İmam Zaman’ın (a.f) zuhurunda ortaya çıkacak önemli meselelerden biri maddi ve manevi ilimlerin gelişmesidir. Gerek sorudaki rivayette, gerekse başka rivayetlerde o dönemde ilim en yüksek seviyesine çıkacağı belirtilmiştir.

Dikkat etmek gerekir ki bu rivayet ve diğer rivayetler bütün insanların 27 harfi hemen öğreneceklerini söylemiyorlar. Aksine İmam Sadık’ın (a.s) sözünde geçen ‘Ahrece’[1] ibaresi İmam Zaman’ın (a.f) diğer harfleri çıkaracağı manasını vermektedir. İmam (a.f) ilmin 27 harfini insanların öğrenmesi için ortaya çıkaracak ve ilim sofrasını bu hadde açacaktır. Ama herkes o 27 harfi öğrenip ilmin üst mertebesine ulaşacak mı? Bu, insanların kendi çabasına bağlı olan bir şeydir ve kesinlikle ilmin üstün mertebesine ulaşacak olanlar, ilmi öğrenenler olacaktır. Onlar da öğrendiklerini başkalarına öğreteceklerdir. İlim öğrenmek isteyenlerde onların yanına gideceklerdir. Nitekim İmam Ali (a.s) bir rivayette şöyle buyurmaktadır: ‘Şialarımın Küfe mescidinde çadırlar kurup Kur’an’ın asıl ilimlerini öğrendiklerini görür gibiyim.’[2]

Sonuç: Hz. Veliyy-i Asr (a.f) zuhuruyla ilmin 27 harfini öğrenmenin ortamını hazırlasa ve hatta bir anda ilmi ilerlemeler kaydedilse de yine de ilmin zirvesine çıkamayanlar olacaktır. İlmin zirvesine çıkmak çaba harcamayı gerektirmektedir. Tıpkı takva gibi; takva da çaba harcamakla elde edilir. Nasıl ki takvanın zirvesine çıkmak için mücadele etmeye ihtiyaç varsa ilmin 27 derecesine ulaşmak içinde çaba harcamaya ve zahmet çekmeye ihtiyacı vardır.