ابوالقاسم حسین بن روح، عالم بزرگ و سومین سفیر و نائب از نواب اربعه امام زمان(ع) از خاندان بزرگ شیعه ایرانی نوبختی است که مقیم بغداد بودند. او از فقیهان و عالمان و محدّثان مشهور شیعی است که در زمان خود از شهرت و اعتبار دینی، اجتماعی و سیاسی مهمی برخوردار بوده است. حتی برخی گفته‌اند که از نظر دینی و مذهبی در شیعه کسی همتای او نیست و موافقان و مخالفان، او را از عاقل‌ترین مردم دانسته‌اند. او از امام حسن عسکری(ع) و امام زمان(ع) و محدّثانی؛ مانند محمد بن زیاد، روایت کرده است و محدّثان بسیاری از او روایت کرده‌اند که تعداد آنها به 22 نفر می‌رسد.
با این‌که منصب نیابت و سفارت حسین بن روح، با وصیت و سفارش محمد بن عثمان تثبیت شد و اکثریت قریب به اتفاق شیعه آن‌را پذیرفتند، اما چند نفر به او حسد بردند و در برابر او قد عَلَم کردند.
حسین بن روح، کتابی در مسائل فقهی با عنوان «التادیب» نگاشت و آن‌را برای عده‌ای از فقها و علمای قم فرستاد و آنها تمامی مطالب آن‌را صحیح و مقبول دانستند.[1] گرچه فرستادن کتاب به نزد علمای قم منافاتی با نشان دادن آن کتاب به امام زمان(عج) ندارد و چه بسا که آن‌را به امام(ع) نیز نشان داده بود، ولی از آن‌جا که قم، مرکز فقها و محدّثین شیعه بوده و تصویب کامل آنها می‌توانسته میزان علم و فقه و احاطه حسین بن روح را به خوبی مشخص نماید، آثار و برکات فراوانی بر این امر بوده است و چه بسا بتوان گفت که به خاطر مصالحی، شخص امام زمان(ع) به فرستادن کتاب به نزد علمای قم فرمان داده باشند؛ زیرا این اقدام هم احترام به نظر و مقام علمی فقها است و هم آگاه کردن فقها و دانشمندان از مراتب علم و فضل خود و همراه نمودن آنان با خود برای مبارزه با حسودان و بدخواهان و مدّعیان دروغین امر نیابت.
البته باید توجه داشت که؛ اوّلاً: علمای قم با شمار زیادی از مردم و مسلمانان سر و کار داشتند ارائه کتاب به آنان و آگاهی آنان از شایستگی‌های حسین بن روح بهترین راه برای انتقال این اطلاعات به سایر افراد است. و ایشان خواسته‌اند از این راه اعتبار نیابت خویش را به جامعه اسلامی نشان دهد؛ زیرا امکان ندارد بدون برخورداری از شایستگی‌های ویژه، کتابی نوشت که همگان، هم، آن‌را صحیح بدانند و فقط در یک مورد اختلاف باشد.
ثانیاً: روال علما بر این نیست که برای کتاب خود از امام معصوم تأییدیه بگیرند؛ زیرا این خود باب ادعا را باز می‌کند، و از آن به بعد هر کسی که کتابی می‌نوشت می‌توانست ادعا کند که امام معصوم(ع) آن‌را تأیید کرده است.

---