Ətraflı axtarış
Baxanların
6836
İnternetə qoyma tarixi: 2011/05/31
Sualın xülasəsi
İctihad etmək üçün mənbələrin bir olmasını nəzərə alaraq, bəzi Müctəhidlərin oxşar məsələlərdə nəzər ayrılığının illəti nədir?
Sual
İctihad etmək üçün mənbələrin bir olmasını nəzərə alaraq, bəzi Müctəhidlərin oxşar məsələlərdə nəzər ayrılığının illəti nədir?
Qısa cavab

Müctəhidlər arasında fətva və nəzəriyyə vəhdəti bir neçə işdən aslıdır:

1.             İctihad mənbələrinin bir olması.

2.             Elmin ilkin mərhələlərinin birliyi ki, ictihad onlara bağlıdır.

3.             İctihad mənbələrindən bir cür anlamaq və dərk etmək.

4.             Kənar mövzularda oxşar nəzəriyyəni seçib icra etmək.

Şiə fiqhində baxmayaraq ki, Müctəhidlər arasında olan ictihad mənbələri müəyyən və birdir. Amma Müctəhidlərin ictihad üçün istifadə etdiyi elmlər müxtəlif və o elmdə olan istedad və qüdrətləri də fərqlidir. mənbələrdən istifadə edib dərk etmələridə bir deyildir. Bunun üçün də fətvalarda olan fərqlər bu cür yaranır. Beləliklə mövzunun təyin edilib seçilməsində də fərqlər yaranır ki, onlarda diqqət lazımdır.

Mümkündür ki, bəzi nəzəriyyələrdə ixtilaf olsun və bu da fətvalarda ixtilafın yaranmasına səbəb olur.

Bütün bunları nəzərə alaraq, ixtilaflı məsələlər və fətvalarda ixtilaflı olması, müvafiq və bir olan fətvalara nisbət çox azdır.

Ətreaflı cavab

İctihad sözünün kökü cəhd[1] və lüğətdə çətinliklərə dözmək və beləliklə cəhd[2] qüdrət və güc mənasındadır. Amma müctəhidlərin nəzərində isə yüksək dərəcədə elmi çalışmadır ki, onun vastəsiylə şəri hökmü dəlillər əsasında mənbələrdən əldə etmək olur. Bunun üçün də nəzəriyyə vəhdəti (birliyi) və fətva birliyi, Müctəhidlər arasında bir neçə məsələyə bağlıdır.

1-             İctihad mənbələrinin bir olması.

2-             İlk mərhələdə əsl olan elmlər ki, ictihad onlara bağlıdır.

3-             İctihad mənbələrindən bir mənanı dərk etmək.

4-             Dəqiq mövzunu təyin edib onda bir nəzəriyyə vermək.

Şiə fiqhində (şəri hökümləri) baxmayaraq ki, ictihad mənbələri (Quran, sünnət, ağıl) bütün müctəhidlər arasında müştərəkdir və bütün bunları etibarlı bilirlər. Amma bu mənbələrdən istifadə edib şəri hökümləri əldə etmək üçün, ərəb ədəbiyyatı, məsum İmamların dövründə istifadə olunan sözlərlə tanışlıq, məntiq, usul- fiqh elmi, Rical elmi, Quran və hədis və ...[3] ehtiyac duyulur ki, hər bir Müctəhid bu elmlərlə tanışlıqdan əlavə, onların qanunlarını da bildirməkdir ki, bunların vasitəsiylə ictihad mənbələrindən istifadə etmək imkanına malik olsun; misal üçün mümkündür bir Müctəhid hədis və rəvayətlərdən istifadə etməkdə, rical elmində qəbul olunan əsasa görə, əgər bir rəvayətin sənədi düzgün olmadığı üçün qəbul edilməyib etimad olunmursa və o məsələ də o rəvayətdən başqa bir rəvayət və heç bir dəlil yoxdursa, bəs o müctəhid bu məsələdə fətva verə bilməz. Bnu halda başqaları bu rəvayətin sənədini düzgün bilərək onu dəlil gətirərək fətva verirlər.

Bər bir məsələni təhlil edib məsələni əldə etmək üçün istedad, bütün Müctəhidlərdə bərabər deyildir. Buna əsasən, Müctəhidlərdən hər biri mümkündür ki, fərqli mənaları əldə etsinlər; və yaxud mümkündür bir şeyi müəyyən mövzuya məxsus olduğunu bilsin, amma başqa bir Müctəhid bu cür nəzəriyyəyə sahib olmasın.

Bunlardan hər biri, ayrı- ayrılıqda ixtilafın yaranmasına səbəb olur, amma bütün bunlarla, Müctəhidlərin fətvaları arasında olan fərqlər və ixtilaflar çox azdır ki, onu da kiçik məsələlərdə müşahidə etmək olur. Amma, daha çox üstünlük təşkil edən məsələlərdə (bunu nəzərə alaraq ki, Müctəhidlərin şəri hökümləri kitablarında 3000- dən çox məsələ vardır və bir çox məsələlər və suallar ki, olunur saymaq mümkün deyildir; çünki bir çox məsələlər vardır ki, yeni məsələlərdir və insanların onlara ehtiyacı vardır). Müctəhidlərin nəzəri və fətvaları birdir.



[1] - Əl- nihayə, cild 1, səh 319.

[2] - Həmin.

[3] - Bax: Hadəvi Tehrani, Məhdi, məbaniye kəlame ictihad, səh 19- 20.

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Ziyarəti Aşuranın ləənlərində, lənət Yəzidin övladınadaki yaxşı adam olub şamil olur, bəs ziyarəti Aşuranın mətni necə mötəbərdir?
    6125 Hədis elmləri
    Ziyarəti Aşurada bütün bəni Üməyyə o cümlədən Yəzidin oğlu lənətlənibdir. Bu arada bəzi tarixçilər Yəzidin oğlun və bəni Üməyyədən bir neçə nəfər başqasın bəzi xidmətlərinə görə yaxşı insan kimi tanıtdırıblar ki, onların lənətlənməsiylə düz gəlmir. Bu nöqtəni aydınlaşdırmaq üçün ki, bu ikisinin arasında ziddiyət yoxdur demək lazımdır: Bəni Üməyyədən məqsəd ...
  • Imam Hüseynlə (ə) birgə Yezid ibni Müaviyənin Abdullah ibni Salamın həyat yoldaşı Ərinəbdən elçiliyi düzgündürmü? Onun Kərbəla hadisəsində təsiri olubdur?
    7713 تاريخ بزرگان
    Bəzi tarixi kitablarda yazılıbdır: Baxmayaraq ki, bütün şəhvətpərəstlik, qürurlanmaq və arzusuna çatmaq istədikləri vasitələr onun ixtiyarında idi, amma yenə də xəbis (çirkli) gözlərini Abdullah ibni Salamın həyat yoldaşı, İshaqın qızı, Ərinəb adında iffətli, ərli qadına dikmiş və onunla evlənməyə çox əlaqədar olmuşdu. Atası Müaviyə də hiylə ilə istədi pak, ...
  • Haram aylarda müharibə aparmaq barəsində İslamın nəzəri nədir?
    9162 Təfsir
    Quran ayələrinə və rəvayətlərə əsasən, İslam dini haram aylarda (zil-qədə, zil-həccə, məhərrəm və rəcəb) müharibəni əsla rəva bilməmiş, üstəlik bu məsələ ilə əlaqədar daha ciddi reaksiya göstərmişdir ki, bir şəxs bu aylarda müharibə etmək fikrində olmasın. Hətta sual olunan ayədə olduğu kimi, haram aylarda müharibə aparmaq böyük ...
  • İslamda Quşbazlığın hökmü nədir? Niyə?
    4986 Nizamlar hüquq və əhkam
    Bu əməlin öz – özlüyündə maneəsi yoxdur, amma adi halda başqalarının və qonşuların əziyyətinə səbəb olarsa, yaxud bəzi məntəqələrdə camaat belə bir şəxsə laqeyid (işə can yandırmayan) insan gözü ilə baxarlarsa, bu əməlin düzgün əməl olmadığını və maneəsi olduğunu söyləmək olar. Buna görədə böyük mərcəi təqlidlər bu əməlin təsirlərinə diqqət ...
  • Əvba qəzvəsi nədir?
    4531 تاريخ بزرگان
    Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih) Qureyş və Bəni-Zümrə qəbiləsi ilə müharibə aparmaq üçün səfər etdiyi ilk qəzvədə öz köməkçilərindən iki yüz nəfərlə şəhərdən xaric oldu, Vədan və Əvba məntəqəsinə tərəf irəliləri. Lakin Qureyşdən heç bir əsər-əlamət görmədiyindən qayıtdı. Bu qəzvəni “Vədan və Əbva qəzvəsi” adlandırırlar. Burada müharibə ...
  • Modern dünyada dinin yol göstərməsi necə təsəvvür olunur?
    5274 Təzə kəlam
    "Din" kəlməsi bütün dinlərə istər səmavi olsun istərsə də olmasın, təhrif olmuş olsun və yaxud təhrif olmamış (İslam) olsun, şamil olur. Bizim əqidəmiz budur ki, İslam dini yalnız buna malikdir ki, bütün dövr və əsrlərdə müsbət yol göstərməyə malikdir; Çünki İslam bütün dinlərin sonuncusu və ən kamil İlahi ...
  • Allahın inkarının illəti onun isbatı dəlillərində çatdırılmanın zəif olmasıdır?
    5436 İslam fəlsəfəsi
    Buna diqqət etməklə ki, İlahi Peyğəmbərlər özlərinin qəti hikmət və dəlilləri ilə yenədə öz zamanlarında kafir şəxslərin inkarı ilə qarşılaşıblar, bu, inkar edənlərin inadının nişanəsidir. Çünki, istəmirlər həqiqi təsdiq edələr. Baxmayaraq ki, kifayət edən dəlillər göstərilib və onların dəlillərinin hamısı rədd olunub. ...
  • Dindən qaçan şəxsi necə hidayət etmək olar?
    4603 Əməli əxlaq
    Belə insanlara ən yaxşı yol göstərmə aşağıdakılardan ibarətdir:1. Ona başa salmaq və soruşmaq lazımdır ki, Allah-taalanın bizə bəxş etdiyi bu qədər nemətlər – başda insanın xilqəti olmaqla ...
  • Vəqf olunmuş yerdən istifadə etmək olar? Və yaxud onu satmaq olar?
    5035 Nizamlar hüquq və əhkam
    Bu haqda təqlid mərcələrinin fətvalarına diqqət edin: Ayətullah Xaminei: Əgər yerin vəqf olunması sübut olarsa və yer əksinə yararlı olarsa əkindən başqa istifadə etmək caiz deyil. Əgər yer əkinə yararlı deyilsə şəri nümayəndə yeri icarəyə verə bilər onda bina tikilsin amma ...
  • Məscidul-əqsanın Ömərin xilafəti dövründə azad edilməsinə diqqət yetirməklə tarix boyu şiələr nə kimi nailiyyətlər qazanmışlar?
    5906 نقش شیعه در گسترش اسلام
    Sual verən şəxs sələfdən Ömər ibni Xəttaba, xələfdən isə Səlahəddin Əyyub olmaqla bu iki nəfərin adını çəkmişdir. Biz də həm sələf, həm də xələf əsrində şiənin apardığı cihad nümunələrini qeyd edirik. Sələf dövründə, yəni Peyğəmbəri-əkrəm (səlləllahu əleyhi və alih)-in dövründə cihadın ən çox məsuliyyəti və ağırlığı Əli ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    150146 Nizamlar hüquq və əhkam
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    121450 Əməli əxlaq
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    102813 Nizamlar hüquq və əhkam
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    97526 Nizamlar hüquq və əhkam
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    80418 Nizamlar hüquq və əhkam
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    63982 Nizamlar hüquq və əhkam
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    47906 Hədis elmləri
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Saqqal və bədən tüklərini kəsməyin hökmü nədir?
    36115 Nizamlar hüquq və əhkam
    Ülgüc və ya üz qırxan maşınla yalnız üz tüklərini (saqqalı) dibindən qırxmaq[1] (belə ki, başqaları - onun üzündə saqqal yoxdur – deyə) ehtiyat vacibə görə caiz deyil.[2] Əlbəttə, saqqalın bir hissəsini belə kəsmək, onu tam kəsmək hökmündədir.
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    35307 Nizamlar hüquq və əhkam
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Niyə duaların çoxu yağış yağan zaman qəbul olur?
    34972 Əxlaq fəlsəfəsi
    Dua oxunması tövsiyə olunan vaxtlardan biri yağış yağan zamandır; Quran ayələri və rəvayətərdən istifadə etməklə sübut etmək olar ki, yağış, Allahın rəhmət nişanəsidir. İndiki Allahın rəhmət qapısı açılıb, duanın qəbul olması üçün daha çox ümidli olmaq lazımdır. ...