جستجوی پیشرفته
بازدید
17350
آخرین بروزرسانی: 1391/07/23
خلاصه پرسش
مقصود از آداب باطنی قرائت قرآن چیست؟
پرسش
مقصود از آداب باطنی قرائت قرآن چیست؟
پاسخ اجمالی

از آن جا که قرآن معجزه جاوید پیامبر اسلام است و کلام خداوند بزرگ است، از صدر اسلام در میان مسلمانان از ارزش و احترام ویژه ای برخوردار بود. مسلمانان با توجه به آیات قرآن و سفارش ها و احادیث پیامبر(ص) حتی در نحوه قرائت این کتاب آسمانی آداب و شرایط خاصی را رعایت می کردند که در نوع خود بی سابقه بود. این گونه آداب تلاوت قرآن، مشهور به آداب ظاهری تلاوت این کتاب آسمانی گشت. اما از جایی که بنابر روایات، قرآن دارای ظاهری است و چندین باطن، آداب قرائت آن نیز به یک سری از آداب ظاهری و در درجه بعد، آداب باطنی دیگر تقسیم شد، امری که برخی از آیات قرآن و روایات پیامبر(ص) و امامان (ع) به خوبی به آن اشاره دارد.

 

پاسخ تفصیلی

شاید بتوان آدب تلاوت قرآن را به آداب ظاهری و آداب معنوی یا باطنی تقسیم کرد،در آداب ظاهری، یک سری از مقدمات و شرائط را بابد لحاظ کرد که در جای خود بیان شده است.

 

آداب باطنی قرآن با توجه به خود آیات قرآن و روایات قابل دستیابی است، قرآن کریم در چند آیه به کسانی که قرآن تلاوت می کنند، چنین سفارش کرده است که قرآن را با ترتیل و تعمق بخوانند، قرآن می فرماید:".. و قرآن را با ترتیل (شمرده و آرام و با ترتیب و تعمق) تلاوت کن‏".[1] در آیه دیگر می فرماید:" کسانى که به آنها کتاب داده‏ایم و آن را آنچنان که شایسته است مى‏خوانند، آنان ایمان به آن کتاب دارند و کسانى که به آن کافر شوند، پس آنها همان زیانکارانند."[2]

 

این دو آیه با توجه به روایات و احادیث هم به آداب ظاهری تلاوت اشاره می کنند و هم آداب باطنی تلاوت قرآن کریم را اراده می کنند. در حدیثی که در ذیل آیه 121 سوره بقره آمده است، امام صادق(ع) می فرمایند: کسانی که کتاب را آن گونه که حق تلاوتش است، تلاوت می کنند ما اهل بیت هستیم.[3]

 

طبیعتا، امام صادق(ع) مصداق واقعی تلاوت کنندگان را بیان کرده اند و چه بسا مؤمنین زیادی که با رعایت آداب ظاهری و باطنی تلاوت قرآن به درجه قاریان واقعی قرآن کریم برسند لذا در بیان آیه « کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِه‏»،[4] امام ششم(ع) می فرمایند: منظور این است که آیات آن را با دقت بخوانند و حقایق آن را درک کنند و به احکام آن عمل نمایند، به وعده‏هاى آن امیدوار، و از هشدار های آن ترسان باشند، از داستان هاى آن عبرت گیرند، به اوامرش گردن نهند و نواهى آن را بپذیرند، به خدا سوگند منظور حفظ کردن آیات و خواندن حروف و تلاوت سوره‏ها نیست، آنان حروف قرآن را حفظ کردند، اما حدود آن را ضایع ساختند، منظور تنها این است که در آیات قرآن بیندیشند و به احکامش عمل کنند، چنان که خداوند مى‏فرماید: این کتابى است پر برکت که ما بر تو نازل کردیم تا در آیاتش تدبر کنند.»[5] با توجه به این حدیث نورانی می توانیم در آداب باطنی قرآن به موارد زیر اشاره کنیم:

 

1. هرگاه به وعده ای می رسد، امید رسیدن به آن را داشته باشد و هر گاه به هشداری می رسد، از این که بدان مبتلا شود، بترسد، پس هر گاه به آیات بهشت یا جهنم رسید، توقف کرده و از خداوند بهشت را در خواست کند و از جهنم به او پناه ببرد،[6] امام علی (ع) در باره ویژگی های مومنین می فرمایند: اما شبانگاه بروى پا مى‏ایستند تلاوت قرآن می کنند با آداب مخصوص آن، هر وقت می گذرند به آیه‏اى که در آن تشویق است دل به آن مى‏بندند به امید رسیدن، از شوق مانند کسى هستند که عزیزى در آستانه آمدن است چشم به آن تشویق مى‏بندند اما وقتى به آیه‏اى می گذرند که در آن تخویف و ترساندن است با دل و گوش متوجه آنند. پوست بدن شان به رعشه مى‏افتد و دل ها از ترس و بیم در هراس است و بدن ها نحیف. چنان که گوئى زفیر جهنم و صداى شعله آن و برخورد زنجیرهاى آتشین در گوش آنها است، به رو بر زمین مى‏افتند و اشک هایشان جارى مى‏شود، پناه به خدا مى‏برند براى نجات خویش (از این عذاب).[7]

 

2. از دیگر آداب باطنی تلاوت قرآن،فهم قرآن و تدبر در آیاتش و دانستن و عمل به احکام الهی آن است . ٌ امام صادق(ع) از امیر المؤمنین (ع) نقل می کنند که فرمود:آگاه بَاشید در قرائتی که در آن تدبر نباشد هیچ خیری نیست. [8]

 

3. توجه به این که قرآن کلام بشر نیست و در نظر گرفتن عظمت خالق؛ که تعظیم کلام، تعظیم متکلم است.

 

4. از دیگر آداب باطنی تلاوت، تحلیه است، یعنی خود را متناسب با هر آیه ای که می خواند بکند، اگر داستان و قصص انبیاء را می خواند از آن عبرت بگیرد و اگر اسماء و صفات الهی را قراءت می کند در مصادیق آن دقت کند.[9]

 

5. تخلیه، دیگر ادب قرائت قرآن است برای کسی که می خواهد مطلبی از قرآن فرا گیرد. کسی که به قرآن رجوع می کند باید خود را از پیش فرض های و غبار شبهات ذهنی خالی کند تا آنها بر فهم او از قرآن اثر نگذارند.[10]

 

6.از آداب باطنی تلاوت قرآن کریم بر طرف کردن صفات ناپسند، به خصوص کبر و ریا[11] و حسد و طمع است که تا انسان با دلی آمیخته به این زنگار ها به قرآن رجوع کند، معنا و مفهوم کلام حق در او تجلی نمی کند.

 

7. از برترین آداب معنوی تلاوت قرآن، طهارت روحی و معنوی است. تا انسان پاک نشده باشد، قرآن حقیقت خودش را به او نشان نمی دهد، چرا خودش فرموده است: لا یمسّه الا المطهّرون،[12] به قول شاعر: "پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز".

 

8. از دیگر آداب معنوی تلاوت قرآن آن است که قاری به قرآن؛ نه به عنوان یک متن بلکه به عنوان نسخه ای شفا بخش نگاه کرده و از آن چنین انتظاری داشته باشد. در روایت است که کسانی هستند که به قرآن با چنین دیدی نگاه کرده و از آن دوای درد های خود را می طلبند. خداوند به خاطر چنین قاریانی که شفای قلوبشان را از قرآن می گیرند، بلا و دشمنان را از مردم دور کرده و باران رحمتش را بر آنان نازل می کند.[13]

 



[1]مزمل،4.

[2]بقره، 121.

[3]کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج1، ص 215، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1365 ش.

[4]سوره ص، 29.

[5]مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج‏1، ص 432، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1374 ش.

[6] مشهدی، محمد،تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج‏2، ص 132، سازمان انتشارات وزارت ارشاد، تهران، 1368ش.

[7]نهج البلاغه، صبحى صالح، صفحه‏ى 304.

[8]کافی، ج1، ص 36.

[9]کاشفی سبزواری، ملا حسین، جواهر التفسیر، ص 270، دفتر نشر میراث مکتوب، تهران، بی تا.

[10]همان با تصرف.

[11]إِنَّ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَقْرَأُ الْقُرْآنَ لِیُقَالَ فُلَانٌ قَارِئٌ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقْرَأُ الْقُرْآنَ لِیَطْلُبَ بِهِ الدُّنْیَا وَ لَا خَیْرَ فِی‏ ذَلِکَ وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقْرَأُ الْقُرْآنَ لِیَنْتَفِعَ بِهِ فِی صَلَاتِهِ وَ لَیْلِهِ وَ نَهَارِهِ . نک: حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل‏الشیعة، ج 6، ص182، آل البیت (ع)، قم، 1409ق.

[12]واقعه، 79.

[13]وَ رَجُلٌ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَوَضَعَ دَوَاءَ الْقُرْآنِ عَلَى دَاءِ قَلْبِهِ فَأَسْهَرَ بِهِ لَیْلَهُ وَ أَظْمَأَ بِهِ نَهَارَهُ وَ قَامَ بِهِ فِی مَسَاجِدِهِ وَ تَجَافَى بِهِ عَنْ فِرَاشِهِ فَبِأُولَئِکَ یَدْفَعُ اللَّهُ الْعَزِیزُ الْجَبَّارُ الْبَلَاءَ وَ بِأُولَئِکَ یُدِیلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنَ الْأَعْدَاءِ وَ بِأُولَئِکَ یُنَزِّلُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْغَیْثَ مِنَ السَّمَاءِ فَوَ اللَّهِ لَهَؤُلَاءِ فِی قُرَّاءِ الْقُرْآنِ أَعَزُّ مِنَ الْکِبْرِیتِ الْأَحْمَرِ . کافی، ج2، ص 627.

 

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • گفته می‌شود که عشق، علت پیدایش جهان است، مراد از این گفتار چیست و چه واقعیتی در آن نهفته است؟!
    10204 عشق 1396/03/06
    حکیمان، متکلمان و عارفان با تعبیرات گوناگونی از ارتباط بین خداوند و مخلوقات یاد می‌کنند؛ علت و معلول، خالق و مخلوق، واحد و کثیر، تجلی و متجلی، عاشق و ... چنان‌که از خداوند نیز به نام‌‌های مختلف یاد می‌شود؛ مانند: واجب الوجود، نور الانوار، مبدأ المبادى، حقیقة الحقائق، ...
  • آیا حضرت آدم(ع) و تمامی انسان‌ها از نژاد عرب هستند؟
    11820 تاریخ 1393/03/08
    در مورد این سؤال باید گفت؛ این مسئله از یک سو مرتبط با مسئله‌ی چگونگی پیدایش نژادها است که آیا نژادهایی که وجود دارند یکی از این نژادهای موجود منشأ دیگر نژادها است و بقیه از او منشعب شدند، یا این‌که نمی‌توان یکی از نژادهای موجود را منشأ ...
  • آیا نمازهایی که در منزل شخص بهایی خواندم، اشکال دارد و باطل است؟
    7247 تعامل با غیر مسلمانان و نهادهای غیر اسلامی 1392/03/25
    بر اساس فتوای بسیاری از مراجع، نمازها اشکال ندارد؛ اما شک نیست که بهائیت فرقه‌ی منحرفی است و باید از معاشرت و ارتباط با این فرقه‌ی ضاله و مضله پرهیز شود. البته بر فرض سؤال، برخی[1] از مراجع تقلید می‌گویند چنانچه نمازگزار از روی ...
  • غسل مستحبی در چه صورتی باطل می‌شود؟
    18583 مستحب 1396/03/13
    بطلان غسل در برخی غسل‌های مستحب مانند غسل جمعه بعد از انجام صحیح آنها معنایی ندارد اما آن دسته از غسل‌های مستحبى که با هدف خاصی(مانند زیارت معصومان) صورت می‌گیرد، با حادث شدن هر یک از مبطلات غسل (مانند جنابت)، یا مبطلات وضو (مانند خواب)، باطل می‌شود.
  • در برخی روایات توصیه شده تا در «وادی شقره» نماز خوانده نشود. «وادی شقره» کجا است؟
    4950 حدیث 1397/06/27
    بنابر روایات و دیدگاه فقیهان؛ نماز خواندن در «وادی الشُقره»، مکروه است:[1] از امام صادق(ع) نقل شده است: «لَا یُصَلَّى فِی وَادِی الشُّقْرَة فَإِنَّ فِیهِ مَنَازِلَ الْجِنِّ»؛[2] در بیابان شقره نماز خوانده نشود؛ زیرا در آن‌جا منازل جنّ است. «لَا ...
  • بیشترین آیاتی که در آنها صفات یهود ذکر شده است کدام اند؟
    28290 اهل کتاب 1387/11/30
    قرآن کریم تاریخ یهود، اخلاق، عقاید، صفات و و ویژگی های آنان را به صورت مفصل بیان کرده است. به گونه ای که تاریخ هیچ یک از دیگر ادیان الاهی این گونه در قرآن توصیف نشده است. از این رو مسئله یهود آیات زیادی از قرآن را به خود ...
  • آیا علم امام معصوم(ع) شامل مسائل امروزی می‌شود؟
    13151 علم 1392/02/29
    بر اساس عقیده‏ قطعى شیعه، پیامبران و امامان معصوم(ع) در قله‏ دانش و حکمت و معرفت قرار داشته و علمی که خداوند به آنان عطا کرده است، از علم تمام مردم بالاتر است و هیچ‌یک از مردم را یاراى درک مقام برتر علمى آنان نیست. بنابراین، تردیدی ...
  • آیا این حقیقت دارد که خداوند بلند مرتبه از حق خود در آن دنیا در مقابل بندگان خود می‌گذرد ولی‌ از حق مردم نه؟
    53010 توبه 1388/11/04
    توبه راهی برای نجات انسان از پستی و عقاب الاهی است. توبه به معنای برگشتن از گناه و به درگاه خدا روی آوردن است. خداوند انسان را به خاطر گناهانش مأیوس نمی کند و او را به توبه نصوح و خالص و راست فرا می خواند ...
  • نام درختان بهشتی
    19915 اوصاف بهشت و جهنم 1396/08/11
    یکی از پاداش‌های بهشتیان، بهره‌مندی از درختان بهشتی است که در آیات و روایات، برای برخی از این درختان، نام‌هایی هم ذکر شده است که بیشتر آنها ناظر به تجسّم اعمال نیک انسان است. نام برخی از این درختان عبارتست از:1. طوبی ‏براساس روایات متعدد مقصود از «طوبی» ...
  • نظر متکلمان امامیه، معتزله و اشاعره در باره هدف فاعلی خداوند در آفرینش چیست؟
    16600 آفرینش انسان و جهان 1392/02/23
    یکی از مسائل مهم علم کلام هدفداری افعال خداوند است. امامیه و معتزله طرفدار غایت و هدف داشتن کارهای خداوند هستند؛ حکیم بودن خداوند را که در قرآن مکرر به آن تصریح شده است، همین گونه تفسیر کردند که او در کارهای خود غرض و هدف دارد و ...

پربازدیدترین ها