جستجوی پیشرفته
بازدید
1669
تاریخ بروزرسانی 1391/07/09
کد سایت fa23714 کد بایگانی 28185 نمایه تعریف متواترات در منطق
طبقه بندی موضوعی صناعات خمس
خلاصه پرسش
متواترات چیست؟ و در کجای صناعت منطقی بکار می‌رود؟
پرسش
متواترات چیست؟ و در کجای صناعت منطقی بکار می‌رود؟
پاسخ اجمالی

متواترات قضایایی هستند که به دلیل کثرت قائلین، انسان اعتقاد به عدم کذب کلام پیدا می‌کند. متواترات مربوط به صناعات خمس‌ است که در صناعت برهان بکار می‌رود.

پاسخ تفصیلی

1. منطق علمی است که به ما نحوه‌ی درست فکر کردن را می‌آموزد و ذهن را از خطای در فکر کردن مصون می‌دارد.[1] در هنگام فکر کردن، ذهن حرکتی در معلومات می‌کند و با چینش آنها به مطلوب دست می‌یابد.[2] پس برای این‌که بخواهیم از خطای در فکر کردن مصون بمانیم، اولاً: باید از معلومات صحیح(معلوماتی که از نظر ماده و محتوا درست باشند) استفاده کنیم، ثانیاً: به صورت درست چیده شوند. بخشی از منطق که در آن از چینش معلومات بحث می‌شود، «منطق صوری»[3] و بخشی که از خود مواد و محتوای معلومات بحث می‌کند «منطق مادی» یا «صناعات خمس» نامیده می‌شود.[4] در منطق مادی یا صناعات خمس، استدلال و حجت، را به لحاظ مواد و محتوای مقدمات که آیا یقینی‌اند یا مشهور یا مسلم و یا مخیل و غیره به اقسامی تقسیم می‌کنند؛ زیرا هر یک از این مقدمات نتیجه خاصی را به بار می‌آورند و به لحاظ نتیجه‌ای که می دهند، ‌استدلال و قیاس را به «برهانی»، «جدلی»، «خطابی» و «شعری» تقسیم می‌کنند.[5] قیاس «برهانی» قیاسی است که مقدمات آن «یقینیات» باشند؛ «یقینیات» به قضایایی گفته می‌شود که احتمال کذب آن وجود ندارد و صحت آن هرگز از بین نمی‌رود. «یقینیات» خود مصادیقی دارد که عبارت‌اند از: اولیات، مشاهدات، تجربیات، متواترات، حدسیات و فطریات؛ بنابر این «متواترات» در بخش «برهان» از صناعات خمس کاربرد دارند.[6]

2. تعریف «متواترات»: «متواترات» به قضایایی گفته می‌شود که به علت شنیدن از افراد متعدد، فرد احتمال کذب آن قضیه را نمی‌دهد و در اصطلاح یقین به خبر پیدا می‌کند.[7] در متواترات اعتقاد و جزم شخصی به صدق قضیه ملاک است؛ به همین دلیل ممکن است کلامی پیش یک شخص متواتر و نزد دیگری مشهور باشد.

برخی از منطقیون شروطی برای متواترات قرار داده‌اند؛ مانند این‌که حتما باید مخبرٌ عنه، محسوس باشد و یا این‌که ناقلان خبر به حدی برسند که احتمال تبانی آنها بر کذب نباشد.[8] علت اشتراط شرط اول(محسوس بودن) برای این است که متواترات به علت محسوس بودن یقینی خواهند بود، و گرنه باید در زمره مشهورات قرار گیرند؛ چون ظنی می‌شوند. علت اشتراط شرط دوم (عدم احتمال تبانی بر کذب) نیز به همین دلیل است؛ یعنی چون اگر احتمال کذب ولو با تبانی وجود داشته باشد، دیگر کلام متواتر یقینی نخواهد بود، بلکه حد اکثر می‌توان آن را از مشهورات دانست و ظنی است.

برخی هم متواترات را از محسوسات نمی‌دانند؛ مانند شیخ اشراق که آنها را از حدسیات می‌داند و در نتیجه محسوس بودن مخبر عنه در نزد ایشان شرط نمی‌باشد، به گونه‌ای که شاید به توان تا حدی در یقینی بودن آن نیز خدشه وارد کرد.[9]

 


[1]. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به نمایه «ضرورت فراگیری علم منطق»، سؤال 26801 (سایت: 23034).

[2]. مظفر، محمد رضا، المنطق، تعلیقه فیاضی، ص 8 و 24، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1428ق.

[3]. در منطق صوری، فکر یا استدلال به لحاظ چینش مقدمات به قیاس، تمثیل و اسقرا تقسیم می‌شود؛ هدف اصلی منطق فقط با «قیاس» تأمین می‌شود؛ زیرا قیاس تنها چینشی است که می‌تواند یقین آور باشد. برای اطلاع بیشتر رجوع شود به نمایه «تفاوت منطق ارسطویی و دیالکتیک»، سؤال 1970.

[4]. المنطق، ص 324 و 325.

[5]. همان، ص 355.

[6]. برگرفته از نمایه «تعریف مقبولات در علم منطق»، سؤال 26405.

[7]. مولى عبد الله بن شهاب الدین الحسین الیزدى، الحاشیة على تهذیب المنطق، ص 111، مؤسسة النشر الاسلامی، قم، چاپ دوم، 1412ق؛ قطب‌الدین الرازى،‏ شرح مطالع الانوار فى المنطق، ص 333، انتشارات کتبى نجفى، قم، بی تا؛‏ طوسى، خواجه نصیرالدین، علامه حلى،‏ الجوهر النضید، مصحح، بیدارفر، محسن، ص 201، انتشارات بیدار، قم، چاپ پنجم، 1371ش.

[8]. الشهرزورى، شمس الدین، شرح حکمة الاشراق، ص 122، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، تهران، چاپ اول، 1372ش.

[9]. همان، ص 123.

 

نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • معنای جمله «گردن خود را پل عبور مردم قرار نده» در حدیث «عنوان بصری» چیست؟
    1388 کلام قدیم 1389/04/09
    این سخن به این معنی است که در مقام طلب علم به دنبال عمل به آموخته های خود باش تا به هدف و غایت اصلی از علم و دین و معارف دست یابی و هدفت این نباشد که فقط واسطه انتقال علم به دیگران باشی. به این ترتیب اهل عمل ...
  • چرا امام رضا(ع) موقع خداحافظی، به افراد خانواده فرمود برای من گریه کنید؟
    1101 تاريخ بزرگان 1392/01/28
    همچنان‌که در پرسش مطرح شد، روایتی در این مورد وجود دارد: راوی از امام رضا(ع) نقل می‌کند که آن‌حضرت در خراسان فرمود: وقتى خواستند مرا از مدینه خارج کنند خانواده‏ام را جمع کرده، گفتم برایم گریه کنند تا گریه آنها را بشنوم، بعد دوازده هزار دینار به آنان دادم، سپس گفتم ...
  • آیا از دیدگاه ادبیات عرب می‌توان گفت که در قرآن کریم، کلمات زائده وجود دارد؟
    2201 علوم قرآنی 1391/07/04
    از آن‌جا که معنای اصطلاحات ادبی هر زبان را باید در بین اهل همان زبان جست‌وجو کرد؛ از این رو با تحقیق در آنچه دانشمندان نحو در زبان عربی گفته‌اند، می‌توان دریافت که مناسبت و تلازمی بین زائده بودن حروف و لغو بودن آنها وجود ندارد. آنچه که موجب از ...
  • اگر بر اثر ندانستن مسئله، میّتی را بدون حنوط به خاک بسپارند، وظیفه چیست؟
    2224 حقوق و احکام 1390/09/27
    بعد از غسل، واجب است میّت را حنوط کنند؛ یعنى به پیشانى، کف دست ها، سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهاى او کافور بمالند.[1]ولی اگر بعد از دفن متوجه شوند که میت را حنوط نکرده اند، در صورتى که بدن در قبر، بو نگرفته و منفسخ (متلاشی) نشده، ...
  • آیا زینب کبری(س)، فرزندانی هم داشت و سرنوشت آنان چه شد؟
    1387 اهل بیت و یاران 1392/05/31
    زینب(س) دختر علی بن أبی‌طالب، مادرش فاطمه(س) دختر رسول خدا(ص)، همسر عبد الله بن جعفر بود. وی از عبد الله دارای پنج فرزند به نام‌های: علی، عون اکبر، عباس، محمد و أم کلثوم بود.[1] مطابق گزارش شیخ مفید دو تن از فرزندان حضرت زینب(س) در کربلا همراه امام حسین(ع) بودند: عبد اللَّه ...
  • در رابطه ایمان و عمل صالح کدام یک بر دیگری تأثیرگذار است؟
    1610 تفسیر 1391/12/22
    در آیه مورد پرسش چنین آمده است: «سخنان پاکیزه به سوى او [خداوند] صعود مى‏‌کند، و عمل صالح آن‌را بالا مى‏‌برد».[1] بسیاری از مفسران می‌گویند مقصود از «کلم طیب» سخنان پاکیزه است که نشان از عقاید صحیح دارد. «کلم طیب» آن سخنى است که با نفس شنونده و گوینده سازگار ...
  • اسلام برای چیست؟
    2250 کلام قدیم 1387/09/10
    دین، عقاید و یک سلسله دستورهای عملی و اخلاقی است که پیامبران از طرف خداوند برای راهنمایی و هدایت و سعادت بشر آورده اند.ضرورت دین در آموزه های دینی به فطرت و سرشت انسان بر می گردد. در قرآن کریم فطرت انسان، فطرتی خدائی دانسته شده است که همه دستورات ...
  • احکام مخصوص به سگ و گربه را بیان کنید؟
    7937 حقوق و احکام 1388/09/23
    سلام و با تشکر از که با این سایت مکاتبه کرده اید. باید توجه داشته باشید که دست آموز شدن و اهلی شدن حیوانات تأثیری در احکام آنها ندارد. بله احکام مخصوصی برای سگ شکاری . نگهبان در اسلام وجود دارد.[1] تمام سؤالاتی که درباره گربه داشتید را می توانید ...
  • با سلام می خواستم بدانم خرید و فروش فیلم های زبان اصلی چه حکمی دارد؟
    3047 حقوق و احکام 1389/04/03
    دفتر حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مد ظله العالی):چناچه موجب فساد و انحراف شود و عکس ها و تصاویر برهنه و نیمه عریان باشد جایز نیست.دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مد ظله العالی):دیدن فیلم هایی که مشتمل بر خلاف شرع است (مانند امور مذکور در سؤال) جایز ...
  • حکم خوردن میگوی شبیه خرچنگ چیست؟
    3911 حقوق و احکام 1388/12/15
    این سؤال، پاسخ اجمالی ندارد. گزینه پاسخ تفصیلی را انتخاب کنید. ...

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5293  نفر