جستجوی پیشرفته
بازدید
2875
آخرین بروزرسانی: 1402/05/22
خلاصه پرسش
در مورد اصطلاح «جامع افراد و مانع اغیار» توضیح دهید؟
پرسش
اصطلاح جامع افراد و مانع اغیار در علم منطق را توضیح دهید؟
پاسخ اجمالی

این اصطلاح به صورت خلاصه معنایش آن است که یک مفهوم و موضوع به‌گونه‌ای تعریف و تبیین شود که از یک طرف، تمام مصادیق آن، ذیل تعریف یادشده بگنجند و در طرف مقابل، تعریف به گونه‌ای نباشد که جز مصادیق مرتبط، احیانا مصادیق دیگر غیر مرتبط نیز بتواند ذیل آن گنجانده شود. به چنین تعریفی «جامع و مانع» می‌گویند.

توضیح آن‌که «جامع» یعنی هر چیزی که در رابطه با موضوعی لازم بوده، در وی جمع است. «مانع» هم به این معنا است که هیچ چیز اضافی در آن وجود ندارد و در واقع از ورود زوائد، ممانعت به عمل آمده است.

در علم منطق برای یک «تعریف منطقی» شرایطی در نظر گرفته شده است، تا تعریفی صحیح نسبت به مفاهیم، ارائه شود که در این‌جا بعضی از آنها را بیان می‌کنیم.

  1. اولین شرط آن است که تمام مصادیق آنچه از تعریف به‌دست می‌آید، با تمام مصادیق آن مفهوم تعریف‌شده، برابر باشد. این مطلب تعبیر دیگری از این نکته است که تعریف باید «جامع افراد و مانع اغیار» باشد؛ یعنی تمام افراد مفهوم را در برگیرد و افراد سایر مفاهیم را طرد کرده و شامل نشود.

به عنوان مثال: در تعریف مفهوم «انسان» اگر گفته شود: «انسان، موجودی شهرنشین است»، این تعریف، تعریفی «جامع افراد» نیست؛ چرا که همه افراد انسان را دربر نمی‌گیرد و شامل افراد غیر شهری؛ مانند روستائیان و بادیه‌نشینان نمی‌شود. و نیز اگر در تعریف مفهوم انسان گفته شود: «انسان، موجودی است که با شُش‌ نفس می‌کشد»، این تعریف اگرچه شامل تمام مصادیق انسان‌ها خواهد شد، اما «مانع اغیار» نیست؛ زیرا تنفس بسیاری از دیگر موجودات نیز با همین روش است.

  1. شرط دیگر یک «تعریف منطقی صحیح» آن است که معرِّف باید روشن‌تر و واضح‌تر از خود آن مفهومی باشد که در صدد تعریف آن هستیم؛ چرا که اگر روشن‌تر نباشد تصویری از آن مفهوم ارائه نمی‌دهد و علمی به‌دست نمی‌آید؛ بلکه به مجهولات فرد اضافه می‌شود.[1]
  2. در تعریف، دَوْر نباشد؛ یعنی این‌گونه نباشد که فهم مفاد تعریف، متوقف بر درک همان مفهوم مجهول باشد؛ زیرا در این صورت تا به آن مفهوم مورد نظر علم پیدا نکنیم، به‌ مفاد تعریف هم علم پیدا نمی‌کنیم، به ‌تعبیر دیگر، علم به‌ مفهوم مورد نظر متوقف بر علم به‌ خودش شده است.

بنابر این، تعریف در صورتی صحیح و جامع و مانع است که تمام افراد معرّف را شامل شود و مانع دخول اغیار بوده؛ یعنى از دخول افرادى غیر از افراد معرّف جلوگیری نماید. به عبارت دیگر، تعریف در صورتى جامع و مانع است که نسبت بین معرِّف و معرَّف منحصرا نسبت تساوى باشد(نه عموم و خصوص یا تباین). مانند تعریف مربع به «شکل چهار ضلعى داراى اضلاع مساوى و زوایاى قائم» که علاوه بر آن‌که شامل تمام مصادیق مربع‌ها می‌شود،‌ هیچ شکل غیر مربعی نیز ذیل این تعریف نمی‌گنجد.[2]

 


[1]. ر. ک: سبزواری، ملا هادی، شرح المنظومه، ج 2، ص 62، تهران، نشر ناب، چاپ اول، 1369ش.

[2]. ر. ک: خوانسارى، محمد، فرهنگ اصطلاحات منطقى، ص 62، تهران، پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى، چاپ دوم، 1376ش.

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها