جستجوی پیشرفته
بازدید
21627
آخرین بروزرسانی: 1392/07/15
خلاصه پرسش
تفاوت بین کتاب‌‌های «معراج السعادة» و «جامع السعادات» در چیست و مطالعه کدام‌‌یک برای دانشجویان مفیدتر است؟
پرسش
لطفاً تفاوت بین کتاب‌‌های «معراج السعادة» و «جامع السعادات» را بیان فرمایید و کدام‌‌یک برای یک دانشجو که قصد خرید آن‌را دارد مفیدتر است؟
پاسخ اجمالی
«جامع السعادات»؛ کتابى است در اخلاق که مُلّا محمد مهدى نراقى از حُکما و فقهاى قرن دوازدهم و سیزدهم(متوفّی 1209)  آن‌را به زبان عربی نوشته است و به زبان فارسی نیز ترجمه شده است.
کتاب «معراج السعادة» تألیف ملا احمد نراقى (متوفّی 1244) فرزند ملا محمد مهدى نراقى را از جهتى می‌توان تلخیص فارسى کتاب جامع السعادات دانست که در آن مباحث اخلاقى با عباراتى واضح بیان شده تا همه مردم از آن بهره‌مند شوند. در عین حال معراج السعاده فقط ترجمه و تلخیص جامع السعادات نیست، بلکه در بیان مطالب تفاوت‌هایى با آن دارد. تفاوت عمده جامع السعادات و معراج السعاده آن است که جامع السعادات داراى رویکردى علمى است و در آن استدلال و ارائه برهان بیشتر به چشم می‌خورد، اما معراج السعادة داراى رویکردى علمى خطابى است. به همین جهت، می‌توان «معراج السعادة» را از کتاب‌های مناسب و آسانی برای مطالعه دانشجویان در زمینه علم اخلاق و شناخت رذائل و فضائل اخلاقی دانست. همان طور که از دیرباز هم در حوزه‌هاى علمیه و هم در محافل ادبى بین دانش‌‌ دوستان، مورد استقبال و توجه بوده و همواره خاص و عام آن‌را مورد مطالعه قرار داده و از مطالب ارزنده آن بهره برده‌اند.
 
پاسخ تفصیلی
«جامع السعادات»؛ کتابى است در اخلاق که مُلّا محمد مهدى نراقى از حُکما و فقهاى قرن دوازدهم و سیزدهم(متوفّی 1209)[1] آن‌را به زبان عربی نوشته است. محقق نراقى در مقدمات علوم شرعى، فقه، اصول فقه و رجال استاد مسلّم و در علم اخلاق و فلسفه‏ الهى مسلّط و در فنون ریاضى صاحب نظر بود و در جمیع این علوم تألیفات و آثارى پدید آورد.[2]
جامع ‏السعادات، به تصریح مؤلف، یک بخش از حکمت عملى قدیم؛ یعنی اخلاق را در بر می‌گیرد و درباره سایر بخش‌ها؛ یعنی تدبیر منزل و سیاست مُدن، سخن نمی‌گوید؛ زیرا غرض وى از تألیف آن تنها بحث در چگونگى اصلاح نفس و تهذیب اخلاق بوده است.[3]
مؤلف «جامع السعادات» بر این باور بود که مقصود از وضع قوانین و ارسال رُسُل آن است که آدمیان از مرتبه حیوانات و شیاطین بیرون آیند و به روضات علیین نایل شوند و این مقصود تحقق پیدا نمی‌کند، مگر با رهایى (تخلیه) از رذایل و آراسته شدن (تحلیه) به فضایل اخلاقى. این تزکیه مشروط بر شناسایى خصلت‌هاى ویرانگر خلق و خوى نجات‌بخش و آشنایى با اسباب آنها و چگونگى درمان صفات مُهلک اخلاقى است و چنین امرى همان حکمت حقیقى است که خداوند اهلش را ستوده و دانستن آن ضرورى است. این حکمت راستین موجب حیات حقیقى و سعادت سرمدى است.[4]
ملا محمد مهدى نراقى در تألیف «جامع السعادات» به برخى از متون متقدم در علم اخلاق توجه داشته است، چنان‌که در مباحث باب اول (مباحث مقدماتی علم اخلاق) و باب دوم (در بیان اقسام اخلاق)، گاه از حکماى پیشین؛ مانند فیثاغورس، افلاطون، ارسطو، ابوعلى مسکویه و دیگر حکما نقل قول شده است.
اهمیت کتاب جامع السعادات بیشتر از این حیث است که مؤلف خُلقیاتى برجسته و روحیه‌اى سرشار از ایمان داشته و اهل عمل صالح بوده است که هر کسی به مطالعه جامع السعادات بپردازد، این روح ایمانى را درک می‌کند.
به طور کلى؛ در کتاب‌هاى اخلاق قبل از «جامع السعادات» یا صرفاً جنبه‌هاى عقلى نظرى و فلسفى منظور بوده؛ مانند کتاب «اخلاق ناصرى» خواجه نصیرالدین طوسی، یا جنبه‌هاى دینى و عملى غلبه داشته است؛ مانند «احیاء علوم الدین»، ابوحامد غزّالی، اما کتاب «جامع السعادات» مشتمل بر هر دو جنبه با سبک و اسلوبى ویژه است.
جامع السعادات به زبان فارسی نیز ترجمه شده است.[5]
کتاب «معراج السعادة» تألیف ملا احمد نراقى (متوفّی 1244) فرزند ملا محمد مهدى نراقى را از جهتى می‌توان تلخیص فارسى کتاب جامع السعادات دانست که در آن مباحث اخلاقى با عباراتى واضح بیان شده تا همه مردم از آن بهره‌مند شوند.[6] در عین حال معراج السعاده فقط ترجمه و تلخیص جامع السعادات نیست، بلکه در بیان مطالب تفاوت‌هایى با آن دارد و در بسیارى از موارد مباحث اجمالى جامع السعادات به تفصیل در معراج السعادة آمده است. تفاوت عمده جامع السعادات و معراج السعاده آن است که جامع السعادات داراى رویکردى علمى است و در آن استدلال و ارائه برهان بیشتر به چشم می‌خورد، اما معراج السعادة داراى رویکردى خطابى است. از سوى دیگر چون مخاطب معراج السعادة عموم مردم است در آن سعى شده تا مطالب با ارائه شواهد نقلى و روایى یا آمیزه‌اى از نقل و دلیل با ذکر اشعار و با زبانى روان و جذاب و به دور از پیچیدگی‌هاى مباحث علمى بیان گردد.
گفتنى است؛ باب‌ها، ترتیب، فصول و عناوین این دو کتاب تا حدودى تفاوت دارند؛ مثلاً باب اول جامع السعادات داراى سیزده فصل است، اما باب اول معراج السعادة، ده فصل دارد. بنابراین در معراج السعاده برخى از فصول جامع السعادات یافت نمی‌شود. همچنین برخى از فصولى که در آن یافت می‌شود در جامع السعادات موجود نیست.
صاحب معراج السعادة نیز در شروع مبحث ‏خود، در خصوص حقیقت آدمى و لزوم شناخت این حقیقت که در نفس انسان متبلور است، توجه خاص دارد، و به نوعى آن‌را با فلسفه شناختى و عملکرد اخلاق اسلامى مرتبط می‌سازد.
مؤلف، در این اثر ماهیت و ذات انسان را غیر جسمانى و در قالب نفس مجرد می‌داند و در عین حال آن‌را تلفیقى از جنبه‌هاى مثبت و منفى، در زمینه افعال خوب و بد یا خیر و شرّ نیز ترسیم می‌نماید.[7]
روش علمى و طبقه‌‌بندى عناصر و مفاهیم در این کتاب از نظریه قدیمى و فلسفى ناشى می‌شود، جدا کردن و در مقابل هم قراردادن جسم و روح یا تن و ذهن و تن و جسم را همواره بستر کشمکش روح و یا نفس، در ارتباط با چهار نیرو و یا قواى اربعه در نظر می‌گیرد.
یکى از نکات برجسته «معراج السعادة»، توجه و اعتقاد به دوران کودکى و طفولیت است که این دوره را واجد و مستعد جذب بیشترین صفات، در دوران زندگى فرد می‌داند.[8] که این دیدگاه و اعتقاد، به وجهى با روان‌شناسى جدید، به ویژه روان‌شناسى رشد (که امروزه مبانى شخصیت اخلاقى و تربیتى کودک را می‌توان از آن استنباط کرد) مشابهت دارد.
پس از مقدمه‌اى کوتاه بر کتاب‌های «جامع السعادات» و «معراج السعادة»، می‌توان «معراج السعادة» را از کتاب‌های مناسب و آسانی برای مطالعه دانشجویان در زمینه علم اخلاق و شناخت رذائل و فضائل اخلاقی دانست. همان طور که از دیرباز هم در حوزه‌هاى علمیه و هم در محافل ادبى بین دانش‌‌دوستان، مورد استقبال و توجه بوده و همواره خاص و عام آن‌را مورد مطالعه قرار داده و از مطالب ارزنده آن بهره برده‌اند. تا جایى که پاره‌ای از مطالب آن به عنوان متن درسى در کتاب‌هاى درسى گنجانده شده است.
 

[1]. آقا بزرگ تهرانی‏، الذریعة إلی تصانیف الشیعة، ج ‏5، ص 58، اسماعیلیان‏، قم، 1408ق.
[2]. سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ‏13، ص 625، مؤسسه امام صادق (ع)، قم، 1418ق.
[3]. ر.ک: نراقی، ملا محمد مهدى‏، جامع السعادات‏، مقدمه مؤلف، ج 1، ص 34 – 35، اعلمى‏، بیروت، چاپ چهارم، بی‌تا.
[4]. ر.ک: همان، ص 34.
[5]. مانند: مجتبوی، سید جلال الدین، علم اخلاق اسلامى (ترجمه جامع السعادات)، انتشارات حکمت، تهران، چاپ چهارم، 1377ش.
[6]. الذریعة إلى ‏تصانیف‏ الشیعة، ج ‏21، ص 229.
[7]. نراقی، ملا احمد، معراج السعادة، ص 19، هجرت، قم، چاپ پنجم، 1377ش.
[8]. ر.ک: همان، ص 31 و 106 – 107.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها