جستجوی پیشرفته
بازدید
35783
تاریخ بروزرسانی 1391/10/13
خلاصه پرسش
وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر چیست؟
پرسش
درباره وظایف قانونی زن و شوهر نسبت به یکدیگر توضیحاتی دهید و این که مرد همسرش را به چه کارهایی می تواند مجاب کند؟
پاسخ اجمالی

زندگی زناشویی قوام، تحکیم و استمرارش به محبت، دوستی، تفاهم، احترام متقابل و به رسمیت شناختن و رعایت حقوق همدیگر است. دین اسلام برای آن که محیط و اجتماع کوچک خانواده قوام پیدا کند و تداوم یابد، برای هر یک از زن و شوهر حقوقی در نظر گرفته و در مقابل این حقوق وظایفی را نیز برای آنان تعیین کرده است؛ چرا که خداوند هر جا حقی در نظر گرفته، تکلیفی را هم مقرر نموده است. در این مقال به مناسبت پرسش از وظایف زنان در برابر مردان، برخی از مهم ترین وظایف شرعی و قانونی زن در برابر شوهر، یا به تعبیر دیگر حقوق مردان نسبت به زنان را بیان می کنیم:

 

1. پذیرش ریاست شوهر: اگر در زندگی زناشویی و خانوادگی مشکلی و مسئله ای پیش آمد، حل آن با نظر نهایی شوهر است،‌ البته این وظیفه ی شوهر، نباید خارج از حسن معاشرت و معاضدت،‌ شرع و قانون باشد و باعث سوء استفاده ی شوهر شود .

 

2. تمکین زن نسبت به مرد: زن باید در نزدیکی جنسی و دیگر بهره های شهوی مرد با او ، حالت پذیرش و آمادگی در حد توانایی جسمی و روحی، بنابر انتظار عرف داشته باشد. مگر این که دارای عذر شرعی و قانونی مثل عادت زنانگی، مریضی و ... باشد.

 

3. تبعیت از مرد در محل اقامتگاه و مسکن، مگر این که این اختیار را شوهر به زن واگذار کرده باشد و یا خلاف شأن اجتماعی زن باشد و یا ضرر جانی و جسمی برای زن داشته باشد.

 

4. تبعیت از مرد، در خروج از منزل و ورود دیگران به منزل،‌ در حد عرف، مگر این که برای انجام تکالیف دینی مثل حج واجب و یا برای انجام مداوا، یا ماندن در خانه ضرر جانی، بدنی و شرافتی، ‌برای زن وجود داشته باشد.

 

5 . تبعیت از مرد در اصل شاغل بودن و نوع شغل، در صورتی که خلاف انتظار عرف زمان، مکان و موقعیت و جنسیت زن و مرد باشد.

پاسخ تفصیلی

ذات حق تعالی زن و مرد را از جهت جسمی و روحی به گونه ای آفرید که بدون هر یک نه پیدایش و بقای آنان امکان پذیر است و نه نیازهای جسمی و روحی هر یک، بدون دیگری به طور کامل بر آورده می شود و نه تکامل روحی و دینی هر یک به صورت فردی و اجتماعی امکان پذیر می باشند. گویا هر یک پاره ای از یک موجود کامل اند و بدون هم ناقص و نسبت به هم مکمل اند [1] .

 

خدای متعال با توجه به آفرینش آن چنانی زن و مرد و تفاوت های روحی و جسمی آن دو، حقوق و تکالیف [2] زناشویی و خانوادگی خاصی به صورت مشترک و خاص برای هر یک قرار داده است تا تأمین کننده ی نیازهای دنیوی و اخروی هر یک به صورت کامل باشد.

 

این حقوق و تکالیف از سه نگاه: فقهی [3] ، اخلاقی [4] ، حقوقی [5] مد نظر عالمان دین بوده است که در این جا چون سؤال از وظایف حقوقی زن در قبال شوهر است و از آن جا که وظایف اخلاقی هم روح، مکمل و ضامن وظایف قانونی اند [6] ، و وظایف فقهی هم فرق چندان زیادی با وظایف حقوقی و قانونی زن ندارد، به اختصار به بیان این حقوق و تکالیف از نظر اخلاقی و حقوقی می پردازیم.

 

بخش اوّل، وظایف اخلاقی:

 

وظایف اخلاقی زن به زبان روایات در دو بخش ارزش و اهمیت وظایف شوهر داری، و خود وظایف طرح می شود:

 

1. ارزش و اهمیت شوهر داری:

 

الف) پیامبر (ص) فرمود: اگر سجده کردن برای غیر خدا جایز بود، هر آیینه به زن دستور می دادم که به شوهرش سجده کند.

 

ب) حق شوهر بر زن، از هر حق دیگری بیشتر و برتر است.

 

ج) جهاد زن، تحمل او بر آزارهای شوهر است.

 

د) زن نباید شوهرش را غضبناک کند و لو شوهرش او را آزرده باشد.

 

هـ) زنی که شوهرش از او ناراضی باشد، ‌اعمال او مورد قبول واقع نمی شود.

 

و) زنی که قدردان شوهرش نباشد، ثوابی برای اعمال او نیست. [7]

 

2. وظایف اخلاقی شوهرداری:

 

الف) زن نباید میل و نظر به غیر شوهرش داشته باشد و الاّ نزد خدا زنا کار محسوب می شود.

 

ب) زن باید پاسخ گوی نیازهای جسمی و بهره های شهوی مرد و لو در پشت پالان شتر باشد و هر بامداد و شامگاه در صورت درخواست مرد، خود را بر او عرضه کند و الاّ مورد لعن فرشتگان خواهد بود.

 

ج) زن بدون اجازه شوهرش، نباید روزه ی مستحبی بگیرد. بدیهی است این از باب مثال است و الاّ هر امر مستحبی این گونه خواهد بود.

 

د) طولانی شدن نماز زن، نباید مانع پاسخ گویی سریع نیازهای مرد باشد.

 

هـ) زن نباید، بدون اجازه ی شوهرش، چیزی ولو صدقه،‌ به کسی بدهد.

 

ح) زن بدون اجازه ی شوهرش، نباید از خانه بیرون برود و الاّ مورد لعن فرشتگان آسمان و زمین و فرشتگان رحمت و غضب خواهد بود [8] .

 

ط) زن آرایش و نمایش برای شوهرش نماید و برای غیر شوهرش بوی خوش استفاده نکند و الاّ نماز او مورد قبول واقع نمی شود. [9]

 

بخش دوم،وظایف حقوقی و قانونی:

 

وظایف حقوقی،‌ قانونی زن به دو صورت وظایف مشترک زن و مرد، و وظایف مختص زن بیان می شود:

 

الف) وظایف مشترک:

 

1. حسن معاشرت: زن و مرد وظیفه دارند در زندگی مشترک خانوادگی و زناشویی، نسبت به هم خوش رفتار، خوش رو و خوش گو باشند و از هر گونه بدرفتاری، ترش روی و بدگویی دوری نمایند، مگر این که عذر شرعی، قانونی و عرفی داشته باشند.

 

2. معاضدت (همکاری): زن و مرد باید در پیشبرد و تحکیم زندگی خانوادگی، همکاری و همراهی داشته باشند و معیار این همکاری هم بنابر انتظار عرف و فرهنگ زمان و مکان و موقعیت آن دو است. از باب نمونه،‌ اگر عرف خانه داری، بچه داری، شیردهی بچه را به عهده ی زن می داند و کارهای بیرون خانه را به عهده ی مرد می داند،‌هر دو در این امور محوله،‌ همکاری نمایند.

 

3. تربیت فرزند: زن و مرد، هر دو موظف اند در حد توانایی و مقتضای عرف زمان و مکان و موقعیت در رشد و پرورش فرزند، کوشش نمایند.

 

4. وفاداری: زن و مرد نباید رابطه ی نامشروع با فرد دیگری داشته باشند.

ب) وظایف مختص زن نسبت به مرد:

1. پذیرش ریاست شوهر: اگر در زندگی زناشویی و خانوادگی مشکلی و مسئله ای پیش آمد، حل آن با نظر نهایی شوهر است،‌البته این وظیفه ی شوهر، نباید خارج از حسن معاشرت و معاضدت،‌ شرع و قانون باشد و باعث سوء استفاده ی شوهر شود .

 

2. تمکین [10] زن نسبت به مرد: زن باید در نزدیکی جنسی و دیگر بهره های شهوی مرد با او ، حالت پذیرش و آمادگی در حد توانایی جسمی و روحی، بنابر انتظار عرف داشته باشد. مگر این که دارای عذر شرعی و قانونی مثل عادت زنانگی، مریضی و ... باشد.

 

3. تبعیت از مرد در محل اقامتگاه و مسکن، مگر این که این اختیار را شوهر به زن واگذار کرده باشد و یا خلاف شأن اجتماعی زن باشد و یا ضرر جانی و جسمی برای زن داشته باشد.

 

4. تبعیت از مرد، در خروج از منزل و ورود دیگران به منزل،‌ در حد عرف، مگر این که برای انجام تکالیف دینی مثل حج واجب و یا برای انجام مداوا،  یا ماندن در خانه ضرر جانی، بدنی و شرافتی،‌برای زن داشته باشد.

 

5. تبعیت از مرد در اصل شاغل بودن و نوع شغل، در صورتی که خلاف انتظار عرف زمان، مکان و موقعیت و جنسیت زن و مرد باشد.

 

تا این جا وظایف و مسئولیت زن در قبال شوهر به طور اختصار بیان شد. در ادامه به تناسب به صورت فشرده تعهدات شوهر در برابر زن بیان می شود.

بخش سوم، وظایف مردان در برابر زنان:

وظایف مرد نسبت به زن، در دو بخش وظایف اخلاقی، و وظایف حقوقی بیان می شود.

 

الف) وظایف اخلاقی از نظر روایات؛ در دو بخش ارزش رفتار نیکو با زنان، و الزامات رفتاری با آنان بیان می شود:

 

یک) ارزش رفتار نیکو با زنان:

 

1. دوستی با زنان از اخلاق انبیا بود. [11]

 

2. اظهار دوستی با زنان، هرگز از یاد آنان نمی رود.

 

3. گذشت و بخشش نسبت به زنان، اگر رفتار بدی را مرتکب شدند.

 

4. خوش رویی و خوش رفتاری با زنان.

 

5. بهترین مردان در نزد ذات حق تعالی،‌ کسی است که بهترین رفتار را با زنان خود داشته باشند.

 

6. محبوب ترین مردان، کسی است که بیشترین نیکی را نسبت به زن خود نماید.

 

7. ترس از ذات حق تعالی که مبادا، حق زن خود را به جا نیآورد.

د.) الزامات اخلاقی

1. نگاه به زن به عنوان گل باشد نه خدمت کار، تا طراوت و شادابی آن حفظ شود و کاری فراتر از حد متعارف، از زن خواسته نشود.

 

2. تهیه ی وسایل بیشتر و بهتر زندگی تزئینی، پوشاکی، خوراکی، به ویژه در ایام عید.

 

3. مشورت با زن در امور مهمه ی زندگی.

 

4. رعایت اخلاق و حقوق هم بستری با زن.

ب) وظایف حقوقی:

این وظایف به دو صورت مشترک و خصوصی می باشد، که قسم اوّل آن در وظایف حقوقی مشترک زن و مرد گذشت.

 

بخش چهارم، وظایف حقوقی مختص مرد نسبت به زن:

 

الف) وظایف مالی و پرداخت نفقه:

 

1. تهیه ی غذا، در حد متعارف زمان، مکان و موقعیت متناسب زن.

 

2. تهیه ی پوشاک، در حد متعارف زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

 

3. تهیه ی وسایل آرایشی و تزیینی، در حد متعارف زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

 

4. تهیه ی مسکن،‌ در حد متعارف زمان، مکان و موقعیت متناسب زن.

 

5. تهیه ی لوازم منزل در حد متناسب زمان،‌ مکان و موقعیت متناسب زن.

 

6. تهیه ی خدمتکار، اگر شأن اجتماعی و خانوادگی زن اقتضا دارد و یا اگر مریض است.

 

7. مداوای بیماری زن،‌اگر زن مریض شد. [12]

ب) وظایف زناشویی و هم بستری مرد، نسبت به زن.

قانون در این مورد ساکت است و به عبارت حسن معاشرت اکتفاء کرده است.

 

اما فقها در دو قسمت؛ به این بحث پرداخته اند:

 

1. حق زن بر شوهر این است که اگر زن باکره است، پس از عروسی،‌هفت شب را نزد او بماند و اگر ثبیه باشد سه شب و پس از آن اگر دارای یک زن است،‌ باید هر چهار شب یک شب نزد او بماند و سه شب دیگر آزاد است و هر گاه دارای چند زن است. باید نزد هر یک شبی را از چهار شب بگذراند، [13] و ...

 

2. نزدیکی جنسی: شوهر مکلف است، هر چهار ماه یک بار با زن خود نزدیکی جنسی نماید و این از حقوق زن محسوب می شود.

برای اطلاعات بیشتر مراجعه شود به:

نمایه: ضوابط شرعی اشتغال بانوان، سؤال ۱۰۳۹.  

 

 


[1] جزوه  ی حقوق زن در اسلام، جلسه ی 209، ص 2096، استاد مصباح یزدی.

[2] بقره،233؛ نساء،4؛ نحل، 72 و 21 ؛روم و آیات دیگر قرآن مربوط به حقوق و تکالیف زن و مرد.

[3] فقها و مراجع عظام، بحث حقوقی و وظایف زن را در باب احکام عقد دائم، کتاب نکاح مطرح کرده اند.

[4] آنچه از وظایف اخلاقی که در این پاسخ ذکر شده است، روایاتی است که از معصومین (ع) رسیده است و همه این روایات از کتاب حلیة المتقین؛ باب چهارم، فصل ششم، در بیان حق زن و شوهر بر یکدیگر و احکام ایشان گرفته شده است.

[5] در این جا لازم است فرق های احکام اخلاقی و قوانین حقوقی به طور مختصر ذکر شود: 1. حکم اخلاقی به حکم عقل و دین می باشد، در حالی که وضع قانون، ‌توسط مقام صلاحیت دار مثل قوه ی مقننه، مجریه، قضائیه و یا هر مقام شایسته دیگر وضع می شود. 2. احکام اخلاقی ناظر به روابط فرد با خدا، با خود و با دیگران است، ولی قوانین حقوقی ناظر به روابط فرد با دیگران در یک جامعه است. 3. هدف نهایی اخلاق رسیدن به کمال انسانی و قرب به خداست؛ ولی هدف قانون تأمین مصالح دنیوی و نظم و ساماندهی زندگی آسوده و بی دغدغه است. 4. احکام اخلاقی بیشترین توجه را به نیت و انگیزه دارند، ولی قوانین حقوقی به ظاهر عمل توجه دارند. 5. قواعد اخلاقی دارای ارزش مثبت اند ولی قوانین حقوقی را به قصد ریا هم می توان انجام داد. 6. احکام اخلاقی هم واجب و مستحب اند، ولی قوانین حقوقی همه الزامی اند. 7. احکام اخلاقی ضامن اجرای درونی و اخروی دارد، ولی قوانین حقوقی قهر و تحمیل دولت است. رجوع شود به کتاب های فلسفه ی اخلاق و جزوی سلسله درس های معارف قرآن، جلسه ی 177.

[6] همه ی مواد قانونی مورد استفاده در این پاسخ: از ماده ی 1112 تا 1117 قانون مدنی و قوانین دادرسی،‌ مربوط به این مواد می باشد که از کتاب حقوق مدنی؛ ج 4، ص 5؛ دکتر حسین امامی و کتاب حقوق خانواده، ج 1، دکتر حسن صفایی و اسدالله امامی گرفته شده است.

[7] مجلسی، حلیة المتقین، فصل6، ص 76 – 77.

[8] یکی از فرق ها،‌ این که بنابر دیدگاه فقها زن می تواند برای انجام کارهای خانه از شوهر مزد بگیرد، ولی حقوقدانان یا حداقل عده ای می گویند: این جزو وظیفه ی معاضدت است و در انجام وظیفه نباید طلب مزد کرد، کتاب حقوق خانواده ، صفائی و امامی، ج1 ،ص 162.

[9] حلیة المتقین، فصل 6، ص 76 – 79.

[10] در معانی تمکین عام و خاص، رجوع شود به کتاب حقوق مدنی،‌ص 173.

[11] عروة الوثقی، مرحوم طباطبایی یزدی،‌ج 2،‌کتاب نکاح، ص 626.

[12] بیشتر فقها، این را از وظایف مرد نمی دانند ، کتاب حقوق مدنی، ص 343.

[13] این دیدگاه‌ مشهور است در قبال دیدگاه دیگر که می گوید، معیار دوری نکردن است. همان ص 446.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

5654  نفر