Gelişmiş Arama
Ziyaret
10231
Güncellenme Tarihi: 2011/10/22
Soru Özeti
Neden felsefî ikinci makuller tür ve ayıraca sahip değildir? Mantıkî ikinci makuller de böyle midir?
Soru
Neden felsefî ikinci makuller tür ve ayıraca sahip değildir? Mantıkî ikinci makuller de böyle midir?
Kısa Cevap

Makul, felsefî bir terim olup zihne gelen şey anlamındadır ve hissedilenin yani hisle duyumsananın karşısında yer alır. Makul terimi bazen aklî suretler için, bazen dışarıda bir varlığı olmayan hususlar için ve bazen de hissedilmeyen ve soyut olan şeyler için kullanılır ki bu durumda makulden kasıt akıldır. Bizim konumuzda makulden kastedilen, başta beyan edilen husustur; yani mefhum kelimesinin karşılığı olarak zihne gelen şeydir. Bu üç kısma ayrılmaktadır:[1] 

1. Birinci makuller

2. Felsefî ikinci makuller

3. Mantıkî ikinci makuller

Birinci makuller, somut karşılığı olan şeylerden alınan ilk tasavvura denmektedir. Dışarıda olan ve somut karşılığı olan insan ve hayvan tasavvurları bu kabildendir. Başka bir tabirle, birinci makuller eşyaların ilk tasavvurudur. Bu tasavvurlar her ne kadar zihinde olsalar da alıntılanmış oldukları kaynak dışarısıdır.[2] İkinci makuller zihinsel hususlardan ve birinci makullerden alıntılanan ve de kaynağı zihin olan tümellerdir.[3] Başka bir ifadeyle, sadece başka bir mefhuma yüklendiklerinde anlaşılabilen mefhumlardır ve varlıkları sadece zihindedir. Eğer mefhumun yükleme yeri ve yüklenilenin yüklenen ile muttasıf olması zihinde olursa, bu mantıkî ikinci makul sayılır. Mesela çeşit mefhumu bu türdendir; çünkü çeşit dışarıda ne kavranmakta ve ne de tahakkuk etmektedir. Ama yükleme zihinde ve muttasıf olma dışarıda olursa, bu felsefî ikinci makul sayılır. Nedensellik mefhumu bu kabildendir; çünkü nedensellik mefhumu zihinde üretilmiş ama dışarıda tahakkuk etmiştir.[4] 

Tür Ve Ayracın Manası

Tür ve ayraç mahiyetin aklî cüzlerindendir. Şöyle ki; tür mahiyetin ortak cüzü ve ayraç ise onun özel cüzüdür.[5] Örneğin insan hayvan ve düşünme diye iki cüze sahip bir mahiyet taşır. Hayvaniyet insanın müşterek mahiyeti olup kendisi ile diğer hayvanlar arasında ortaktır; çünkü diğer hayvanlar da hassasiyet ve iradeli harekete sahiptir. Düşünmek ise insanı diğer hayvanlardan ayıran özel cüzdür. Bu nedenle ancak mahiyeti olan mefhumlar tür ve ayraca sahiptir; yani bunlar birinci makuller ve mahiyetsel mefhumlar kategorisinde olmalıdır. O halde mantıkî ve felsefî ikinci makuller gibi mahiyeti olmayan mefhumların tür ve ayracı da mevcut değildir.      



[1] Seccadi, Seyid Cafer, Ferheng-ı Maarif-i İslamî, c. 3, s. 1850, İntişarat-ı Danışgah-ı Tahran, çap-ı sevvom, 1373 h.ş.

[2] a.g.e.

[3] a.g.e.; el-Muhakkik es-Sebzivari, Şerhü’l-Manzume, c. 2, s. 166, Neşr-i Nab – Tahran, çap-ı evvel, 1369 – 1379 h.ş.

[4] Mecmeu’l-Buhusi’l-İslamiye, Şerhü’l-Mustalahati’l-Felsefiye, s. 376, Mecmeu’l-Buhusi’l-İslamiye – Meşhed, çap-ı evvel, 1414 h.k.

[5] Et-Tusi, Nasıruddin, Şerhü’l-İşarat Ve’t-Tenbihat, c. 1, s. 44, Neşrü’l-Belağa – Kum, çap-ı evvel, 1375 h.ş, Sadru’l-Müteellihin, el-Hikmetü’l-Mutaaliye Fi’l-Esfari’l-Akliyeti’l-Arbaa, c. 5, s. 306, Daru’l-İhyai’t-Turas – Beyrut, çap-ı sevvom, 1981 m; er-Razi, Kutbuddin, Tahrirü’l-Kavaidi’l-Mantıkıye Fi Şerhi’r-Risaleti’ş-Şemsiye, s. 137, İntişarat-ı Bidar – Kum, çap-ı dovvom, 1384 h.ş.

Ayrıntılı Cevap
Bu sorunun ayrıntılı cevabı yoktur.
Diğer Dillerde Soru Tercümesi
Yorumlar
yorum Sayısı 0
Lütfen soruyu doğru giriniz
örnek : Yourname@YourDomain.com
Lütfen soruyu doğru giriniz
Lütfen soruyu doğru giriniz

Konusal Sınıflandırma

Rastgele Sorular

  • Kur’an’ın bakışında seçilmiş kavmin özellikleri nedir?
    14883 Tefsir 2011/01/20
    Seçilmiş kavim ve özellikleri ile irtibatlı olarak Kur’an ayetlerinin incelenmesinden elde edilen neticeler aşağıdaki hususlardan ibarettir: 1. Kur’an-ı Kerim peygamberlerin kavimlerinden hiçbir kavmi her açıdan ideal olarak tanıtmamıştır. Aksine birçok peygamberin kavimlerini yermiş ve cezalandırmıştır. 2. Kur’an-ı Kerim ...
  • Evlenmekle insanın mali durumu iyileşiyor iddia edilmektedir. Eğer gerçekten bu doğru ise neden evli olup fakir olanların sayısı oldukça fazladır?
    16246 Eski Kelam İlmi 2011/07/18
    İnsanların yaşam ve servet bakımından farklı olmaları yaratılışın başından beri Allah tarafından takdir edilmiş durumlardan bir durumdur. Ve Allah u Teâlâ insanları imtihana tabi tutmak için rızıklarında var olan bu farklılığı vesile kılmış. Bu esas gereğince dini rehberlerin (a.s.) evlenmeyi tavsiye ve teşvik etmelerinin delili insanların ...
  • Cemaat namazı niyetinde namaz rekâtlarının sayısı belirtilmeli midir?
    6186 Hukuk ve Şer’I Hükümler 2011/09/12
    Asıl yanıta değinmeden önce niyette iki önemli konunun dile getirildiği noktasını hatırlamak gerekir:1. Niyette söz gerekli midir?2. Niyette muteber olan şeyleri dile getirmenin lazım olmadığı açıklığa kavuştuktan sonra[1] hangi şeylerin niyette gerekli ve muteber olduğu konusu ortaya çıkmaktadır. ...
  • Kur’an’la iç içe ve ona bağlanmanın yolları nelerdir?
    11117 Pratik Ahlak 2012/01/29
    Tilavet, ilahi niyetle, üzerinde düşünmeyle ve amelle birlikte olursa kendiliğinden Kur’an’ın cezzabiyetini artırır ve insanı ona bağlar. ...
  • Eğer su yoksa ve idrar yapılırsa namazı nasıl eda etmek gerekir?
    6282 Hukuk ve Şer’I Hükümler 2010/08/08
    İdrarın çıktığı yer su dışında başka bir şey ile temizlenmez ve eğer az su ile yıkanırsa iki defa yıkanması farzdır ama kur suyuna bağlı olan musluk suyuyla yıkanırsa bir defa yeterlidir.[1] Bundan ötürü biri idrar yaptığında idrarın çıkış yerini ...
  • İlahi nimetler ve belalar hakkındaki ayet ve rivayetler nasıl birleştirilebilir?
    10444 Tefsir 2010/11/27
    Her ne kadar bu iki grup nass birbiriyle çelişse de birazcık bir dikkatle onları birleştirmek mümkündür. Bu cümleden olmak üzere onların birleşme yönleri aşağıdaki hususlar olabilir:1. Ayette buyrulan bu sünnet bazı şartlara özgü ve diğer sünnet ise bir başka şartlara özgü ...
  • Fizik ve metafizik (doğaötesi) arasındaki fark nedir? Eğer doğaötesi doğa için had ve sınır ise, bunu nasıl açıklıyorsunuz?
    19378 İslam Felsefesi 2011/08/21
    Fizik ilahiyat ve riyaziyatın karşısında olup doğa anlamını taşır. Metafizik bugünkü felsefî manasıyla varlıktan salt varlık olması hasebiyle bahseden disipline denmektedir. Trans fizik veya doğaötesi ise Allah ve maveradaki varlıklardan söz eden disipline denmektedir. Fizik ile metafizik arasındaki ilişki de cüz ile külün arasındaki ilişkidir. Onun ile trans fizik ...
  • Yüz güzelliği için bir zikir var mıdır?
    65160 Pratik Ahlak 2011/07/21
    İslam’ın bakışında güzellik maddî güzellik ve manevî güzellik diye iki kısma ayrılır. Yüzün manevî güzelliği namaz gibi manevî hususlar vesilesiyle kazanılır. Yüzün maddî ve zahiri güzelliği ise doğal olarak maddî hususlar vesilesiyle kazınılır. Rivayetler perspektifinden manevî güzellik: Manevî güzellikte değişik amel ve zikirler etkilidir. İmam Sadık (a.s) bu ...
  • Dövme yaptırmak haram mıdır?
    7410 Hukuk ve Şer’I Hükümler 2012/02/22
    Ayetullah el-Uzma Hadevi Tahrani’nin cevabı:Bedene zararı yoksa, müstehcen şekiller olmazsa ve insanın şahsiyetini düşürmezse sakıncasızdır. ...
  • Alkollü içecek servis edilen bir mekânda çalışmanın sakıncası var mıdır?
    23657 Hukuk ve Şer’I Hükümler 2011/10/23
    Sorduğunuz sorunun mevcut fıkhî hükmünü istemeniz hasebiyle, mercilerin bürolarından bunu sormayı gerekli gördük. Alınan yanıtların açıklaması şudur:Hz. Ayetullah Uzma Sistani’nin (ömrü uzun olsun) Bürosu:Alkollü içecek veya diğer haramlar alanında çalışmamanız ve sadece helal maddeler bölümünde çalışmanız şartıyla bir sakınca taşımaz. Hz. Ayetullah Uzma Mekarim Şirazi’nin (ömrü ...

En Çok Okunanlar