جستجوی پیشرفته
بازدید
5591
آخرین بروزرسانی: 1400/01/20
خلاصه پرسش
بر اساس قواعد نحوی، اسم حروف مشبهة بالفعل باید منصوب باشد، پس چرا در آیه‌ی «إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ» کلمه‌ی «هذان» به صورت مرفوع آمده است؟!
پرسش
«قَالُوا إِنْ هَذَانِ لَسَاحِرَانِ یُرِیدَانِ أَن یُخْرِجَاکُم مِّنْ أَرْضِکُم بِسِحْرِهِمَا وَیَذْهَبَا بِطَرِیقَتِکُمُ الْمُثْلَى». کلمه‌‌ی «هَذَانِ» اشتباه است و باید منصوب باشد.
پاسخ اجمالی

نخست باید گفت؛ ادیبان مشهور عرب، درستی قواعد ادبیات را با قرآن می‌سنجند، نه آن‌که قرآن را بر اساس ادبیات عربی که بعد از نزول قرآن تدوین شده است، مورد ارزیابی قرار دهند. با این وجود به بررسی پرسش می‌پردازیم.

طبق قرائت مشهور، در آیه‌ی «قالُوا إِنْ هذانِ لَساحِرانِ یُریدانِ أَنْ یُخْرِجاکُم»،[1] کلمه‌ی «هذان» به صورت مرفوع آمده است. البته همان‌گونه که ملاحظه می‌کنید، در این آیه، «إنْ» بدون تشدید آمده و بر این اساس و مطابق با قواعد عربی باید از عمل ملغا شود؛ از همین‌‌رو، واژه‌ی «هذان» در قرائت مشهور، کاملا منطبق با قواعد عربی است؛ چرا که «إنْ» مخففه از مثقله است؛ یعنی در اصل «إنّ» بود که مخفف شد و تشدیدش برداشته شد. و در چنین وضعیتی، اعراب اسم انّ که در اصل منصوب است، مرفوع می‌شود. البته در این حالت لازم است که بر سر خبر آن حرف «لـ» وارد شود تا تفاوت بین «إن مخففه از مثقله» و «إن نافیه» مشخص شود.[2]

البته، در برخی از قرائت‌های غیر مشهور، «انَّ» به صورت مشدد قرائت شده است: «قالُوا إِنَّ هذانِ لَساحِرانِ» که در این قرائت باید از کلمه‌ی «هذین» استفاده می‌شد و ظاهرا اشکال پرسش نیز ناظر به همین قرائت است.

به هر حال، در توجیه این‌که چرا در چنین قرائتی نیز از کلمه «هذان» استفاده شد، پاسخ‌های مختلفی ارائه شده است؛ مانند:

  1. ضمیر شأن محذوف: برخی گفته‌اند که در عبارت «إِنَّ هذانِ لَساحِرانِ»، هذان بخشی از جمله‌ای است که خبر إنّ قرار می‌گیرد و اسم آن ضمیر شأن محذوف است. طبق این نظریه، اصل این آیه این‌گونه خواهد بود: «إِنَّه هذانِ لَساحِرانِ».
  2. به معنای نعم: «إنّ» در موارد بسیار اندکی، برای تأیید مطلب و به معنای «نِعَم» نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. مانند این سخن عبدالله بن زبیر اسدی از شاعران دربار بنی‌امیه که در پاسخ به شخصی که خطاب به او گفت: «لعن اللّه ناقة حملتنی إلیک‏»،[3] گفت: «إنّ و راکبها»![4]
  3. لغت متفاوت: ممکن است که این آیه مطابق با استعمال قبیله‌‌های خثعم، بلحارث بن کعب، زبید، کنانه و قبائل دیگر نازل شده باشد. طبق گویش این قبائل، کلمه‌ی مثنی در هر حالت با الف به کار گرفته می‌شود؛ یعنی به عنوان مثال کلمه «هذان» علاوه بر حالت رفع، در حالت نصب و یا جر نیز به همین صورت استعمال می‌شود.[5]

 


[1]. طه، 63.

[2]. گروهی از مدرسین، تیسیر و تکمیل شرح بن عقیل علی الفیه ابن مالک، ج 2، ص 50، دمشق، دار العصماء، چاپ اول.

[3]. خدا لعنت کند شتری که مرا نزد تو آورد.

[4]. هم شتر و هم کسی که بر آن سوار است.

[5]. مدنی، علیخان بن احمد، الحدائق الندیه فی شرح الفوائد الصمدیه، تحقیق، سجادی، ابوالفضل، ص 477، قم،‌ ذوی القربی، چاپ اول.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • امیدبخش‌ترین آیه قرآن کدام است؟
    19920 تفسیر 1393/12/26
    قرآن کریم سرشار از آیات مژده و امید است. اما در این‌که کدام‌یک از آیاتش امید بیشتری به مؤمنان می‌دهد، سخن پیشوایان دین در این زمینه متفاوت است که شاید این تفاوت، ناظر به جنبه‌های مختلف امیدبخشی‌ باشد: ۱. ابوحمزه ثمالی می‌گوید؛ از امام باقر(ع) یا امام صادق(ع) ...
  • انصار چه کسانی بودند؟
    38930 تاريخ بزرگان 1388/12/03
    "انصار" جمع ناصر، از ریشه "نصر" به معنای یاوران است. در صدر اسلام به ساکنانمسلمانمدینهو اطرافآن، به ویژه افراد دو قبیلهاوسوخزرج،انصار گفته می‌شد؛ چرا که آنان به یاریپیامبر اسلام (ص)ومسلمانان مهاجر مکیو نقاط دیگر پرداختهبودند و در نشر ...
  • منظور از مباحات عامه، اباحه تملک و اباحه انتفاع چیست؟
    19535 General Terms 1393/04/17
    مباح بودن به معنای حلال بودن است. اموالى که متعلق حق هیچ‌کس نیست، در فقه از آنها با عنوان «مباحات عامّه» یا «مشترکات و منافع عامّه» تعبیر شده است. چیزهایى که شارع آنها را براى همه مشترک یا مباح قرار داده است، دو قسم است: 1. ...
  • هجوم‌آورندگان به خانه حضرت فاطمه(س) چند نفر بودند و چه افراد سرشناسی در میان آنان حضور داشتند؟
    31035 تاریخ 1394/07/14
    بنابر تحقیق و جست‌وجو در منابع حدیثی و تاریخی؛ به صورت پراکنده در نقل‌های مختلفی که درباره این بی‌حرمتی نقل شده است، نام تعدادی از افراد که به خانه حضرت فاطمه(س) هجوم آورده، یا دستور هجوم دادند وجود دارد. البته مشخص نیست که تعداد دقیق آنان چند نفر ...
  • گزارش‌های تاریخی موجود پیرامون شخصیت حر بن یزید ریاحی که در رکاب امام حسین(ع) به شهادت رسید، را ارائه کنید؟
    33792 تاريخ بزرگان 1394/07/21
    یکی از افرادی که نامش در میان شهدای کربلا و یاران امام حسین(ع) جاودانه ماند، و مُهر شهادت وی در درگاه الهی ثبت شد، «حُرّ بن یزید ریاحی» است.نسب حر بن یزیدنسب حر را چنین ذکر کرده‌اند: «حر بن یزید بن ناجیة بن قَعنَب،
  • حدیث حارث همدانی در مورد حاضر شدن امام علی(ع) بر بالین محتضر را چگونه ارزیابی می¬کنید؟
    26219 درایه الحدیث 1392/04/27
    حاضر شدن پیامبر اسلام(ص) و امامان معصوم(ع) از جمله حضرت علی(ع)، هنگام مرگ، نزد تمامی انسان‌ها حتی کسانی که بر دین‌های دیگر می‌باشند از اموری است که اخبار مستفیضه بر آن دلالت دارد.[1] البته در نحوه و چگونگی این حضور سخنانی بیان شده است ...
  • حروف مشبهة بالفعل چه ویژگی‌هایی دارند؟
    23986 لغت شناسی 1397/08/26
    بر اساس نظر مشهور ادباء، حروف مشبهة بالفعل پنج حرف بوده[1] که بر سر مبتدا و خبر وارد می‌شوند. این حروف عبارت‌اند از: إنَّ، أنَّ، لیت، لکنَّ، لعلَّ. عمل اصلی این حروف، منصوب نمودن مبتدا به عنوان «اسم» و مرفوع نمودن خبر به عنوان ...
  • فرق بین «صراحت» و «ظهور» چیست؟
    15284 مبانی فقهی و اصولی 1390/12/22
    دلالت یک عبارت بر مقصود گوینده، گاهی آن قدر صریح است که احتمال خلاف در آن منتفی است. در این جا می گویند عبارت نص و صریح است، اما گاهی دلالت یک عبارت بر قصد گوینده صریح نیست، بلکه معانی متعدد از آن محتمل است، ولی در ...
  • آیا کلمه «حضرت» در روایات نیز به کار برده شده است؟
    14525 لغت شناسی 1394/01/22
    کلمه «حضرت» در لغت به معنای «حضور» و «نزد» می‌باشد.[1] این کلمه در عربی به صورت «حضرة» نوشته می‌شود. مثلاً وقتی می‌گوییم: «حضرت امام صادق(ع)» در روایات نیز به کار برده شده است که فارسی زبانان به عنوان احترام و ادب قبل از اسامی ...
  • افطاری دادن در کدام روز برابر مهمان کردن صد هزار پیامبر، امام و شهید است؟
    23611 حدیث 1392/10/28
    اطعام نمودن و غذا دادن به برادران دینی از کارهایی است که در اسلام مورد تأکید قرار گرفته و برای آن اجر و پاداش فراوانی قرار داده شده است. اما متن موجود در پرسش، تلفیق و خلط دو روایتی است که هر کدام دارای خاستگاه مخصوص به خود ...

پربازدیدترین ها