شناخت یاران ائمه(ع) تنها از راه مطالعه و شناخت تاریخ زندگی آن بزرگوران میسر است؛ بنابر این با مطالعۀ تاریخ زندگی امامان(ع) می‌توان یاران راستین و با وفا، همچنین مخالفان آنها را شناخت. یاران امام علی(ع)؛ مانند سلمان، ابوذر، مقداد و ...، یاران امام حسین(ع) در کربلا، شاگردان امام صادق(ع)، و نواب خاص امام زمان(ع)، برخی از بهترین یاران امامان(ع) بودند که اسامی و شخصیت آنها در تاریخ مشخص است.

گفتنی است که تعداد اصحاب و یاران امامان(ع) بی‌شمار است که اسامی برخی از آنان در تاریخ ثبت شده است.[1]

در این‌جا به عنوان نمونه، به نام برخی از اصحاب برجسته تعدادی از ائمه(ع) اشاره می‌کنیم:

یاران امام علی(ع):
1. اصبغ بن نباته. 2. اویس قرنی. 3. حارث بن عبدالله همدانی. 4. حجر بن عدی. 5. رشید هجری. 6. زید بن صوحان عبدی. 7. سلیمان بن صرد خزاعی. 8. سهل بن حنیف. 9. صعصعة بن صوحان عبدی. 10. ابوالأسود دوئلی. 11. عبدالله بن عباس. 12. عبدالله بن بدیل. 13. عبدالله بن جعفر. 14. عبدالله بن خبّاب. 15. عبدالله بن أبی طلحه. 16. عثمان بن حنیف. 17. عدی بن حاتم. 18. عقیل بن ابی طالب. 19. عمروبن حمق خزاعی. 20. قنبر. 21. کمیل بن زیاد. 22. مالک بن حارث نخعی. 23. محمد بن ابی بکر. 24. محمد بن أبی حذیفه. 25. میثم بن یحیی تمار. 26. هاشم مرقال. 27. ابوایوب انصاری. 28. عبیدالله بن ابی رافع. 29. مقداد بن عمرو. 30. قیس بن سعد. 31. شریح بن هانی. 32. احنف بن قیس. 33. سعید بن قیس. 34. مغیرة بن نوفل. 35. جعدة بن هبیره. 36. ابراهیم بن مالک اشتر. 37. هرم بن حیان. 38. ابوطفیل کنانی. 39. ابوهیثم بن تیهان. 40. ابوثمامه صیداوی. 41. ابوذر غفاری. 42. ابو رافع. 43. ابوسعید سعد بن مالک. 44. ابوعمره انصاری. 45. جابربن عبدالله انصاری. 46. جاریة بن قدامه تمیمی. 47. جندب بن عبدالله ازدی. 48. حبیب بن مظاهر. 49. حذیفة بن یمان. 50. رفاعة بن شداد. 51. سلمان فارسی. 52. سلیم بن قیس. 53. محمد بن جعفر طیار. 54. خبّاب بن اَرَت.

یاران امام حسن(ع):

1. ابراهیم بن مالک اشتر. 2. عبداللّه بن عباس. 3. ابوثمامه صیداوی. 4. جابر بن عبدالله انصاری. 5. جاریة بن قدامه. 6. جبلة بن علی شیبانی. 7. حبیب بن مظاهر اسدی. 8. حذیفة بن اسید غفاری. 9. رفاعة بن شداد. 10. سعید بن قیس همدانی. 11. قیس بن سعد انصاری. 12. سعید بن مسعود ثقفی. 13. سلیم بن قیس هلالی. 14. صعصعة بن صوحان عبدی. 15. عامر بن واثله کنانی. 16. عمر بن ابی سلمه. 17. کمیل بن زیاد نخعی. 18. ابومخنف، لوط بن یحیی. 19. مسیب بن نجبه فزاری. 20. میثم بن یحیی تمّار. 21. سعد بن مسعود ثقفی.

یاران و اصحاب امام حسین(ع):

یاران و اصحاب اباعبدالله الحسین(ع)، چه آنان که قبل از شهادت آن‌حضرت از دنیا رفتند و چه آنان که پس از شهادت ایشان دار فانی را وداع کردند، بسیار زیادند. در این‌جا تنها نام آنانی را که در واقعه عاشورا به شهادت رسیدند، ذکر می‌کنیم:
الف) بنی هاشم:
1. عباس ‏بن علی، معروف به ‏ابوالفضل العباس(ع). 2. ابوبکر بن علی. 3. محمد اصغر بن علی. 4. عبدالله ‏بن علی.
5. جعفر بن علی. 6. عمر بن علی. 7. عثمان بن علی. 8. علی بن الحسین(علی اکبر). 9. عبدالله رضیع(علی اصغر).
10. قاسم بن الحسن. 11. ابوبکر بن الحسن. 12. عبدالله بن الحسن. 13. بشر بن الحسن. 14. محمد بن عبدالله بن جعفر. 15. عون بن عبدالله بن جعفر. 16. عبیدالله بن عبدالله بن جعفر. 17. مسلم بن عقیل. 18. جعفر بن عقیل. 19. جعفر بن محمد بن عقیل. 20. عبدالرحمان بن عقیل. 21. عبدالله اکبر بن عقیل. 22. عبدالله بن مسلم بن عقیل. 23. عون بن مسلم بن عقیل. 24. محمد بن مسلم بن عقیل. 25. محمدبن ابی سعید بن عقیل. 26. احمدبن محمد هاشمی.
ب) غیر بنی هاشم:
27. ابراهیم بن حصین اسدی. 28. ابوحتوف بن حارث اسدی. 29. ابوعامر نهشلی. 30. ادهم بن امیه عبدی. 31. اسلم ترکی. 32. امیة بن سعد طائی. 33. انس بن حارث کاهلی. 34. انیس بن معقل اصبحی. 35. برید بن خضیر همدانی. 36. بشر بن عبدالله خضرمی. 37. بکر بن حی تیمی. 38. جابر بن حجاج تیمی. 39. جبلة بن حارث سلمانی. 40. جنادة بن حارث سلمانی. 41. جنادة بن کعب انصاری. 42. جون(غلام ابوذر). 43. جوین بن مالک تمیمی. 44. حارث بن امرء القیس کندی. 45. حارث بن نبهان. 46. حباب بن حارث. 47. حباب بن عامر. 48. حبشی بن قاسم. 49. حبیب بن مظاهر اسدی. 50. حجاج بن بدر سعدی. 51. حجاج بن مسروق جعفی. 52. حرّبن یزید ریاحی. 53. حلاس بن عمرو راسبی. 54. حنظلة بن اسعد شبامی. 55. حنظلة بن عمرو شیبانی. 56. رافع، غلام مسلم ازدی. 57. زاهر بن عمرو کندی. 58. زهیر بن بشر خثعمی. 59. زهیر بن سلیم ازدی. 60. زهیر بن قیس بجلی. 61. زیادبن عریب. 62. سالم، غلام بنی مدینه. 63. سالم(غلام عامر عبدی). 64. سعد بن حارث انصاری. 65. سعد(غلام امام علی ‏بن ابی ‏طالب). 66. سعد(غلام عمرو بن خالد). 67. سعید بن عبدالله حنفی. 68. سلمان بن مضارب بجلی. 69. سلیمان(غلام امام حسین). 70. سوار بن منعم نهمی. 71. سوید بن عمرو. 72. سیف بن حارث جابری. 73. سیف بن مالک عبدی. 74. شبیب(غلام حارث جابری). 75. شوذب(غلام بنی شاکر). 76. ضرغامة بن مالک. 77. عائذ بن مجمع. 78. عابس بن أبی شبیب شاکری. 79. عامر بن حسان طایی. 80. عامر بن مسلم عبدی. 81. عباد بن مهجر جهنی. 82. عبدالاعلی بن یزید کلبی. 83. عبدالرحمن ارحبی. 84. عبدالرحمن بن عبد ربّه. 85. عبدالرحمن بن عروه. 86. عبدالرحمن بن مسعود. 87. عبدالله بن ابی بکر. 88. عبدالله بن بشر خثعمی. 89. عبدالله بن عروه. 90. عبدالله بن عمیر. 91. عبدالله بن یزید عبدی. 92. عبیدالله بن یزید عبدی. 93. عقبة بن سمعان. 93. عقبة بن صلت جهنی. 94. عمارة بن صلخب ازدی. 95. عمران بن کعب اشجعی. 96. عمار بن حسان طائی. 97. عمار بن سلامه دالانی. 98. عمرو بن عبدالله جندعی. 99. عمرو بن خالد ازدی. 100. عمرو بن خالد صیداوی. 101. عبدالله بن یقطر. 102. عمرو بن قرظه. 103. عمرو بن مطاع. 104. عمرو بن جناده. 105. عمرو بن ضبیعه. 106. عمرو بن کعب(ابوثمامه صائدی). 107. قارب(غلام امام حسین). 108. قاسط بن زهیر. 109. قاسم بن حبیب ازدی. 110. کردوس تغلبی. 111. کنانة بن عتیق. 112. مالک بن ذودان. 113. مالک بن عبدالله جابری. 114. مجمع جهنی. 115. مجمع بن عبیدالله. 116. محمد بن بشیر حضرمی. 117. مسعود بن حجاج. 118. مسلم بن عوسجه اسدی. 119. مسلم بن کثیر ازدی. 120. مسقط بن زهیر تغلبی. 121. منحج(غلام امام حسین). 122. موقع بن ثمامه اسدی. 123. نافع بن هلال جملی. 124. نصر(غلام امام علی). 125. نعمان بن عمرو راسبی. 126. نعیم بن عجلان. 127. واضح رومی. 128. وهب بن حباب کلبی. 129. یزید بن ثبیط کلبی. 130. یزید بن زیاد کندی. 131. یزید بن مغفل جعفی. 132. قیس بن مسهر صیداوی. 133. هانی بن عروه. 134. عبدالله بن عفیف ازدی.

یاران امام صادق(ع):

تعداد راویان و اصحاب امام صادق(ع) بیش از چهار هزار نفر است که از محضر آن‌حضرت بهره‌‏مند شدند و در جهان اسلام به انتشار علوم اهل‌بیت(ع) پرداختند. در این‌جا به نام برخی از بزرگان اصحاب و راویان آن‌حضرت اشاره می‌شود:

1. جمیل بن درّاج. 2. عبدالله بن مسکان. 3. عبدالله بن بکیر. 4. حمّاد بن عیسی. 5. حمّاد بن عثمان. 6. ابان بن عثمان.
   این شش نفر به «اصحاب اجماع» معروف شده‏ اند.
   7. أبان بن تغلب. 8. اسحاق بن عمّار صیرفی. 9. ابوحمزه ثمالی. 10. برید بن معاویه عجلی. 11. حریز بن عبدالله سجستانی. 12. حمران بن اعین شیبانی. 13. زرارة بن اعین شیبانی. 14. صفوان بن مهران اسدی. 15. عبدالله بن ابی یعفور. 16. عمران بن عبدالله اشعری. 17. عیسی بن عبدالله اشعری. 18. فضیل بن یسار بصری. 19. فیض بن مختار کوفی. 20. ابوبصیر مرادی. 21. مؤمن الطاق محمد بن علی. 22. محمد بن مسلم کوفی. 23. معاذبن کثیر کسایی.
   24. مُعَلی بن خُنَیس کوفی. 25. هشام بن محمد. 26. یونس بن ظبیان کوفی. 27. معاویة بن عمّار. 28. زید شحام.
   29. سُدیر بن حکیم. 30. عبدالسلام بن عبدالرحمن. 31. جابر بن یزید جُعفی. 32. ثابت بن دینار. 33. مفضل بن قیس.
   34. مفضل بن عمر جُعفی. 35. سفیان بن عیینه.

[1]. در این زمینه می‌توانید به منابع زیر مراجعه کنید به:

 اعیان الشیعة، سید محسن امین؛ معجم رجال الحدیث، آیت الله خوئی؛ قاموس الرجال، محمد تقی شوشتری؛ رجال، شیخ طوسی.