جستجوی پیشرفته
بازدید
542
آخرین بروزرسانی: 1401/05/13
خلاصه پرسش
در مباحث منطقی؛ چرا جنس را یک ماهیت مبهمه می‌دانند؛ اما نوع را این‌گونه ارزیابی نمی‌کنند؟
پرسش
الجنس ماهیة مبهمه را توضیح دهید؟
پاسخ اجمالی

بی‌گمان جنس مانند دیگر کلیات منطقی در زمره‌ی معقولات ثانی به شمار می‌آید. در این مسئله نیز تردید وجود ندارد که بین این ماهیت و سایر ماهیات یک تفاوت آشکار وجود دارد. تفاوت بین ماهیت جنس با دیگر ماهیات در این است که جنس همواره یک ماهیت مبهم به شمار می‌آید، در حالی که سایر ماهیات به هیچ وجه دارای ابهام نیستند.

علت ابهام در ماهیت جنس چیزی جز ابهام در منشأ پیدایش آن نیست. منشأ انتزاع جنس در جهان خارج چیزی جز «ماده مبهم»، یا «هیولای اولی» نیست. همان‌گونه که منشأ انتزاع فصل چیزی جز «فعلیت صورت» نخواهد بود. به این ترتیب گفته می‌شود، همان‌گونه که ماده از آن جهت که ماده می‌باشد مبهم و ناقص است و پیوسته فعلیت و تحصّل خود را از صورت فعلیه کسب می‌کند، جنس هم از آن جهت که تمام مشترک بین انواع مختلفة الحقایق است، مبهم و ناقص است و پیوسته تحصل خود را در ضمن فصول منطقی می‌یابد. بدین معنا که ماهیت جنس به طور مستقل به هیچ وجه قابل اشاره عقلی نیست؛ زیرا جنس عبارت است از: یک ماهیت ناقص که بدون انضمام فصول و دائر شدن بین انواع هرگز نمی‌تواند تحقق یابد.

با توجه به آنچه در معنای جنس گفته شد، اگر کسی بگوید بین یک جنس و یک نوع ماهیت چه تفاوت وجود دارد؟ چرا جنس را یک ماهیت مبهم به شمار می‌آورند، در حالی که نوع در زمره‌ی ماهیات متحصل واقع می‌شود؟

در جواب این پرسش می‌گویند؛ ابهام در معنای جنس چیزی جز ابهام در هستی آن نیست. سنخ وجود جنس به گونه‌ای است که جز به نحو دائر بودن بین انواع گوناگون به نحو دیگری تحقق نمی‌پذیرد. به عبارت دیگر، خصلت وجودی جنس خصلت ابهام است و بدون فصل مقسم تحصل پیدا نمی‌کند. به همین جهت است که فصل منطقی نسبت به جنس مقسم به شمار می‌آید نه مقوم، در حالی که معنای نوع به گونه‌ای دیگر است و در وجود آن به هیچ وجه ابهام دیده نمی‌شود؛ زیرا وجود نوع می‌تواند در عقل و جهان ادراک بدون عوارض مشخصه که از سوی افراد پیدا می‌شوند تحقق داشته باشد.

بنابر این، ابهام در جنس و عدم ابهام در نوع به نحوه‌ی هستی و خصلت وجودی آنها مربوط می‌شود.

البته در مقام ذات و ماهیت، بدون در نظر گرفتن نحوه هستی آنها نه در جنس ابهام وجود دارد و نه در نوع. این از آن‌رو است که ماهیات در مقام ماهوی و تقرر ذاتی هیچ‌گونه ابهام ندارند؛ زیرا یک ماهیت از آن جهت که ماهیت است هیچ چیز جز ماهیت نیست. این یک قاعده عقلی و فلسفی است که حکما گفته‌اند: «الماهیة من حیث هی لیست الا هی».[1]


[1]. ر. ک: ابراهیمی دینانی، غلامحسین، قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی، ج 3، ص 214- 219، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، با همکاری، مرکز نشر دانشگاهی، 1360؛ محصله یا معدوله بودن قضیه «الماهیة من حیث هی لیست الا هی»، 114742.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • حدیث دارای چه تقسیماتی است؟
    33237 درایه الحدیث 1391/08/30
    در میان علمای قدیم شیعه؛ یعنی تا قبل از احمد بن موسی بن طاووس حلی(قرن هفتم) معاصر محقق حلی و صاحب کتاب «حل الاشکال فی معرفة الرجال» یک اصطلاح بیشتر رایج نبود، و آن هم تقسیم حدیث به صحیح و غیر صحیح است؛ یعنی یا یک حدیث ...
  • چرا خداوند باید تمام کمالات را داشته باشد؟
    12221 پروردگار. نامها و ویژگی ها 1390/01/14
    وحدتی که در جهان حاکم است مانع از آن است که تصور کنیم موجودی فقط نوع خاصی از کمالات را دارا بوده و نیازی هم به هیچ نوع دیگری از کمالات نداشته باشد. این امر فقط در کمالات اعتباری و عرفی قابل تصور است ولی در مراتب وجود ...
  • چرا حکم حرمت ازدواج با خواهر زن مطابق تغییرات زمان عوض نمی‌شود؟
    19375 موارد حرمت ازدواج 1387/02/31
    برای روشن شدن پاسخ چند نکته را تذکر می‌دهیم:معنای این‌که اسلام دین به روز، کامل‌ترین دین و قوانین آن تامین کنندۀ سعادت و خوش‌بختی زندگی بشر در همۀ اعصار و قرون است، این است که قوانین اسلام مطابق با واقعیت‌های هستی و خواست‌های فطری بشر ...
  • می خواستم راجع به مقداد بن اسود اطلاعاتی داشته باشم، آیا شرح حال کاملی از ایشان را برایم می فرستید؟
    22239 برخی صحابیان 1387/09/13
    در سال شانزدهم عال الفیل، مقداد به دنیا آمد و به مقداد بن اسود کندی معروف گردید. نام پدرش عمرو بوده است. مقداد سیزدهمین نفری است که مسلمان شد از این رو جزء سابقین در اسلام است و همچنین جزء هفت نفری است که نخستین بار اسلام خود را ...
  • برای کسب ثروت چه ذکر یا دعایی باید خواند؟
    39226 دستور العمل ها 1387/12/27
    هر چند، یک فرد با ایمان باید در تمام جنبه های زندگی خود؛ از جمله همکاری با افراد دیگر در اجتماع و یا تلاش در راه به دست آوردن ثروت مشروع؛ از ارتباط با خداوند و یاد او غافل نشده و خواسته خود را از پروردگار طلب کند، ...
  • چرا شیعه علاقه و اهتمام بیشتری به ائمه(ع) نسبت به پیامبر اسلام(ص) دارد؟
    12441 محبت و اطاعت امامان 1387/03/26
    شیعه توجه و اهتمام بیشتری به ائمه(ع) ندارد، بلکه توجه و عنایت شیعه به رسول الله(ص) شامل تمام جوانب و چیزهایی می‌شود که متعلق به زندگی آن‌حضرت است. توجه شیعه به ائمه چیزی جز اجابت دعوت پیامبر(ص) و اطاعت امر آن‌حضرت نیست، این مسئله در آیات و روایات ...
  • استدلال مخالفین رعایت ذهاب حمره مشرقیه در میان فقهای شیعه چیست؟
    15494 بیشتر بدانیم 1388/07/27
    حمره به معنای رنگ قرمز است و مراد از حمره مشرقیه نور قرمزی است که در آسمان دیده می شود.در فقه از دو حمره مشرقیه صحبت شده است:1-حمره مشرقیه که در زمان غروب خورشید دیده می شود. 2- حمره مشرقیه ای که در زمان طلوع خورشید دیده می شود. ...
  • به سؤالات دخترم در باره اندام زن و مرد چگونه پاسخ دهم؟
    13463 بیشتر بدانید 1389/07/14
    بیشتر دختران و پسران در این سن با سؤالاتی از این دست روبرو هستند! اما تنها برخی از آنان می پرسند و یا دوست دارند از زبان پدر و مادر خود این سخنان را بشنوند! پدر و مادر باید سؤالات آنان را جدی گرفته و به ...
  • آیا معصومان محتلم نمی‌شدند؟ همچنین دختران پیامبران خون حیض نمی‌دیدند؟
    32802 حضرت زهرا (س) 1392/11/23
    پاسخ به این پرسش، در قالب چند نکته به استحضار می‌رسد: 1. این‌که در پرسش آمده، دختران انبیا(ع) حیض نمی‌شوند، این طور نیست که تمام دختران پیامبران حیض نبینند، بلکه براساس پاره‌ای از روایات تنها برخی از آنان از این امتیاز برخوردارند. 2. گفته شده است که قاعدگی ...
  • چه مدارکی وجود دارد که حدیث غدیر را اثبات می‌کند؟
    21012 امامت در سنت 1386/10/06
    واقـعـه غـدیـر و مـعـرفـى امـام عـلى (ع) بـه خـلافـت و جـانـشـیـنـى رسـول خـدا(ص) در آن روز، از چـنان عظمتى برخوردار است که آن رویداد تاریخى را یکصد و ده نفر صـحابى پیامبر(ص) نقل کرده اند! البته این بدان معنى نیست که از آن گروه کثیرى که همراه رسـول ...

پربازدیدترین ها