جستجوی پیشرفته
بازدید
6249
آخرین بروزرسانی: 1396/02/06
خلاصه پرسش
آیا نظریه ملا صدرا مبنی بر «جسمانیة الحدوث بودن نفس»، مستلزم «انقلاب در ذات» نبوده و محال نیست؟
پرسش
با سلام؛ آیا نظریه جسمانیة الحدوث بودن نفس در پیدایش امر و تجرد آن در اثر حرکت جوهری، مستلزم انقلاب در ذات نیست؛ زیرا جسم مادی طبق نظر ملاصدرا به امر روحانی مجرد غیر مادی مبدل می‌شود؟
پاسخ اجمالی
در پاسخ ابتدا باید به نکات ذیل توجه کرد:
1. حدوث جسمانی نفس بر اساس حرکت جوهری قابل اثبات است.
2. حرکت جوهری نیز مبتنی بر اصالت وجود است.
3. انقلاب در ذات و ماهیت بر اساس اصالت وجود، قابل پذیرش است و محال نیست.
از یک‌سو نظریه «جسمانیة الحدوث بودن نفس» از ابتکارات و نوآوری‌های صدرالمتألهین و در واقع یکی از زیربنایی‌‌ترین مسائل انسان‌‌شناسی در حکمت متعالیه است که بیان دوم و نتیجه‌ای از «حرکت جوهری نفس» می‌باشد؛ یعنی نفس از طریق حرکت جوهری، با حفظ وحدت و کمالات گذشته خود، به کمالات جدید دست می‌‌یابد. در واقع جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء ‌بودن نفس بیان ‌کننده نحوه تکامل و رسیدن نفس، به مقام «جامعیت وجودی» است؛ مقامی که نفس در آن مقام، از «مادیت» تا «تجرّد» کشش وجودی دارد.[1]
از سوی دیگر «حرکت جوهری» نیز مبتنی بر «اصالت وجود» است؛ زیرا حرکت جوهری این است که ذات و جوهر هر چیزی حرکت دارد،[2] و این امر، مستلزم از دست رفتن و فنای مستمر یک ذات و پیدایش ذاتی دیگر است. بنابراین «حرکت جوهری» مستلزم «انقلاب در ذات» است؛ اما پذیرش «انقلاب ماهیت» هر چند بر اساس «اصالة الماهیة» محال است؛ ولی بر اساس «اصالة الوجود» مشکل ندارد.
توضیح این‌که در فلسفه قبل از ملاصدرا این یک اصل مسلّمى بوده است که انقلاب ذات و انقلاب ماهیت محال است، و بوعلى و امثال او هم به همین دلیل حرکت در جوهر را محال مى‏دانستند؛ مى‏گفتند حرکت در اعراض صحیح است؛ چون جوهر، اصل محفوظ این اعراض متغیر و متبدل است، ولى اگر خود جوهر بخواهد متبدل شود، دیگر یک چنین اصل محفوظى نداریم که بگوییم او است که این جوهرش تبدیل شده است به یک جوهر دیگر؛ یعنى در این‌جا دیگر «این همانى» محفوظ نمی‌ماند، پس حرکت در جوهر محال است. اما صدرالمتألهین با اثبات اصالت وجود و اعتباری بودن  ماهیت، نتایجی از آن گرفته است که یکى از نتایجى که ملاصدرا از اصالت وجود گرفت، این بود که انقلاب ذات و انقلاب ماهیت محال نیست، بلکه در هر حرکتى خصوصاً در حرکت‌‌‌هاى اشتدادى لزوماً انقلاب ذات هست، و در حرکت جوهرى هم انقلاب ذات هست، ولى وجود، یک وجود واحد است که دائماً ماهیتش تغییر می‌کند، در هر آن ماهیتى دارد غیر از ماهیت قبلى و در هر آن ذاتى دارد غیر از ذات قبلى و در هر آن تعریفى دارد غیر از تعریف قبلى، دائماً ماهیت عوض می‌کند.[3]

[1]. ر. ک: پاسخ 33954.
[2]. ر. ک: پاسخ 1826.
[3]. ر. ک: مطهری، مرتضی، فقه و حقوق (مجموعه آثار)، ج 9، ص 285 و 286، قم، صدرا، چاپ اول، بی‌تا.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    755424 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    734951 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    648314 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    645459 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    640660 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    579425 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576981 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    559740 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    559560 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    548885 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...