جستجوی پیشرفته
بازدید
88735
آخرین بروزرسانی: 1399/03/19
خلاصه پرسش
انسان اشرف موجودات زمین است، یا برترین موجود کل هستی؟
پرسش
با توجه به این‌که خداوند در عالم هستی موجودات دیگری نیز آفریده است که ما از آن بی‌خبریم، آیا انسان در روی زمین اشرف مخلوقات است، یا در کل عالم هستی؟
پاسخ اجمالی

در زمینه‌ی برتری انسان بر دیگر موجودات در عالم هستی، آنچه از مجموع آیات و روایات دربارۀ خلقت انسان، استفاده می‌شود این است که بیقین انسان بر موجودات زمینی برتری دارد. اما در این‌که بر همه‌ی موجودات عالم هستی برتری دارد یا نه، گروهی می‌گویند چنین نیست که انسان بر تمام موجودات هستی برتری داشته باشد، عده‌ای نیز معتقدند؛ برخی از شواهد گویای برتری انسان بر موجودات این نشئه از هستی - اعم از موجودات زمینی و سماوی - است. و این به جهت ویژگی‌هایی است که انسان از آنها برخوردار است؛ مانند برخورداری از روح الاهی، مسجود ملائکه شدن، و وجود خلاصۀ خلقت و عصارۀ هستی، یعنی پیامبر(ص) در میان انسان‌های کنونی.

پاسخ تفصیلی

فضیلت و کرامت انسان نسبت به دیگر موجودات عالم هستی، از گذشته تا به امروز مورد بحث دانشمندان بوده و هست. در این زمینه نظریات مختلفی ابراز شده است که در این نوشتار به طور خلاصه به بیان برخی از مهم‌ترین آنها بسنده می‌کنیم:

  1. بعضى چنین اظهار می‌دارند که هدف از آفرینش مجموعه‌ی جهان هستى، انسان کامل است که انسان کامل از تمام کائنات حتى از ملائکه مقرب هم شریف‌‏تر است. و اساسا مقصود و هدف از آفرینش، انسان است.

این گروه معتقدند؛ هر چند بشر از طریق علوم ظاهری احاطه به تمام انواع موجودات ندارد، ولی از طریق وحی و اخبار غیبی اولیای الاهی، می‌تواند اطلاعاتی از انواع موجودات و موقعیت و درجۀ وجودی انسان، کسب کند. به عنوان نمونه: عبدالله بن سنان می‌گوید: از امام صادق‌(ع) پرسیدم ملائکه بالاترند یا فرزندان آدم؟ آن‌حضرت در جواب، سخن علی بن ابی‌طالب(ع) را نقل فرمود: «خداوند در فرشتگان، عقل بدون شهوت قرار داد و در حیوان، شهوت بدون عقل و در انسان، عقل همراه با شهوت؛ پس اگر عقل انسان بر شهوتش پیروز گردد او از ملائکه برتر است، و اگر شهوتش بر عقل او پیروز گردد، او از حیوان فروتر و پست‌تر است».[1]

به عقیدۀ این گروه، آنچه از مجموع آیات و روایات دربارۀ خلقت انسان استفاده می‌شود، برتری و شرافت انسان بر تمام موجودات زمینی و آسمانی است. این به جهت ویژگی‌هایی است که انسان از آنها برخوردار است که در ذیل اشاره‌ای به آن خواهیم داشت:

الف) روح الهی: اوّلین ویژگی و شاخصۀ انسان، برخورداری وی از روح الاهی است. و این ویژگی مختص انسان است و بس: «چون آفرینشش را به پایان بردم و از روح خود در آن دمیدم...».[2]

ب) سجده فرشتگان: «و هنگامی ‌که به فرشتگان گفتیم: آدم را سجده کنید. همه سجده کردند، مگر ابلیس...».[3]

ج) خلافت و جانشینی خدا: این خلافت می‌تواند از ویژگی‌هایی باشد که انسان را از سایر موجودات هستی اعم از فرشتگان، جن و ... ممتاز کند: «بیاد آر آن‌گاه که پروردگارت به فرشتگان گفت: من در روی زمین جانشین قرار خواهم داد...».[4]

د) هدف خلقت: یکی دیگر از ویژگی‌های انسان این است که وی هدف اصلی خلقت است. در حقیقت خلقت موجودات دیگر برای انسان و به جهت استفاده و بهره‌وری انسان است: «و آنچه در زمین و آسمان‌ها است تمام را مسخر شما گردانید».[5]  «ای پسر آدم من موجودات را برای تو خلق کردم و تو را برای خودم».[6]

این شاید بدان جهت باشد که انسان توان آن‌را دارد که از پست‌ترین مرتبه عالم، یعنی عالم ناسوت و طبیعت سیر کند تا به بالاترین مرحلۀ رشد که فنای فی الله است، برسد و این ویژگی فقط از آن انسان است.

هـ) پیامبر اسلام: وجود خلاصۀ خلقت و عصارۀ هستی، پیامبر اسلام(ص) در میان انسان‌های کنونی، بهترین دلیل بر شرافت و برتری انسان بر سایر موجودات اعم از فرشتگان، جن و ... است.

  1. اما گروهی منکر این ادّعا هستند و می‌گویند با این همه عوالمى از روحانیات و جسمانیات که موجودند! چگونه می‌توان چنین ادّعایى نمود؟! به چه دلیلى می‌توان اثبات نمود که انسان از همه‌ی آنان برتر و شریف‌‏تر باشد، بلکه بر خلاف آن دلیل داریم؛ آیاتی ‌که صریحا دلالت بر نفى افضلیت انسان از ماسوى می‌کند؛ مانند آیات:

2- 1. «لَخَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَکْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَعْلَمُون»؛[7] آفرینش آسمان‌ها و زمین از آفرینش انسان‌ها مهم‌تر است، ولى بیشتر مردم نمی‌دانند.

2- 2. «أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها»؛[8] آیا آفرینش شما سخت‌‏تر است، یا آسمان که آن‌را بنا نهاد؟

2- 3. «وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنی‏ آدَمَ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ کَثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضیلاً»؛[9]

و ما فرزندان آدم را بسیار گرامى داشتیم، و آنان را بر مرکب‌هاى آبى و صحرایى سوار کردیم و از هر غذاى لذیذ و پاکیزه روزیشان کردیم و بر بسیارى از مخلوقات خود برتری کامل دادیم.

دو آیه‌ی نخست دلالت صریح دارد که خلقت آسمان‌ها و زمین از خلقت انسان با عظمت‌‏تر است. و ظاهرا مراد از عظمت کمیّت و مقدار آنها نیست. هم‌چنین مقصود کیفیت خلقت آنها نیست، بلکه مقصود از اکبریّت شدّت عظمت موجودیت آنها است.

آیه‌ی سوم نیز(وَ لَقَدْ کَرَّمْنا بَنِی آدَمَ...) تصریح می‌کند که بنی‌آدم را گرامى داشتیم و بر بسیارى از مخلوقات خود فضیلت و برترى دادیم، و وى را در دریا و بیابان‌ها سیر دادیم، شاید مقصود از اکثر مخلوقات جمادات و نباتات و حیوانات باشند، نه تمام موجودات از ملائکه و غیر آن. و حتی آیه‌ی «فَتَبارَکَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِینَ»، که در باره‌ی خلقت انسان خود را ستود، و تعریف به بهترین خلق کنندگان معرّفى نمود، آن هم هیچ دلالتى بر عظمت و افضلیت انسان بر دیگر موجودات ندارد، بلکه در مقام بیان شرافت انسان است.[10]

بنابر این، بعید نیست که منظور از خلقنا در آیه‌ی «فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ کَثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا»، انواع حیوانات داراى شعور و جن باشد که قرآن آن‌را اثبات کرد. آرى قرآن کریم انواع حیوانات را هم امت‌هایى زمینى خوانده، مانند انسان که یک امت زمینى است، و آنها را به منزله صاحبان عقل شمرده؛ لذا این احتمال با معناى آیه مناسب‌‏تر است؛ زیرا که می‌دانیم غرض آیه‌ی مورد بحث، بیان آن جهاتى است که خداوند با آن جهات آدمى را تکریم کرده، و بر بسیارى از موجودات این عالم برترى داده است. و این موجودات - تا آن‌جا که ما سراغ داریم- حیوان و جن هستند، اما ملائکه از آن‌جا که موجودات مادى و در تحت نظام حاکم بر عالم ماده قرار ندارند، نمی‌توانیم آنها را نیز مشمول آیه بگیریم.

بنابر این معناى «فَضَّلْناهُمْ عَلى‏ کَثیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا»، این می‌‏شود که ما بنی‌آدم را بر بسیارى از مخلوقاتمان که حیوان و جن باشند برترى دادیم، اما بقیه‌ی موجودات که در مقابل کلمه‌ی «کثیر» قرار دارند؛ یعنى ملائکه خارج از محل گفتارند؛ زیرا آنها موجوداتى نورى و غیر مادى هستند و داخل در نظام جارى در این عالم نیستند. و آیه‌ی شریفه هر چند در باره انسان بحث می‌‏کند، لکن از این نظر مورد بحث قرارش داده که یکى از موجودات عالم مادى است که او را به نعمت‌هایى نفسى و اضافى تکریم کرده است.[11]

  1. برخی معتقدند؛ در این مسئله به طور مطلق نمی‌‌توان اظهار نظر کرد، بلکه باید گفت؛ انسان‌های مؤمن با فضیلت از افاضل فرشتگان برترند؛ چون محمد مصطفى(ص) از جبرئیل برتر، و متوسطین از مؤمنان از متوسطین فرشتگان برتر و.. .[12]
  2. بعضی می‌گویند؛ نظر صواب این است که نوع ملائکه از نوع انسان افضل است، ولى برخى از افراد بشر به مرحله‌‏اى از کمال می‌‏رسند که از ملائکه برتر می‌‏شوند.[13]

 


[1]. شیخ حرّ عاملی، وسائل الشیعة، ج 15، ص 209، قم، مؤسسه آل البیت(ع)، چاپ اول، 1409ق.

[2]. حجر، 29.

[3]. بقره، 34.

[4]. همان، 30.

[5]. جاثیه، 13.

[6]. حافظ برسی، رجب بن محمد، مشارق أنوار الیقین فی أسرار أمیر المؤمنین(ع)، محقق، مصحح، عاشور، علی، أعلمی، ص 283، بیروت، چاپ اول، 1422ق.

[7]. غافر، 57.

[8]. نازعات، 27.

[9]. اسراء، 70.

[10]. ر. ک: بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، مخزن العرفان در تفسیر قرآن، ج 7، ص 338- 339، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.

[11]. طباطبائی، سید محمد حسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن، ج 13، ص 157- 158، قم، دفتر انتشارات اسلامی‏، چاپ پنجم‏، 1417ق.

[12]. سور آبادی، ابوبکر عتیق بن محمد، تفسیر سور آبادی، تحقیق، سعیدی سیرجانی، علی اکبر، ج ‏2، ص 1386، تهران، فرهنگ نشر نو، چاپ اول، 1380ش.

[13]. ر. ک: ‏جعفری، یعقوب، کوثر، ج 6، ص 331، قم، هجرت، چاپ اول، 1376ش.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

پرسش های اتفاقی

  • قضا و قدر الهی را به زبانی ساده و روان توضیح دهید؟
    15804 قضا و قدر 1400/05/12
    «قضا» یعنی حکم، قطع و حتمیت. در نظام آفرینش، ‌موجودات مادی از چندین راه ممکن است به وجود بیایند، به عنوان مثال اگر به خانه‌ی شما از چند کوچه راه باشد، ورود به خانه‌ی شما از چند راه ممکن است. حال اگر از میان چندین ...
  • آداب و احکام قبل و بعد از مردن چیست؟
    265998 احتضار 1392/02/30
    آدابى که در این باره مطرح است، دو بخش دارد؛ بخشى مربوط به قبل از مرگ است که با عنوان «احکام محتضر» از آن یاد مى‌شود و از جمله آنها، این است که باید شخص را در هنگام مردن به پشت بخوابانند به طورى که کف پاهایش به ...
  • این که می گویند خدا فلان بنده اش را به خودش وا گذاشته است، معنایش چیست؟
    22794 تفسیر 1389/11/04
    این یک مفهوم قرآنی است. خداوند متعال در قرآن می فرماید:"نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ "؛ خدا را فراموش کردند، و خدا (نیز) آنها را فراموش کرد. این معنایش این است که چون برخی از انسان ها در دنیا خدا را ...
  • آیا حقیقت حضرت علی (ع) ازلی است؟
    16128 دانش، مقام و توانایی های معصومان 1388/02/12
    معنای ازلی بودن این است که موجودی در گذشته، سابقه عدم (نبود) نداشته باشد؛[1] یعنی همیشه وجود داشته است. منظور از حقیقت حضرت علی (ع)، اگر وجود مادی ایشان باشد روشن است که وجود مادی ایشان ازلی نیست ولی اگر منظور از حقیقت، ...
  • آیا روزه بدون خواندن نماز صحیح و قبول است؟
    114384 Laws and Jurisprudence 1390/05/26
    مطابق با آموزه‌های دینی، نماز اولین فعل عبادی در میان اعمال دینی ما است؛ یعنی پس از اصول اعتقادی (اصول دین)، در مرحله عمل (که از آن به فروع دین تعبیر می‌شود)، اولین چیزی که موضوعیت دارد، نماز است که از آن به ستون و عمود دین تعبیر شده ...
  • منظور از فراز «فاقد کل مفقود» در برخی دعاها چیست؟
    5223 حدیث 1397/06/18
    در مورد معنای جمله «وَ فاقِدَ کُلِ‏ مَفْقُود»[1] که در توقیعی از سوی امام زمان(عج) در دعای ماه رجب، وارد شده است، احتمالاتی وجود دارد: 1. واژه «فقدان» از ریشه «فقد» به معنای عدم و نیستی است،[2] و «فَقَدَهُ»؛ یعنی‌ ...
  • آیا زبان عربی بر باقی زبان‌ها برتری دارد؟
    14381 علوم قرآنی 1392/01/14
    در ابتدا باید به این نکته توجه داشت، که الزامی نیست تا وحی الهی با کامل‌ترین زبان نازل شود، همان‌گونه که شاهدیم برخی از کتاب‌های آسمانی با زبانی غیر از زبان عربی نازل شده‌اند. از سوی دیگر بررسی دقیق ساختار یک زبان و مقایسه آن با دیگر ...
  • آیا فروشنده و راهنمایی کننده روش مصرف قرص "سقط جنین" مباشر سقط محسوب می‌گردد؟ این گناه حق الناس دارد؟
    11771 سقط جنین 1393/02/22
    مباشر سقط به کسی گفته می‌شود که عمل سقط را انجام می‌دهد مانند زنی که قرص می‌خورد یا کسی که آمپول تزریق می‌کند، اما فروشنده قرص یا آموزش دهنده سقط، مباشر محسوب نمی‌شود. ولى به هر حال فروش این‌گونه محصولات و یا راهنمایى (در حدى که مصداق کمک ...
  • خلاصه‌ای از زندگی ام سلمه همسر پیامبر اسلام(ص) را بیان کنید؟
    10795 تاريخ بزرگان 1399/09/05
    نام و نسب ام سلمهام سلمه، کنیه‌ی یکی از امهات المؤمنین از همسران گرامی پیامبر اسلام(ص) است که نامش قبل از اسلام، هند، یا رمله بود.[1] پدرش سهیل[2] و یا حذیفه با کنیه‌ی ابی‌مغیره، ملقب به زاد الرکب،[3] ...
  • چه قیام‌ها و شورش‌هایی در زمان امامت امام هادی(ع) اتفاق افتاد؟
    8615 تاریخ 1393/10/18
    در دوران امامت امام هادی(ع) که با حکومت چندین خلیفه عباسی همزمان بود، برخوردهای اعتقادی، مناقشه‌های علمی، تبعیض‌های قومی، فشارهای اقتصادی و سیاسی؛ جنبش‌های مختلفی را با انگیزه‌های دینی یا غیر دینی برانگیخت که برخی از آنها مانند حرکت کولی‌ها را نمی‌توان به هیچ وجه، قیامی اسلامی دانست، ...

پربازدیدترین ها