جستجوی پیشرفته
بازدید
2851
آخرین بروزرسانی: 1402/06/29
خلاصه پرسش
بر اساس روایتی، پیامبر اکرم(ص) گیاهی به نام «کمأه» را از مصادیق «مَنّ» دانسته که بر بنی‌اسرائیل نازل می‌شد. اعتبار این روایت تا چه اندازه بوده و «کمأة» چه گیاهی است؟
پرسش
با توجه به روایت رسول الله(ص) که فرمود: «الکمأه من المنّ الذی أنزله الله علی بنی‌اسرائیل و هی شفاء للعین»، منظور آن‌حضرت(ص) از «الکَمأَةُ» چیست؟
پاسخ اجمالی

پس از آن‌که بنی‌‌اسرائیل از چنگال فرعونیان نجات یافتند، خداوند به آنها فرمان داد که به سوی سرزمین مقدس فلسطین حرکت کنند و در آن‌جا ساکن شوند؛ اما آنها زیر بار این فرمان نرفته و گفتند: تا ستم‌کاران (قوم عمالقه) از آن‌جا بیرون نروند، ما وارد این سرزمین نخواهیم شد. آنها به این مقدار هم بسنده نکرده، بلکه خطاب به حضرت موسی(ع) گفتند: «إِنَّا لَنْ نَدْخُلَها أَبَداً ما دامُوا فِیها فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ»؛[1] تا آنها در آن‌جا هستند ما هرگز وارد آن نخواهیم شد، تو و پروردگارت بروید و (با آنان) جنگ کنید، ما همین‌جا نشسته‌ایم!

موسی(ع) از این سخن برآشفت و به پیش‌گاه خداوند این‌گونه شکایت کرد:

«رَبِّ إِنِّی لا أَمْلِکُ إِلاَّ نَفْسِی وَ أَخِی فَافْرُقْ بَیْنَنا وَ بَیْنَ الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ»؛[2] پروردگارا! من تنها اختیار خودم و برادرم را دارم، میان من و این جمعیت گنه‌کار جدایى بنداز که دعای حضرتشان این‌گونه مستجاب شد که بنی‌اسرائیل چهل سال در بیابان سرگردان ماندند: «قالَ فَإِنَّها مُحَرَّمَةٌ عَلَیْهِمْ أَرْبَعِینَ سَنَةً یَتِیهُونَ فِی الْأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفاسِقِینَ»؛[3] خداوند (به موسى) فرمود: تا چهل سال آنان به آن سرزمین نخواهند رسید و در سرگردانی به سر خواهند برد پس در باره سرنوشت این فاسقان غمگین مباش.

 البته بعدها، گروهی از آنها از کار خود پشیمان شده و به درگاه خدا روی آوردند؛ از این‌رو خدا بار دیگر بنی‌اسرائیل را مشمول نعمت‌های خود قرار داد:

«وَ ظَلَّلْنا عَلَیکمُ الْغَمامَ وَ أَنْزَلْنا عَلَیکمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوی‏ کلُوا مِنْ طَیباتِ ما رَزَقْناکمْ...»؛[4] و ابر را بر شما سایبان ساختیم، و با «منّ» (شیره مخصوص و لذیذ درختان) و «سلوی» (مرغانی شبیه کبوتر) از شما پذیرایی به عمل آوردیم (و گفتیم): از نعمت‌‌های پاکیزه‌‏‌ای که به شما روزی دادیم بخورید... .

در این‌که منظور از «مَنَّ» چیست که خداوند در بیابان، آن‌را به بنی‌اسرائیل ارزانی داشت، تفسیرهای گوناگونی وجود دارد. به عنوان برخی آن‌را نوعی عسل طبیعی دانسته‌اند که در دل کوه‌‌های مجاور وجود داشت،[5] و یا شیره‌‌های مخصوصی که در درختان گوشه و کنار آن بیابان می‌رویید.[6]

همان‌گونه که در پرسش آمده، برخی روایات منظور از «مَنَّ» را گیاهی به نام «کمْأَة» اعلام کرده است:

رسول خدا(ص) فرمود: «الْکمْأَةُ مِنَ الْمَنِّ‏ وَ الْمَنُّ مِنَ الْجَنَّةِ وَ مَاؤُهَا شِفَاءٌ لِلْعَینِ»؛[7] کمأه از منّ است و «منّ» نیز از بهشت بوده و آب(شیره) آن شفا برای چشم شمرده می‌شود.

واژه‌ی «کمْأَة» (بفتح کاف و سکون میم و فتح همزة[8]) از ریشه‌ی «کمأ»،[9] مفرد آن به صورت «کمْ‏ء»[10] به معنای گیاهی است که زمین را شکافته و از آن خارج می‌شود[11] و ساقه، برگ و بذر ندارد و به صورت دایره‌‌وار درمی‌آید.[12] رنگ آن سرخ است و در بهار پربرف و باران می‌روید. برخی از آن سمی و برخی از آن غیر سمی است و به صورت خام و طبخ شده می‌توان مصرف نمود.[13] در زبان فارسی به آن سماروغ یا قارچ‏ گفته می‌شود.[14]

این روایت از نظر سند ضعیف شمرده شده است.[15]

با این وجود و با فرض پذیرش روایت، باید «کمأة» را به نوعی قارچ تفسیر کرد که در آن سرزمین می‌رویید.


[1]. مائده، 24.

[2]. مائده، 25.

[3]. مائده، 26.

[4]. بقره، 57.

[5]. حقی بروسوی، اسماعیل، تفسیر روح البیان، ج ‏3، ص 262، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.

[6]. شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج ‏5، ص 8، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ج 1، ص 260 – 261، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش.

[7]. برقی، ابو جعفر احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، محقق، مصحح، محدث، جلال الدین،‏ ج 2، ص 527، قم، دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1371ق؛ کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، محقق، مصحح، غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج 6، ص 370، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.

[8]. ‏طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تحقیق، حسینی‏، سید احمد، ج 1، ص 363، تهران، کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1375ش.

[9]. فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، محقق، مصحح، مخزومی، مهدی، سامرائی، ابراهیم، ج 5، ص 420، قم، هجرت، چاپ دوم، 1410ق.

[10]. همان.

[11]. همان.

[12]. ازدی، عبدالله بن محمد، کتاب الماء، ج 3، ص 1125، تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران، مؤسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل‏، چاپ اول‏، 1387ش.

[13]. مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج 63، ص 232، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، 1403ق.

[14]. بستانی، فؤاد افرام، فرهنگ ابجدی عربی - فارسی، مترجم، مهیار، رضا، ص 736، تهران، اسلامی، چاپ دوم، 1375ش؛ تفسیر نمونه، ج 1، ص 263.

[15]. مجلسی، محمد باقر، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول(ع)، محقق، مصحح، رسولی، سید هاشم، ج 22، ص 214، تهران، ‌دار الکتب الإسلامیة، چاپ دوم، 1404ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها