جستجوی پیشرفته
بازدید
2819
آخرین بروزرسانی: 1400/07/04
خلاصه پرسش
در آیه‌ی «وَأَسَرُّواْ النَّجْوَى الَّذِینَ ظَلَمُواْ»، فعل به صورت جمع بوده و به طور طبیعی ضمیر مرفوع موجود در آن، فاعل فعل است. پس چه نقشی غیر از فاعل را باید برای «الذین» - که بعد از مفعول قرار گرفته - در نظر گرفت؟!
پرسش
در آیه‌ی سوم سوره‌ی انبیاء، کلمهی «وَ أَسَرُّواْ» صحیح نیست؛ چون فاعلش «الذین» است که جمع مذکر است. بنابر این، فعلش باید مفرد غایب باشد که در آیهی فوق، به صورت جمع آمده است. حل این مشکل چیست؟
پاسخ اجمالی

ادبیات عرب پیچیدگی‌هایی دارد و افرادی که از پیچ و خم‌‌های این زبان بی‌اطلاع بوده و یا آن‌که آگاه بوده‌، اما در صدد ورود اشکال به قرآن‌اند، ادعاهایی را مبنی بر نقض قواعد عربی در قرآن مطرح می‌کنند. آنچه کاربر محترم در ارتباط با آیه «وَ أَسَرُّواْ النَّجْوَى الَّذِینَ ظَلَمُواْ»[1] نقل کرده ‌است، یکی از این اشکالات است که در فضای مجازی مطرح می‌شود.

در پاسخ به این ابهام باید گفت؛ هرچند که قاعده مطرح‌شده در پرسش صحیح است و طبق قواعد اولیه، اگر «الذین» را فاعل بدانیم، فعل قبل از آن نباید به صورت جمع باشد؛‌ اما باید به این نکات توجه داشت:

  1. این قاعده‌ای لازم الاجرا نبوده و خلاف آن نیز در زبان عرب و اشعار آن، فراوان به چشم می‌خورد که با وجود فاعلی که اسم ظاهر و جمع است، فعل آن نیز به صورت جمع آورده شده است و نمونه‌ای که برای آن اعلام می‌شود، عبارت معروف «أَکَلَونی البراغیث» می‌باشد.[2]
  2. برخی نیز «الذین» را فاعل برای فعلی دانسته‌اند که با توجه به قرائن قبلی حذف شده است.[3]
  3. علاوه بر آن؛ اما هیچ دلیلی وجود ندارد که «الذین» - که اسمی مبنی بوده و اعراب مشخصی ندارد - را لزوما فاعل فعل «أسروا» در نظر بگیریم، بلکه ممکن است جایگاه دیگری در جمله داشته باشد.
  4. در راستای بند قبلی، در صورتی که فاعل فعلی به صورت ضمیر در آن فعل آمده باشد؛ اما اسم ظاهر مرفوعی نیز بعد از آن وجود داشته باشد که شایستگی فاعل شدن را دارد، می‌توان آن‌را بدل و یا عطف بیان از ضمیری دانست که نقش فاعل را بر عهده دارد.[4] در آیه‌ای که در صدد توضیح آن هستیم، شاید از آن جهت که مرجع ضمیر فاعلی فعل «اسروا»، در دو آیه پیشتر ذکر شده است(الناس) و مخاطب نسبت به آن بعید العهد شده است، بدلی برای ضمیر فاعل ذکر می‌شود تا این بُعد جبران شود. از جهتی دیگر «الذین» می‌تواند عطف بیان باشد و برای بیان خصوصیات ضمیر فاعلی «اسروا» ذکر شده باشد؛ چرا که مرجع ضمیر (الناس) از لحاظ معنا بسیار عام است؛ و با آوردن این عطف بیان، معنایی روشن‌تر ارائه شده و (الناس) تنها به افراد ظالم (الذین ظلموا) محدود شده است.
  5. برخی نیز معتقدند که ارتباط «الذین» با فعل قبلی قطع شده و «الذین ظلموا» خبر برای مبتدایی محذوف است؛ یعنی «هم الذین ظلموا».
  6. کسائی نیز این احتمال را مطرح کرده است که «الذین» مبتدای مؤخر بوده و خبرش - که جمله‌ی «اسروا النجوی» است - بر آن مقدم شده است.
  7. می‌دانیم یکی از نقش‌ها در کلام عرب، اختصاص است. این نقش برای کلمه‌ای در نظر گرفته می‌شود که در جمله به صورت منصوب به کار برده می‌شود و هیچ عاملی در جمله برای آن نیامده است، ولی در واقع مفعول برای فعل محذوفی است که ذکر آن جایز نیست و واجب التقدیر است. این نوع استعمال، برای مدح یا ذم به کار می‌رود. به عنوان مثال در آیه‌ی «إِنَّما یُریدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ»[5] عبارت «اهل البیت» اختصاص به مدح دارد.

در آیه مورد بحث ما نیز کلمه «الذین» می‌تواند از باب اختصاص، محلا منصوب باشد. همچنین می‌توان صرف نظر از باب اختصاص، آن‌را مفعولی برای فعل محذوف «أعنی» نیز بدانیم.

  1. گروهی از مفسران نیز «الذین» ‌را وصف و نعت برای «الناس» دانسته‌اند که در آیه‌ی اول این سوره ذکر شده است. در این صورت واژه‌ی «الذین» محلا مجرور خواهد بود.[6]

همان‌گونه که ملاحظه فرمودید، بدون آن‌که تغییر چندانی در معنایی آیه به وجود آید، چندین چینش نحوی صحیح و منطبق با قواعد ادبیات عرب را می‌توانیم برای آن در نظر بگیریم، صرف نظر از آن‌که آیات قرآن، محور تنظیم و راستی‌ آزمایی ادبیات  عرب می‌باشد نه آن‌که قرآن را بخواهیم با استفاده از قواعد ادبی راستی آزمایی کنیم.


[1]. انبیاء، 3.

[2]. الشاطبی، ابو اسحاق ابراهیم بن موسی، المقاصد الشافیه فی شرح الخلاصه الکافیه(شرح الفیه ابن مالک)، ج 2، ص 555 – 557، مکه مکرمه، معهد البحوث العلمیه و احیاء التراث الاسلامی بجامعه ام القری، چاپ اول، 1428ق.

[3]. نحاس، ابوجعفر احمد بن محمد، اعراب القرآن، ج 3، ص 46، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، 1421ق.

[4]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج 7، ص 62، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

[5]. احزاب، 33.

[6]. آلوسی، سید محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، عبد الباری عطیه، ج 9، ص 10، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، 1415ق.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • اجرای قصاص در افغانستان چگونه انجام می شود؟
    15803 Laws and Jurisprudence 1387/04/09
    افغانستان کشوری اسلامی است، قصاص به عنوان یکی از مجازات های اسلامی مورد توجه بوده و با شرایط و معیارهای موجود در فقه حنفی اجرا می شود.براساس قوانین این کشور، تمام احکام قطعی دادگاها لازم الاجرا است؛ مگر احکام مربوط به ...
  • ارتباط میان روح و بدن چگونه است؟
    71134 Islamic Philosophy 1387/11/05
    در مورد رابطه روح و بدن باید گفت بدن مرتبه ای از مراتب نفس و روح است و به همین دلیل در حقیقت، بدن در نفس و روح است نه این که روح در بدن موجود باشد؛ زیرا براساس حکمت متعالیه نفس به دلیل جامعیت و قوت وجودی دارای مراتبی ...
  • حقیقت گناه چیست؟ و چه اثرى بر روح و روان انسان دارد؟
    58760 گناه 1386/03/23
    پرسش مطرح شده در چهار بخش قابل بررسی است:حقیقت گناه: گناه که در عربى به آن «اثم» و «عصیان» گفته مى‏شود، به معناى سرپیچى از امر مولا و خطا و لغزش است. انسان گناه کار به جاى اطاعت از عقل، از شهوت و غضب پیروی مى‏کند، ...
  • پیشینه نگارش مقتل‌نویسی شهدای کربلا از چه زمانی آغاز شد؟
    8103 تاریخ 1392/11/20
    تک‌نگاری حادثه‌ها، یک گونه از نوشته‌های تاریخی است که مسلمانان در قرون نخستین برای ثبت وقایع مهم از آن بهره جسته‌اند. چنین نوشته‌هایی اغلب پیرامون روزهای پُر حادثه‌ای است که سرنوشت تاریخی مسلمانان را دچار تحوّل می‌کند.[1] یکی از تلاش‌های جدّی مورّخان در تدوین ...
  • آیا رفتاری که قبعثری در مقابل تهدید حجاج بن یوسف انجام داد، می‌تواند الگویی باشد که سخن دیگران را حمل بر صحّت کنیم؟
    4541 تاريخ بزرگان 1397/08/01
    ابتدا باید گفت؛ «حمل به صحّت» و «بازی با کلمات برای نجات خود» دو موضوع جدا از هم می‌باشند و آنچه در داستان قبعثری آمده از نوع دوم است. با ذکر این نکته به گزارش این داستان می‌پردازیم. حجّاج بن یوسف ثقفی[1] قبعثری و ...
  • ازدواج شغار، از دیدگاه اسلام چه حکمی دارد؟
    15099 ازدواج 1392/04/13
    در عصر جاهلیت به واسطۀ این که حرمتى براى زن قائل نبودند مهریه را که حق مسلّم زن بود اولیاى او مى‌گرفتند و حتى در پاره‌اى از موارد مهریۀ یک زن را ازدواج زن دیگرى قرار مى‌دادند - مثلاً برادرى خواهر خود را به ازدواج شخصى در ...
  • از چه راه‌هایی چشم‌زخم دفع می‌شود؟
    151954 تفسیر 1386/08/13
    چشم‌زخم از تأثیرات نفسانی است که دلیلی بر نفی آن وجود ندارد، بلکه حوادث بسیاری دیده شده است که با چشم‌زدن منطبق است.شیخ عباس قمی(ره) در تعویذات چشم‌زخم، خواندن آیه‌ی 51 سوره‌ی مبارکه‌ی قلم را سفارش کرده است. این آیه با توجه به شأن نزول آن ...
  • تفسیر «منهج الصادقین» ملا فتح الله کاشانی دارای چه امتیازاتی هست؟
    16320 علوم قرآنی 1392/05/14
    تفسیر «منهج الصادقین فی تفسیر القرآن المبین و إلزام المخالفین‏»[1] نوشته ملا فتح اللّه کاشانى از علمای شیعه بوده که در قرن دهم (متوفی 988 یا 997 یا هـ.ق) می‌زیست.[2] این تفسیر، از تفاسیر ارزشمند شیعى است که به ...
  • بهترین راه شناخت و پی‌بردن به اوصاف خدای کریم کدام است؟
    24395 صفات الهی 1391/09/22
    اوصاف خداوند را از سه راه می‌توان شناخت: 1. عقل: راه اول راه عقلی است؛ چنان‌که در کتاب‌های کلامی و فلسفی از این‌راه استفاده می‌کنند. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به کتاب‌هایی؛ مانند شرح تجرید الاعتقاد خواجه نصیر طوسی، بدایة الحکمه و نهایة الحکمه علامه ...
  • آیا اسلام زندگی در شهرهای بزرگ را بهتر از سکونت در روستاها و شهرهای کوچک می‌داند؟!
    28405 حدیث 1393/09/08
    در متون حدیثی، روایاتی از پیامبر اسلام(ص) و امام علی(ع) وجود دارد که در آنها توصیه شده است در شهرها، بویژه شهرهای بزرگ زندگی کنید و از روستاها گریزان باشید؛ مانند: 1. «أَوْصَى النَّبِیُّ (ص) لِعَلِیٍّ (ع) یَا عَلِیُّ لَا تَسْکُنِ الرُّسْتَاقَ فَإِنَّ شُیُوخَهُمْ جَهَلَةٌ وَ شَبَابَهُمْ عَرَمَةٌ ...

پربازدیدترین ها