محمد، منطق صوری، ص 18، چاپ بیست و پنجم، انتشارات آگاه، 1382.

[4] ابن سینا، منطق شفا، ج 1، ص 18، چاپ کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، قم، 1405.

[5] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص 28.

[6] مطهری، مرتضی، مقالات فلسفی، ج 1، ص 224، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول.

[7] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص 27.

[8] همان، ص 28.

[9] مطهری، مرتضی، نقدی بر مارکیسم، ص 28، انتشارات صدرا، قم، چاپ اول.

[10] مطهری، مرتضی، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج 1، ص 52، چاپ اول، انتشارات صدرا، قم.

[11] غرویان، محسن، آموزش منطق، ص 29.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • دریافت «زیر میزی» از طرف پزشکان، چه حکمی دارد؟
    2918 حقوق و احکام 1386/01/30
    دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):بسمه تعالىپزشک اگر کارمند دولت در بیمارستان باشد که حقوق خود را از صندوق دولت دریافت مى‌نماید و یا عمل جراحى را بر اساس دریافت ‏اجرت عمل از شرکت بیمه دریافت مى‌نماید حق مطالبه مبلغ اضافى از بیمار را ندارد.‏دفتر حضرت آیت ...
  • دین یزدگرد سوم پادشاه ایران چه بوده است؟ و چرا دخترش به اسارت به عراق برده می‌‌شود؟
    1819 تاریخ 1392/05/03
    ۱. یزدگرد سوم آخرین پادشاه سلسله ساسانیان بود.[1] تا قبل از روی کار آمدن ساسانیان، کشور ایران مذهب رسمی نداشت، اما وقتی آنها حکومت و پادشاهی را به دست آوردند، مذهب زرتشت را در ایران رسمیت بخشیدند.[2] پادشاهان ساسانی از همان ابتدا با روحانیان زرتشتی متحد شدند. این رابطه تا ...
  • حکم شکستن نماز «به طور عمد» از نظر مقام معظم رهبری چیست؟
    2932 حقوق و احکام 1387/04/01
    شکستن و قطع نماز واجب در حال اختیار حرام است ولی کفاره ندارد. اگر انسان شک کند که نماز را درست خوانده یا نه نباید به شک خود اعتناء کند و باید بنا را بر صحیح بودن نماز خود بگذارد و نباید نماز را بشکند. ولی اگر نماز خود را ...
  • معنای صحیح وحدت اسلامی چیست؟
    3901 کلام قدیم 1388/10/22
    وحدت اسلامی به معنای یکی شدن مذاهب و یا شیعه شدن سنی، یا سنی شدن شیعه نیست، بلکه وحدت به معنای اتحاد و هم بستگی پیروان مذاهب مختلف اسلامی است. همه مسلمانان در عین حال که با هم اختلاف دارند می توانند با تکیه بر مشترکات بسیاری که دارند در ...
  • آیا این روایت که می‌گوید امام علی(ع) فرزند خورشید است، صحیح است؟
    601 حدیث 1392/07/07
    با جست‌وجویی که در منابع حدیثی انجام پذیرفت؛ چنین روایتی یافت نشد، اما بر فرض وجود حدیث، این از باب کنایه و مجاز است؛ مانند شعری که در مورد امام حسین(ع) سروده شده است: فَأَبِی‏ شَمْسٌ‏ وَ أُمِّی قَمَرٌ فَأَنَا الْکَوْکَبُ وَ ابْنُ الْقَمَرَیْن؛‏[1] همانا پدرم خورشید و مادرم ماه است، پس ...
  • این رؤیاها چه رؤیاهایی هستند: حکایی، ارضایی، مزاجی، صادقه. آیا روایتی در این باره در کتاب های دینی موجود است؟
    1443 دین و عرفان 1391/10/26
    اصطلاح حکایی، ارضایی و مزاجی،[1] در روایات ما نیامده، ولی اصطلاح رؤیای صادقه در مقابل رؤیای کاذبه یا اضغاث احلام (خواب های عبث) دارای پیشینه روایی است. برای روشن شدن بحث، لازم به ذکر است که هنگام خواب، نفس انسان در اثر فراغت از پرداختن به عالم خارج و اشتغالات مختلف، ...
  • ویژگی بهترین مردم از دیدگاه قرآن کریم چیست؟
    1995 تفسیر 1391/09/22
    در قرآن کریم ویژگی‌های زیادی برای برترین افرادی که ایمان آورده‌اند ذکر شده است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: 1. تقوا:[1] خداوند در آیات متعددی دستور به تقوا داده و از کسانی که متقی هستند تجلیل کرده است. بنا بر فرموده‌ی خداوند در سوره‌ی حجرات؛ با ارزش‌ترین افراد نزد خداوند کسانی ...
  • آیا ازدواج موقت به صورت پنهانی و مخفیانه جایز است؟
    2453 حقوق و احکام 1388/12/11
    این سؤال، پاسخ اجمالی ندارد. گزینه پاسخ تفصیلی را انتخاب کنید. ...
  • انواع مکاشفه چیست؟
    4891 عرفان عملی 1390/06/06
    با تجلی انوار ربوبی در قلب و در مشاعر باطنی و ظاهری، ابواب مشاهدات و مکاشفات به روی انسان باز می شود. به اندازه تجلی انوار و به تناسب برخورداری از قلب و مشاعر از این انوار مشاهدات و مکاشفات نیز شروع می گردد.به یک نظر مکاشفه به دو قسم ...
  • آیا روایتی به این مضمون وجود دارد که روزه گرفتن از آن زمان بر ما واجب شد که حضرت آدم(ع) از میوه ممنوعه خورد!؟
    927 درایه الحدیث 1392/02/04
    روایتی در این زمینه وجود دارد اما از جهت سند به صورت مرسل نقل شده است: «وَ رُوِیَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ (ع) أَنَّهُ قَالَ جَاءَ نَفَرٌ مِن‏ جاء نفر من‏ الیهود إلى رسول الله (ص) فسأله أعلمهم عن مسائل فکان فیما سأله أنه قال له لأی ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    162652 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب های آنها کدام اند؟ چرا اولوالعزم نامیده شده اند و چرا زرتشت و داوود (ع) اولوالعزم نیستند؟
    71142 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است:1. داشتن دعوت جهان شمول2. داشتن شریعت و دین3. داشتن کتاب الهیبه ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    60848 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد و با وجود ناخن ها قدرت بر رساندن رطوبت به پوست دست نباشد، ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    60754 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    60270 کلام قدیم 1386/02/01
    این سؤال پاسخ اجمالی ندارد. گزینه پاسخ تفصیلی را بزنید. ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    44908 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید؟
    43689 کلام قدیم 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی ...
  • فلسفه ی حرمت ازدواج هم زمان با دو خواهر چیست؟
    42901 فقه 1385/12/03
    درشرع مقدس اسلام ازدواج، هم زمان با دو خواهر جایز نیست. لازم به ذکر است اگر ازدواج با دو خواهر یا بیشتر به صورت جمع؛ یعنی دریک زمان نباشد، اشکال ندارد. به بیانی دیگر هرگاه مردی زنی را برای خود عقد کند، تا وقتی که زن در عقد اوست، نمی‏تواند ...
  • خلاصه ای از زندگی نامه جابر بن حیان
    41193 تاريخ بزرگان 1387/05/30
    این سؤال، پاسخ اجمالی ندارد. گزینه پاسخ تفصیلی را بزنید. ...
  • چرا قرآن به زبان عربی است؟
    36012 علوم قرآنی 1386/09/14
    زبان، مهم ترین وسیله برای برقراری ارتباط بین انسان هاست. خداوند این توانایی بر تکلّم و صحبت کردن را از نعمت های بزرگ خود برمی شمارد که در ابتدای سوره ی الرحمن به آن اشاره می کند. پیامبرانی را که خداوند برای هدایت انسان ها مبعوث می فرمود باید برای ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4147  نفر