جستجوی پیشرفته
بازدید
7138
آخرین بروزرسانی: 1394/10/17
خلاصه پرسش
بر اساس مبانی دانش رجال، آیا روایات «قاسم بن علاء همدانی» را که راوی برخی از احادیث مهدویت است، می‌توان پذیرفت؟
پرسش
قاسم بن علاء همدانی که بود؟ آیا روایات او مورد قبول است؟
پاسخ اجمالی
«قاسم بن علاء» از اهالی آذربایجان[1] بود، و با امام هادی(ع)، و امام حسن عسکری(ع) دیدار داشت.[2] وی از وکلای امام حسن عسکری(ع)[3] و از وکلای با واسطه حضرت امام مهدی(عج)[4] بود. وکالت، منصب بسیار مهمی بود بویژه در زمان برخی از امامان(ع) که عده‌ای به این مقام رسیدند. وکلا به دو دسته تقسیم شدند: عده‌ای ممدوح بودند و دسته‌ای به انحراف رفتند و گمراه شدند؛ از جمله وکلای ممدوح قاسم بن علاء است که دچار انحراف نشده بود.
قاسم بن علاء هَمْدانی‏ 117 سال عمر کرد و 80 سال از سلامتی چشم برخوردار بود.[5]
در برخی از کتاب‌های رجالی معاصر به این نکته توجه داده شده است که لقب قاسم بن علاء، «هَمْدانی»(به سکون میم) است[6] که از قبیله هَمْدان و ساکن آذربایجان بود. [7] «هَمَدانی» اگر به فتح میم نه سکون لقب داده شود، احتمال وکالت وى در همدان نیز می‌رود؛ زیرا امکان دارد که وى قبل از انتقال به آذربایجان مدتی در همدان به وکالت مشغول بوده است.[8]
قاسم بن علاء؛ از مشایخ کلینى(متوفی: 329ق) بود[9] و کلینى بر او رحمت فرستاد.[10]
قاسم بن علاء با امام زمان(عج) در تماس بود و نامه‌های آن‌حضرت به وسیله «محمّد بن عثمان» و بعد از او به وسیله «حسین بن روح» مرتّب به قاسم بن علاء می‌رسید.[11] در این‌جا به برخی از این نامه‌ها اشاره می‌شود.
1. قاسم بن علاء می‌گوید: چند پسر برایم متولّد شدند و من [به امام(ع)‏] نامه می‌نوشتم و می‌خواستم برایشان دعا کند؛ امّا چیزى برایشان نمی‌نوشت، و همگى مُردند. هنگامى که فرزندم حسن متولّد شد، نامه‌اى نوشتم و دعایى خواستم. امام(ع) پاسخم را چنین داد: «می‌ماند و سپاس، ویژه خدا است».[12]
2. دلائل الإمامة(قرن پنجم) - با سندش به نقل از قاسم بن علاء -: «سه نامه براى تقاضاهایم به صاحب الزمان(عج) نوشتم و به ایشان خبر دادم که من مردى سال‌خورده هستم و فرزندى ندارم. امام(ع) تقاضاهایم را روا کرد؛ امّا درباره فرزند، چیزى نفرمود. بار چهارم، نامه‌اى نوشتم و از ایشان خواستم خدا را بخواند تا به من فرزندى عطا کند.
امام(ع) جوابم را داد و حاجت‌هایم را روا کرد و چنین نوشت: «خدایا! پسرى به او عطا کن که چشمش را روشن کند و این جنینِ او را وارثش قرار ده». نامه آمد در حالى‌که من نمی‌دانستم کنیزم باردار است. نزد او رفتم و ماجرا را پرسیدم. او به من گفت که [مدّتى است‏] خون قاعدگى نمی‌بیند و سپس پسرى به دنیا آورد».[13]
3. کشّی(متوفی: نیمه اول قرن چهارم‏) در رجالش توقیعی را نقل می‌کند که از طرف حضرت صاحب(عج) برای قاسم بن علاء صادر شده است. در آن توقیع، حضرت، قاسم را واسطه قرار می‌دهد، تا بقیه وکلای آن‌حضرت در عراق از مضمونش مطلع شوند. این توقیع بر شأن قاسم بن علاء نزد امام زمان(عج) دلالت دارد. در آن توقیع، حضرت، موالیان و شیعیان را از مصاحبت احمد بن هلال باز می‌دارد و او را مورد لعن قرار می‌دهد. سپس دستور می‌دهد این توقیع را به اطلاع خواص و شیعیان و اسحاقی و خانواده‌اش و هر کس استحقاق دارد برساند. در نهایت، حضرت بر حذر می‌دارد که کسی در آنچه به موالیان و ثقات آن‌حضرت می‌رسد و ابلاغ می‌کند، تشکیک کند.[14]
4. شیخ طوسی(متوفی: 460ق) در «مصباح المتهجد»، توقیعی را که برای قاسم بن علاء صادر شده است نقل می‌کند که در آن، امام زمان(عج) می‌فرماید: «ولادت مولانا امام حسین(ع)، روز پنج شنبه سوم شعبان واقع شده است؛ پس در آن روز روزه بدار و این دعا را بخوان: اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْمَوْلُودِ فِی هَذَا الْیَوْمِ الْمَوْعُود...».[15]
شیخ طوسی در کتاب «الغیبة» نسخه توقیعی را از یعقوب بن یوسف الضراب الغسانی نقل می‌کند که برای قاسم بن علاء از طرف امام زمان(عج) در کیفیت صلوات بر پیامبر(ص) وارد شده است.[16]
5. شیخ صدوق، نام او را از شمار کسانى که بر معجزه‌هاى امام زمان(عج) آگاه بوده و آنها را دیده، بر شمرده است.[17]
حدیث‌شناسان و علمای رجال کسی  در وثاقتش اشکالی نگرفته است،[18] لذا با توجه به روایاتی که درباره ارتباط قاسم بن علاء همدانی با امام زمان(عج) نقل شده است، و علاوه بر این‌که خود این روایات بر وثاقت قاسم به علاء دلالت دارند؛ اندیشمندان رجالی در ارزیابی شخصیت قاسم بن علاء گفته‌اند که او مورد اطمینان و «جلیل القدر»(شخصیتی ارزشمند) است؛[19] از این‌رو روایات او مورد پذیرش قرار گرفته است.
 

[1]. صدوق، محمد بن على‏، کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏2، ص 442، تهران، دار الکتب الاسلامیة، چاپ دوم، 1395ق؛ حائرى‌ مازندرانى، محمد بن اسماعیل، منتهى المقال فی أحوال الرجال، ج ‌1، ص 21، قم، مؤسسه آل البیت(ع)‌، چاپ اول، 1416ق.
[2]. طوسی، محمد بن الحسن‏، کتاب الغیبة، ص 310، قم، دار المعارف الإسلامیة، چاپ اول، 1411ق؛ ابن طاووس، علی بن موسی، فرج المهموم فی معرفة نهج الحلال من علم النجوم (تاریخ علماء النجوم)، ص 249، قم، دار الذخائر، چاپ اول، 1368ق.
[3]. طوسی، محمد بن الحسن، مصباح المتهجد و سلاح المتعبّد، ج ‏2، ص 826، تهران، المکتبة الإسلامیة؛ ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، ص 397، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1419ق.
[4]. کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏2، ص 442؛ فرج المهموم فی معرفة نهج الحلال من علم النجوم (تاریخ علماء النجوم)، ص 248 - 249؛ سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، ج ‏4، ص 329، قم، مؤسسه امام صادق (ع)، 1418ق.
[5]. کتاب الغیبة، ص 310؛ ابن حمزه طوسى، محمد بن على‏، الثاقب فی المناقب، ص 590، قم، انصاریان‏، چاپ سوم‏، 1419ق؛ موسوعة طبقات ‏الفقهاء، ج ‏4، ص 329.
[6]. ر. ک: موسوعة طبقات ‏الفقهاء، ج ‏4، ص 329.
[7]. کتاب الغیبة، ص 276.
[8]. جبارى، محمدرضا، سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمة(ع)‏، ج ‏1، ص 124، قم، مؤسسه آموزش پژوهشى امام خمینى (قدّس سره‏)، چاپ اوّل‏، 1382ش.
[9]. موسوی خویی، سید ابو القاسم، معجم رجال الحدیث، ج 14، ص 32، قم، مرکز نشر آثار شیعه،1410ق؛ موسوعة طبقات ‏الفقهاء، ج ‏4، ص 330.
[10]. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، ج ‏1، ص 198، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[11]. موسوعة طبقات ‏الفقهاء، ج ‏4، ص 329 – 330.
[12]. الکافی، ج ‏1، ص 519.
[13]. طبرى آملى، محمد بن جریر بن رستم، دلائل الإمامة، ص 525، قم، بعثت، چاپ اول، 1413ق.
[14]. کشى، محمد بن عمر، اختیار معرفة الرجال (رجال الکشی)، با تعلیقات: استرآبادی، میر داماد، ج ‏2، ص 816، قم، مؤسسة آل البیت(ع)، چاپ اول، 1363ش.
[15]. مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج ‏2، ص 826.
[16]. کتاب الغیبة، ص 277.
[17]. کمال الدین و تمام النعمة، ج ‏2، ص 442.
[18]. عرفانیان، غلام رضا، مشایخ الثقات، ص 227، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، چاپ اول، 1417ق.
[19]. حائرى‌ مازندرانى، محمد بن اسماعیل، منتهى المقال فی أحوال الرجال، ج ‌5، ص 227، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول‌، 1416ق؛ معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال، ج ‌14، ص 33؛ موسوعة طبقات ‏الفقهاء، ج ‏4، ص 329.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    758463 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    738005 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    652285 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    647224 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    641913 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    581964 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    577252 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    560281 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    560164 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    551918 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...