جستجوی پیشرفته
بازدید
9546
آخرین بروزرسانی: 1398/10/29
خلاصه پرسش
آیا این توجیه پذیر است که هر چه بر دانش انسان افزوده شد، او باید بر فروتنی خود بیفزاید، یا بر فروتنی او افزوده می‌شود؟
پرسش
اثبات کنید چرا هر کس علم و معرفتش بالاتر می‌رود فروتنیش بیشتر می‌شود؟
پاسخ اجمالی

روایاتی بیانگر آن است که هر چه دانش انسان بیشتر شود، تواضع و فروتنی او بیشتر خواهد شد. یکی از این احادیث، روایتی است که امیرالمؤمنین(ع) از پیامبر اکرم(ص) نقل می‌فرماید: هر آن فردی که برای خدا دانشی بیاموزد، هیچ دری از دانش به روی او گشوده نخواهد شد، مگر آن‌که در اندرون خود کمبود بیشتری احساس کرده و فروتنی او در میان مردم نیز بیشتر خواهد شد.[1]

اکنون می‌خواهیم بدانیم که این چگونه ممکن است؟ چند دلیل را می‌توان برای چنین تلازمی در نظر گرفت؛ مانند:

1. هرچه گسترۀ دانش انسان بیشتر می‌شود، او به خوبی درمی‌یابد که نادانسته‌های بسیار بیشتری نیز وجود دارد که دانش او به آنها نرسیده است. یک کودک خردسال هنگامی که اندک دانشی نسبت به آسمان به دست آورد و مثلا بداند که زمین گرد خورشید چرخیده و ماه دور زمین می‌گردد و یا نام چند ستاره و صورت فلکی را بداند، شاید در درون خود احساس غرور کند، اما ستاره شناسی که با میلیاردها کهکشان که در هر کدامشان میلیون‌ها و میلیاردها ستاره وجود دارد سر و کار داشته و هنوز هم انتهای جهان برایش ناشناخته است، هنگامی که دانش خود را با این گسترۀ وسیع می‌سنجد، در مقابل این همه عظمت سر فرو آورده و خود به خود، فروتنی تمام وجود او را فرا خواهد گرفت.

2. با توجه به این‌که یک دانشمند واقعی، سرچشمۀ دانش‌ها را منبعی بی‌نهایت به نام پروردگار می‌داند که خودش نیز مانند دیگران در سیطرۀ قدرت او است و تنها با کمک او است که توانسته به این دانش دست یابد، در مقابل دیگر بندگان این موجود بی‌نظیر، مغرورانه و متکبرانه گام برنخواهد داشت.

3. در همین راستا، انسان دانشمند، همواره دانش خود را در معرض زوال و نابودی می‌بیند و بسیار مشاهده کرده که گروه زیادی از همسانان او به ناگاه و یا به تدریج با بیماری‌هایی؛ چون آلزایمر، انبان دانش خود را از دست داده و به افراد کاملاً نادانی تبدیل شده‌اند و به تعبیر قرآن کریم: و او پروردگاری است که شما را آفرید سپس مرگ را به سراغتان فرستاد و از میان شما افرادی هم هستند که به پست‌ترین سال‌های پیری رسیده و بعد از دانشی که در اختیار داشتند، دیگر هیچ چیزی را درک نمی‌کنند![2]

بر این اساس، او تلاش می‌کند به آن چیزی که دائماً در معرض زوال است دل نبسته و به او ننازد و به جای آن، ارتباط خویشتن را با خالق خود و آفریدگار دانش، مستحکم سازد.

البته مانند بسیاری از موارد مشابه، شیطان – این دشمن بزرگ انسان‌ها – در کمین است تا غرور و سرکشی را جایگزین تواضع و فروتنی نماید؛ زیرا او جز غرور و فریب چیز دیگری در چنته ندارد.[3]

به همین دلیل، یکی از دعاهایی که از پیشوایان معصوم ما به میراث رسیده، آن است که از خدای خود بخواهیم هر گاه در میان مردم از ارج و قربی برخوردار شدیم، به همان مقدار در اندرون خود بیشتر فروتن شویم: «اللهم صل على محمد و آله، و لا ترفعنی فی الناس درجة إلا حططتنی عند نفسی مثلها، و لا تحدث لی عزا ظاهرا إلا أحدثت لی ذلة باطنة عند نفسی بقدرها».[4]

 


[1]. فتال نیشابوری، محمد بن أحمد، روضة الواعظین و بصیرة المتعظین، ج 1، ص 11، انتشارات رضی، قم، 1375 ش.

[2]. نحل، 70.

[3]. نساء، 120.

[4]. صحیفه سجادیه، ص 93، نشر الهادی، قم، 1376 ش، «خدایا بر محمد و آلش درود فرست، و مقام مرا پیش مردم بالا مبر، مگر آن‌که به همان مقدار نفسم را پیش خودم خوار و فروتن گردانی، عزتی را نصیبم نگردان، مگر آن‌که به همان مقدار نفس درونی‌ام را ذلیل کنی»!

 

نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • چرا باید نماز را به زبان عربی بخوانیم؟
    89600 نماز 1385/11/24
    برای روشن شدن پاسخ، ابتدا باید منظور از سؤال روشن شود، اگر منظور این است که به جای عربی زبان دیگری جایگزین شود، این سؤال برای افراد بی‌گانۀ از آن زبان نیز مطرح است! و اگر منظور این است که چرا باید نماز را فقط به زبان عربی ...
  • آیا در کتب اربعه شیعی، حدیثی در ارتباط با حفظ قرآن وجود دارد؟!
    17262 حدیث 1394/07/21
    در نزد شیعه، چهار کتاب اصلی وجود دارد که به آنها کتب اربعه گفته می‌شود. این چهار کتاب، سه مؤلف دارد؛ یعنی دو کتاب از این چهار کتاب، توسط یک نفر جمع‌‌آوری شده است. با توجه به این‌که سه کتاب از این چهار کتاب بیشتر شامل روایات فقهی ...
  • آیا در میان اندیشمندان دینی نوعی فردوسی ستیزی وجود دارد؟
    7927 نقش اندیشمندان دینی 1393/01/20
    در مورد شاعران مسلمانی که در ادبیات فارسی نقش چشمگیری داشته‌­اند، نه باید راه افراط را پیموده و نه از سر تفریط قدم برداشت. در این زمینه، نمایه «مولوی اعتقادات و انتقادات»، سؤال 6419 مطالعه شود. فردوسی نیز استثنایی از این کلیت نیست. واضح است که او ...
  • هرمنوتیک چیست و چه ارتباطی با نسبی گرایی دارد؟
    67924 هرمنوتیک 1387/02/14
    واژه هرمنوتیک داراى دو اصطلاح است:أ- اصطلاح عام: در این اصطلاح، این واژه هر گونه تحقیقى را که در باره تفسیر متن صورت بگیرد، شامل می‌‏شود، از این رو هرمنوتیک، تمام نحله‌‏ها را در این زمینه در بر می‌گیرد و ...
  • اگر به نذر عمل نشود، وظیفه‌ چیست؟
    31325 عهد، نذر و سوگند 1395/09/15
    چنانچه نذر مذکور، مطلق بوده و زمانی برای آن تعیین نشده‌ است، به نحوی که اگر الان آن‌را انجام دهد، مخالفت با نذر به شمار نمی‌آید، باید طبق نذر عمل کند و چیز دیگری بر عهده وی نیست. اما اگر نذر، زمان خاصی داشته و از روی عمد ...
  • چرا در آیه «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ» و نیز سه آیه بعد از آن، کلماتی که با «نفس» مرتبطند، تماماً مؤنث‌اند؟
    23043 صرف و نحو 1394/04/23
    «یا أَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ؛ ارْجِعی‏ إِلى‏ رَبِّکِ راضِیَةً مَرْضِیَّةً؛ فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏؛وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی‏».[1] همانگونه که در پرسش مطرح شد، تمام کلمات مرتبط با واژگان «نفس»، کلماتی مؤنث‌اند. «أیتها»، «المطمئنة»، «ارجعی»، «ربّکِ»، «راضیة»، «مرضیة»، «فادخلی» و «ادخلی». دلیل برخورد با واژه‌هایی چون «نفس» به ...
  • برادران حضرت یوسف(ع) دچار چه نوع ضعف‌هاى اخلاقى بودند؟
    21034 تفسیر 1392/07/16
    از مهم‌ترین رذایل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف(ع) حسادت، تکبّر، تهمت و دروغ آنان بود. منشأ این رذائل و ضعف‌های اخلاقی برادران یوسف، نقصان شخصیتی آنها بود و آنان برای توجیه رفتار ناشایستشان به فرافکنی پرداخته و پدر را مقصّر می‌شمارند. برادران یوسف بجای این‌که دلیل محبت بیشتر ...
  • چرا در آیه وضو، «مرافق» به صورت جمع آمده، اما «کعبین» به صورت تثنیه است؟
    25239 تفسیر 1392/10/23
    آیه وضو که بیان کننده کیفیت وضو ساختن است، در آیه ششم سوره مائده آمده است که در آن خداوند می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‌اید! هنگامى که به نماز می‌‌ایستید، صورت و دست‌‌ها را تا آرنج‌‌ها بشویید! و سر و پاها را تا مفصل‌‌ها [برآمدگى پشت پا] ...
  • حکم مایع لزجی که گاهی در خواب از شخص خارج می گردد چیست؟
    20076 Laws and Jurisprudence 1388/08/07
    در خصوص حکم خود ارضایی و راه های نجات از آن می توانید به نمایه های: استمنا و راه نجات از آن سؤال شماره 326 (سایت: 1887)، راه نجات از استمناء سؤال شماره 1028 (سایت: 1083)،
  • زندگی‌نامه‌ی برید بن معاویه عجلی را بیان نمایید.
    2771 تاريخ بزرگان 1399/09/12
    برید بن معاویه عجلی،[1] عربی،[2] از اصحاب امام باقر(ع)[3] و امام صادق‌(ع)[4] است. کنیه وی اباالقاسم بود[5] و به همراه زرارة بن اعین، معروف ابن خربوذ مکی، ابوبصیر اسدی، فضیل بن یسار و محمد بن مسلم ...

پربازدیدترین ها