جستجوی پیشرفته
بازدید
18205
آخرین بروزرسانی: 1393/11/03
خلاصه پرسش
با آن‌که شیعه معتقد به عقد موقت است، پس چرا دختران امامان و شخصیت‌های بزرگ شیعی از چنین ازدواجی استفاده نکردند؟
پرسش
آیا از دختران علما و ائمه(ع) کسی ازدواج موقّت کرده است؟
پاسخ اجمالی
مجاز و مباح‌بودن هر چیز بدین معنا است که انجام و ترکش مساوی باشد، احیاناً اگر توصیه‌ای هم نسبت به برخی مباحات - و یا حتی مستحبات - صورت گرفته معنایش آن نیست که افراد در هر گروه اجتماعی که هستند باید بدان عمل کنند.
علمای شیعه در مقام بیان احکام الهی به وظیفه خود در بیان حلال و حرام عمل می‌کنند. در شرع مقدس اسلام حلال‌های فراوانی وجود دارد که هر مسلمانی در خور وسع و توان خود و به تناسب شأن و مقام خویش به آنها عمل می‌کند. و این‌گونه نیست که هر حلالی الزاماً واجب هم باشد، تا اگر کسی به آن عمل نکرد مرتکب معصیت شده باشد. مسئله ازدواج موقت نیز از همین مقوله است.
ازدواج موقت در بسیاری از موارد به صورت پنهانی انجام می‌شد و انگیزه‌ای هم برای ثبتِ‌نام افرادی که ازدواج‌های موقت می‌کردند نبود؛ از این‌رو در مورد بسیاری از آقایان و بانوان نمی‌توان نفیاً و یا اثباتاً اقدام به ازدواج موقتشان را اعلام کرد. براین اساس اگر از بستگان امامان(ع) - چه مرد و چه زن - کسی هم این عمل را انجام داده باشد گزارشی از آن وجود ندارد.
به هرحال؛ در زمان خود ائمه اطهار(ع) نیز چنین پرسش‌هایی مطرح بوده و آن پیشوایان و یا بزرگان شیعی نیز پاسخ مناسبی داده‌اند که در پاسخ تفصیلی به دو مورد از آنها خواهیم پرداخت.
 
پاسخ تفصیلی
پاسخ این پرسش ضمن چند نکته ارائه می‌شود.
1. ازدواج موقّت برای حفظ پاک‌دامنی است نه برای شهوت‌رانی و هرزگی؛ از این‌رو مانند ازدواج دائم مقررات و شرایطی دارد که طرفین باید بدان پای‌بند باشند. از روایات استفاده می‌شود که در متعه باید شرایط زمان و مکان مراعات شود:
الف. امام صادق(ع) درباره ازدواج موقّت فرمود: «رها کنید آن‌را، آیا نگران آن نیستید که مردم [منکر متعه]، شما را درگیر ارتباطی ببینند که به زعمشان گناه است و آن‌را بر برادران و همسلکان شما خرده گیرند».[1]
ب. از امام رضا(ع) درباره متعه سؤال شد، و آن‌حضرت فرمود: «حلال است براى کسى که خداوند قدرت گرفتن همسر دائمى را به او نداده تا با ازدواج موقّت، عفّت و آبروى خود را نگهدارد [و به فساد نیفتد]، آرى اگر زن دائمى داشت، اما دسترسی به او نداشت، باز هم می‌تواند از ازدواج موقّت استفاده کند».[2]
بر این اساس، ثوابى که براى شخص متعه‏کننده ذکر شد اطلاق ندارد و شامل همه اشخاص نمی‌شود و تنها کسانى را که مشکلی برای ارتباط با همسر دائم دارند را دربرمی‌گیرد، نه هر هوس‌باز شهوت‌ران که جز براى ارضاى غرائز جنسى نظرى دیگر ندارد و با این عمل بسا می‌شود که اساس زندگى چندین ساله خود را متزلزل، بلکه نابود می‌کند.[3]
2. مجاز و مباح‌بودن هر چیز به معنای آن است که انجام و ترکش مساوی باشد، احیاناً اگر توصیه‌ای[4] صورت گرفته به معنای آن نیست که افراد در هر گروه اجتماعی که هستند باید بدان عمل کنند، برای نمونه؛ متعه برای جلوگیری از زناست و افرادی که توانایی ازدواج را ندارند، می‌توانند از این موضوع استفاده کنند نه این‌که لازم باشد همه مسلمانان به آن جامه عمل بپوشانند؛ چنان‌که در روایات چنین آمده است:
عبدالله بن عُمَیر از امام باقر(ع) پرسید نظر شما درباره ازدواج موقت چیست؟ آن‌حضرت فرمود: «خداوند در کتابش آن‌را حلال نمود و در سخنان پیامبر(ص) حلال است تا روز قیامت». عبدالله گفت: شما این را می‌گویی در حالی‌که خلیفه دوم آن‌را حرام کرد. امام فرمود: «اگر چه انجام داده باشد(با این‌که او تحریم کرده، من در اظهار رأى خود باکى ندارم)، عبدالله گفت: من تو را به خدا پناه می‌دهم که تحریم خلیفه را بشکنى و ازدواج موقّت را حلال بدانى. امام فرمود: «تو بر نظر او باش و من بر نظر رسول خدا. من حاضرم با تو مباهله کنم و داوری را به خدا واگذار کنم که حق، همان گفته رسول خدا است ... ». عبدالله رو به امام کرد و گفت: آیا خوشت می‌آید که بانوان وابسته به شما، دخترانت و خواهرانت و عموزادگانت صیغه شوند؟ امام(ع) هنگامی که چنین فرافکنی‌هایی را از او شنید، روی خود را برگرداند.[5]
در این روایت تصریح شده است که؛ ازدواج موقّت در زمان پیامبر (ص) حلال بوده است و خلیفه دوم آن‌را حرام کرد. بر این اساس، آیا درست است بپرسیم اگر حلال است آیا خود پیامبر(ص) بدان عمل کرده است؟ اگر همین پرسش را از آن‌حضرت می‌کردند، پیامبر چه پاسخی می‌دادند؟!
3. با توجه به شرایطی که در طول خلافت اموی و عباسی برای امامان(ع) و شیعیانشان به وجود آمده بود؛ لذا برای آنان آزادی بیانی که بتوانند آنچه می‌خواهند بگویند و انجام‌دهند وجود نداشت. براین اساس، آن بزرگواران در تقیه به سر می‌بردند و حتی مباحی را که رسول الله(ص) حلال کرده بود به راحتی قابل انجام نبود، از این‌رو اگر احیاناً کسی از بستگان آنان نیز ازدواج موقتی انجام داده باشد، به گونه‌ای نبود که در تاریخ، ثبت و ضبط شود.    
خلاصه این‌که؛
اولاً: متعه واجب نیست که اگر کسی انجام نداد گفته شود ترک واجب کرده است.
ثانیاً: متعه نیز مانند سایر احکام وابسته به مقتضیات زمان و مکان است و فضیلتی که برای آن گفته شده مطلق و برای تمام افراد نیست؛ لذا در برخی شرایط از آن نهی نیز شده است.
ثالثاً: انگیزه‌ای برای ثبتِ‌نام مردان و زنانی که در زندگی خود، ازدواج موقت داشتند - آن هم در آن شرایط خفقان - وجود نداشت. بر این اساس، ازدواج‌های موقت به صورت مخفیانه انجام شده و غالباً گزارشی از آنها وجود ندارد.
4. در پاسخ به پرسش درباره ازدواج موقت فرزندان شخصیت‌های شیعی نیز باید گفت که آنها در مقام بیان احکام الهی هستند. آنان به وظیفه خود در بیان حلال و حرام الهی عمل می‌کنند. در شرع مقدس اسلام حلال‌های فراوانی وجود دارد که هر مسلمانی در خور وسع و توان و به تناسب شأن و مقام خویش به آنها عمل می‌کند. و این‌گونه نیست که هر حلالی الزاماً واجب هم باشد، تا اگر کسی به آن عمل نکرد مرتکب معصیت شده باشد.
گزارش تاریخی ذیل، دلیلی بر این مدعاست:
ابو حنیفه(امام یکی از مذاهب چهارگانه اهل سنت) از ابوجعفر محمد بن نعمان مؤمن طاق(از شخصیت‌های بزرگ شیعی) پرسید، نظرتان درباره ازدواج موقت چیست. حلال است یا حرام؟!
ابوجعفر: حلال است.
ابوحنیفه: پس چرا به بانوان خانواده‌ات اجازه نمی‌دهی که صیغه شده و برایت کاسبى کنند؟!
ابوجعفر: هر کاری مورد علاقه انسان نیست، اگرچه حلال هم باشد! مردم هر کدام داراى مقام و منزلتى هستند که پیوسته می‌خواهند خود را بالاتر ببرند.
سپس ابوجعفر مؤمن طاق از ابو حنیفه پرسید تو درباره آبجو چه می‌گویى حلال است یا حرام؟
ابوحنیفه: حلال است.
ابوجعفر: پس چرا براى زن‌هایت دکان باز نمی‌کنى به نفع تو پیاله فروشى کنند؟
ابو حنیفه: این پرسشت تلافی پرسش من بود اما سؤال تو گزنده‌تر بود. با این وجود تو بگو مگر آیه‏اى که در سوره «سأل سائل» هست شاهد حرام شدن ازدواج موقت نیست؟ در ضمن، روایتى از پیامبر(ص) رسیده که حکم حلیت ازدواج موقت را نسخ کرده است!
ابو جعفر: سوره «سأل سائل» در مکه نازل شده و آیه ازدواج موقت در مدینه(پس نمی‌تواند آن را نسخ کند). و روایتى که نقل می‌کنى قابل توجه نیست و بی‌ربط است.
ابو حنیفه: آیه ارث نیز شاهد حرام بودن صیغه است (زیرا زن باید ارث ببرد ولى  همسر موقت ارث نمی‌برد).
ابو جعفر: نکاح بدون ارث نیز هست.
ابوحنیفه: از کجا می‌توانى این مطلب را ثابت کنى؟
ابو جعفر: اگر یک مسلمان با زنى از اهل کتاب ازدواج کند و بعد بمیرد، آیا آن زن از مرد مسلمان ارث می‌برد؟
ابوحنیفه: نه.
ابو جعفر: پس ازدواجى وجود دارد که در آن زن و شوهر از همدیگر ارث نمی‌برند.[6]
در پایان بیان این نکته خالی از لطف نیست: یکی از فلسفه‌های ازدواج موقّت دوری و فاصله گرفتن از زنا است تا انسان‌های فرمان‌بردار از گناه‌کار شناخته شوند.
اکنون پرسش مقابل را طرح می‌کنیم! ازدواج بدون دخول و ازدواج با زن یائسه عدّه ندارد. آیا شخصیت‌های مسلمان غیر شیعی حاضرند که بانوان مرتبط با آنها که دارای شرایط یاد‌شده هستند، هر روز با ده‌ها مرد ارتباط داشته باشند؟!
 

[1]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج ‏5، ص 453، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[2]. همان، ص 452.
[3]. شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ترجمه و شرح، غفاری، محمد جواد، بلاغی، صدر، ج ‏5، ص 126، تهران، نشر صدوق، چاپ اول، 1367ش.(متن یادشده از شارح است نه مؤلف اصلی کتاب)
[4]. شاید دلیل اصلی توصیه و تأکید امامان(ع)، این باشد که در مقابل حرمت متعه از جانب مخالفان قرار داشت و اگر اصرار و تأکید آن بزرگواران نبود این مباح شرعی به فراموشی سپرده می‌شد.
[5]. اشعرى قمى، احمد بن محمد بن عیسى‏، النوادر، ص 86، قم، مدرسة الإمام المهدی(عج)، چاپ اول‏، 1408ق‏.
[6]. الکافی، ج ‏5، ص 450.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    789836 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    754292 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    676958 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    657226 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    647599 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    598473 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    579694 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    564143 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    563659 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    558173 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...