جستجوی پیشرفته
بازدید
18357
آخرین بروزرسانی: 1401/02/31
خلاصه پرسش
آیا نام «عید قربان» برگرفته از آیات و روایات بوده و یا بعدها چنین نامی به وجود آمده است؟ مراد از «حج اکبر» و «حج اصغر» چیست؟
پرسش
آیا در اسلام عیدی به نام عید قربان وجود دارد؟ و مقصود از حج اکبر و حج اصغر چیست؟
پاسخ اجمالی

آنچه امروزه از آن با نام عید قربان، یاد می‌شود، در روایات با نام‌های «عید الأضحی» و «عید النحر» از آن یاد شده است، که در لغت به معنای قربانی کردن شتر و یا گوسفند[1] در روز دهم ماه ذی‌الحجه است؛[2] و هر آنچه به عنوان هدیه به خداوند و یا هر فرد دیگری تقدیم می‌شود در آموزه‌های دینی - مانند آنچه در آیاتی مانند آیه 27 سوره مائده آمده است - از آن به «قربان» تعبیر شده است. به همین دلیل و از آن‌جا که در عید الاضحی و یا عید النحر، حیوانی به عنوان قربان به خداوند هدیه می‌شود، بعدها از این عید با عنوان «عید قربان» نیز یاد می‌شود.

به هرحال، این عید از گرامی‌ترین عیدهای مسلمانان است که روز اثبات عشق و تسلیم در برابر امر الهی و آزمایش و امتحان ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) بود که از آن سربلند بیرون آمدند؛ مسلمانان به یاد آنها این‌روز را جشن می‌گیرند.

امام باقر(ع) فرمود: «هیچ عملی در روز نحر از ریختن خون قربانی، یا رفتن برای نیکی به پدر و مادر، یا پیوند با قوم و خویشی که قطع رابطه کرده با شروع سلام و کمک به او، یا این‌که کسی مقداری از گوشت قربانی را خود بخورد و بقیه آن‌را به همسایگان یتیم و نیازمند خویش بدهد، یا از اسیران دلجویی به عمل آورد، بالاتر نیست».[3]

اما در ارتباط با «حج اکبر» که در آیه «وَ أَذانٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ إِلَی النَّاسِ یوْمَ الْحَجِّ الْأَکبَرِ ...»،[4] به آن اشاره شده و نیز «حج اصغر»، میان مفسران دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد:

  1. بسیاری معتقدند که منظور از «حج اکبر»، روز دهم ذی‌الحجه یا همان عید قربان است.[5]

امام صادق‌(ع) می‌فرماید: «حجّ اکبر، روز نحر(عید قربان) و حجّ اصغر، عمره(مفرده) است».[6] در روایت دیگری، آن‌حضرت حج اکبر را روز أضحی دانست[7] که نام دیگری از همان عید قربان است.

بسیاری از مفسران فریقین نیز ‌روز عید قربان را روز حج اکبر معرفی نموده‌اند.[8]

  1. برخی مراد از «حج اکبر» را سالی از سالیان حج می‌دانند که همه‌ی گروه‌ها اعم از مسلمانان و بت‌پرستان(طبق سنتی که از قدیم داشتند) در مراسم حج شرکت کرده بودند؛ از این‌رو حج آن سال را حج اکبر نامیدند.

امام صادق(ع) فرمود: «علّت نام‌گذاری آن سال به حج اکبر این است که در آن سال مسلمانان و مشرکان، همراه با هم حج انجام دادند و پس از آن مشرکان حج بجای نیاوردند».[9]

  1. تفسیر دیگری نیز وجود دارد که مراد از «حج اکبر»، همان «حج تمتع» بوده که در برابر «عمره» و یا «حج اصغر» قرار می‌گیرد.[10]

امام صادق(ع) در جواب عمر بن اذینه که پرسید: «یوم الحج الاکبر» به چه معنا است؟ فرمود: حج اکبر وقوف در عرفات و رمی جمرات(اعمال حج) است و حج اصغر عمره است».[11]

از این‌رو تعدادی از مفسران نظر داده‌اند که منظور از حج الاکبر، وقوف در عرفات و رمی جمرات بوده[12] و عمره، حج اصغر است.[13]

  1. برخی نیز خود روز عرفه را یوم الحج الاکبر دانسته و به این سخن رسول خدا(ص) استناد می‌کنند که بعد از ظهر عرفه برای مردم سخنرانی کرد و فرمود: «امروز، روز حج اکبر است».[14]

البته شاید بتوان گفت که مراد از امروز در سخن حضرتشان، تمام روزهای حج است، نه خصوص روز عرفه که در این صورت، سخن پیامبر(ص) ناظر به آن خواهد بود که مراد از حج الاکبر تمام روزهای حج تمتع خواهد بود؛ چنانچه وقتی از روز صفین و روز جمل یاد می‌شود، منظور تمام روزهایی است که در آنها جنگ‌های مزبور واقع شد، و اختصاصی به یک روز معین ندارد.[15]

  1. برخی نیز حج اکبر را فردای عید قربان می‌دانند؛ چراکه امام در آن‌روز خطبه می‌خواند.[16]
  2. گروهی نیز «حج قران» را «حج اکبر»، و «حج افراد» را «حج اصغر» قلمداد کرده‌اند.[17]

و ...

به هر حال، برخی از مفسران معتقدند که ممکن است نام‌گذاری به «حج اکبر» ناشی از چند سبب مختلف باشد. و نیز در اثبات و رد هرکدام از احتمالات یادشده گفت‌وگوهای فراوانی رخ داده که برای اطلاع بیشتر می‌توان به کتاب‌های تفسیری مراجعه کرد.


[1]. اگر چه برخی از روایات تصریح به گوسفند و شتر دارند؛ اما گاو را هم می‌توان قربانی کرد. بنابراین، موارد قربانی عبارت است از: شتر، یا گاو، و یا گوسفند، ولی شتر بهتر است. ر. ک: موسوی شاهرودی، سید مرتضی، جامع الفتاوی (مناسک حج)، ص 193 و 194، قم، مشعر، چاپ سوم، 1428ق.

[2]. ر. ک: فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، ج 3، ص 210 و 266، قم، هجرت، چاپ دوم، 1409ق؛ حمیری، نشوان بن سعید، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، محقق، مصحح، اریانی، مطهر بن علی، عبدالله، یوسف محمد، عمری، حسین بن عبدالله،‏ ج 6، ص 3930، دمشق، دار الفکر، چاپ اول، 1420ق.

[3]. شیخ صدوق، خصال، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 1، ص 298، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1362ش.

[4]. توبه، 3.

[5]. بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التأویل، تحقیق، المرعشلی‏، محمد عبد الرحمن، ج 3، ص 71، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، 1418ق؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 7، ص 288، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[6]. شیخ صدوق، معانی الأخبار، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ص 295، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1403ق.

[7]. همان.

[8]. بلخی، مقاتل بن سلیمان، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق، شحاته، عبدالله محمود، ج 2، ص 156، بیروت، دار إحیاء التراث، چاپ اول، 1423ق؛                       طبری، ابو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج 10، ص 42، بیروت، دار المعرفة، چاپ اول، 1412ق؛ عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیّاشی‏، محقق، مصحح، رسولی محلاتی، هاشم‏، ج 2، ص 75، تهران، المطبعة العلمیة، چاپ اول، 1380ق؛ ابن ابی حاتم، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، الطیب، اسعد محمد، ج 6، ص 1747، عربستان سعودی، مکتبة نزار مصطفی الباز، چاپ سوم، 1419ق.

[9]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، ج 2، ص 488، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.

[10]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 5، ص 9، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[11]. کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 4، ص 265، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[12]. مجاشعى، على بن فضال، النکت فى القرآن الکریم فى معانى القرآن الکریم و اعرابه‏، ص 236، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏، چاپ اول، 1428ق.

[13]. تفسیر مقاتل بن سلیمان، ج ‏1، ص 171؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏10، ص 51؛ ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، تفسیر غریب القرآن، ص 159، بیروت، منشورات مکتبة الهلال، بی‌تا.

[14]. جامع البیان فی تفسیر القرآن، ج‏ 10، ص 50؛ طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، تفسیر القرآن العظیم( الطبرانی)، ج 3، ص 285، اردن، دار الکتاب الثقافی‏، چاپ اول، 2008 م.

[15]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏5، ص 9.

[16]. تفسیر القرآن العظیم، ج ‏6، ص 1748.

[17]. جصاص، احمد بن علی، احکام القرآن، تحقیق، قمحاوی، محمد صادق، ج 4، ص 268، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1405ق.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...