جستجوی پیشرفته
بازدید
11377
آخرین بروزرسانی: 1398/06/06
 
کد سایت fa316 کد بایگانی 73 نمایه نقش وحیانى بودن قرآن در استنباط احکام شرعی
طبقه بندی موضوعی علوم قرآنی|بیشتر بدانیم
اصطلاحات وحی|قرآن
گروه بندی اصطلاحات سرفصل‌های قرآنی
خلاصه پرسش
وحیانى بودن الفاظ و تراکیب قرآن یا ترتیب سوره‌ها و آیات آن، چه میزان در تمسک به قرآن کریم براى به دست آوردن احکام شرعى نقش دارد؟
پرسش
اثبات وحیانى بودن الفاظ و تراکیب قرآن یا وحیانى بودن ترتیب سوره‌ها و آیات آن، چه میزان در تمسک به قرآن کریم براى به دست آوردن احکام شرعى نقش دارد؟
پاسخ اجمالی

در پاسخ به این پرسش باید گفت: اصولاً ترتیب سوره‌ها نقشى در اجتهاد ندارد و هیچ موردى نیست که بتوان از روى ترتیب سوره‌ها نکته‌اى فقهى استنباط کرد. هم‌چنین چینش آیاتى که ارتباط معنایى با هم ندارند، در اجتهاد فقیه مؤثر نیست؛ از این‌رو فقیه در مبناى کلامی‌اش نیازى به اثبات این دو مطلب ندارد.[1]

آنچه براى فقیه ضرورت دارد، اثبات این است که محتواى قرآن، الفاظ مفرده، ترکیب الفاظ که آیات را می‌سازند و مجموعه‌هاى آیات مرتبط با هم، الهى و وحیانی‌اند[2] و این‌را می‌توان از طریق اعجاز بلاغى قرآن ثابت کرد؛ زیرا بلاغت فقط به لفظ نیست، بلکه لفظ و معنا، هر دو در آن تأثیر دارند. اصولاً فصاحت و بلاغت بدون محتواى صحیح و انتظام معانى و پیوستگى روح سخن بی‌معنا است.

از سوى دیگر؛ احتمال وجود موردى در قرآن که تفکیک و جا به جایى آیات آن، بخشى از معنا را از بین برده باشد - به عنوان مثال، یک قرینه سیاقى که به معناى خاصى دلالت داشته و در اثر جابجایى آیات از بین رفته باشد - از دیدگاه مجتهد منتفى است؛ زیرا بنا به دلایلى - که در جاى خود آمده است - قرآن از هرگونه تحریفی مصون است.[3]

به هر حال؛ اگر فقیه احتمال دهد آیه‌اى کم یا زیاد شده، و یا پس و پیش گشته، و این تغییر در معنا هم اثر داشته است، دیگر نمی‌تواند بگوید: من مأمور به ظاهر هستم؛ زیرا این‌گونه احتمالات به طور کلى حجیت ظواهر قرآن را زیر سؤال می‌برند؛ از این‌رو عقل احتمال این‌که الفاظ قرآنى یا تراکیب آنها - که آیات را تشکیل می‌دهد - و یا مجموعه‌هایى از آیات که داراى سیاق واحد و مرتبط به یک مطلب هستند، از ناحیه غیر خداوند متعال باشد، امرى مستلزم تحریف در قرآن و در نتیجه مردود می‌شمارد. با این وصف، می‌توان در اثبات نزول قرآن از سوى خدا به عقل استناد کرد، هر چند این امر باعث می‌شود مبناى حاضر به صورت فرعى از فروع مبناى دیگرى - مصونیت قرآن از تحریف - درآید.

بنابر این، پذیرش این احتمال که الفاظ یا تراکیب و حتى  مجموعه‌هاى هم سیاق قرآنى از ناحیه غیر خدا باشد، قرآن را از حجیت ساقط می‌کند. شاید یکى از دلایلى که اخباری‌ها ظواهر قرآن را حجت نمی‌شمردند، اعتقاد آنان به وقوع کاستى یا جا به جایى در قرآن بود. البته کارى که آنها کردند، نه تنها دفاع از دین نبود، بلکه نوعى عقب‌نشینى محسوب می‌شد. اشتباه بزرگ آنان در این بود که فکر می‌کردند اگر قرآن را کنار بگذارند دین را حفظ کرده‌اند، ولى آنها با این کار بزرگ‌ترین سند دین و در واقع کل دین را زیر سؤال بردند.[4]


[1]. معناى سخن فوق این نیست که نمی‌توان ثابت کرد قرآن در زمان حضرت رسول(ص) جمع‌آورى شده است. بلکه سخن در این است که این مطلب، نقشى در کار فقیه ندارد و جزء مبانى کلامى اجتهاد نیست. بسیارى از علما شیعه برآنند که ادلّه ‏تاریخى گواهى می‌دهد قرآن در زمان حضرت رسول(‏ص) تنظیم گشته است. افزون بر آن، اگر بتوانیم نکاتى در ترتیب سوره‌ها و آیه‌ها پیدا کنیم اگر این ترتیب به هم بخورد، آن نکته یا نکات از دست می‌رود؛ مثل روابط عددى بین سوره‌ها و آیه‌ها، و یا در مجموعه قرآن موجود پیوستگى خاصى را بدست آوریم، براى اثبات این مطلب به ادلّه تاریخ نیز نیازى نیست، بلکه به حکم عقل همه این انتظام‌ها و ترتیب‌ها از جانب خداوند متعال حاصل شده است.

[2]. تأثیر وحیانى بودن مجموعه آیات مرتبط با هم که از آن به «قرینه سیاقیه» تعبیر می‌شود، محل اختلاف است.

[3]. ر. ک: (قرآن ، تحریف ، تغییر ، تحدّی)، 453؛ (عدم تحریف قرآن)، 3213.

[4]. هادوى تهرانى، مهدى، مبانى کلامى اجتهاد، ص 56 – 57، قم، خانه خرد، چاپ اول، 1377ش.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    789836 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    754292 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    676958 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    657226 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    647599 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    598473 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    579694 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    564143 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    563659 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    558173 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...