جستجوی پیشرفته
بازدید
4626
تاریخ بروزرسانی 1393/06/03
خلاصه پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پاسخ اجمالی

پاسخ جامع به این سؤال در گرو پاسخ گویى به دو سؤال اساسى است.

1. سعادت به چه معناست؟ و آیا از کمال جداست یا نه؟

2. انسان چه نوع موجودى است؟ آیا مادى صرف است یا...؟

به نظر مى‏رسد سعادت از کمال جدایى ندارد، انسان به هر اندازه که از کمال بهره ببرد به سعادت رسیده است. انسان هم موجودى است مرکب از روح و بدن و روح جوهره‏ى وجود آدمى است. سعادت روح و بدن در دست یابى هر یک از این دو به کمال وجودیشان است. سعادت روح در نزدیک شدن و رسیدن به خداست و در این صورت است که به غایت کمال خودش مى‏رسد. البته بهره‏مندى از سلامت بدن و امور مادى در روایات اسلامى از سعادت انسان به حساب آمده است.

 

در این بین عده‏اى یا سعادت را از کمال جدا مى‏دانند و یا در باب انسان‏شناسى دیدگاه دیگرى دارند که همه در جاى خودش مورد نقد واقع شده است. مثلاً عده‏اى انسان را موجودى مادى فرض مى‏کنند که سعادتش در بهره‏مندى از لذایذ مادى میسر مى‏شود. گروهى همچون بعضى از فلاسفه عقل را جوهره‏ى آدمى مى‏دانند، عده‏اى دیگر همانند بعضى از عرفا عشق را معیار انسانیت مى‏دانند و...، و همگى چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند.

پاسخ تفصیلی

پاسخ دقیق و جامع به این سؤال در پرتو تبیین صحیح و روشن مفهوم سعادت و شناخت درست از انسان و اهدافش، میسر مى‏شود. عده‏اى همچون کانت عقیده به جدایى کمال و سعادت دارند و این گونه مى‏گویند که در همه‏ى دنیا فقط یک کمال و خوبى وجود دارد و آن اراده‏ى نیک است و اراده‏ى نیک هم به معناى مطیع بودن در مقابل فرمان‏هاى وجدان است، خواه به دنبال آن خوشى باشد یا نباشد. ولى سعادت آن لذت و خوشى است که با هیچ درد و رنجى همراه نباشد و اخلاق با کمال سروکار دارد نه با سعادت.[1] اما علما و فلاسفه و اخلاقیون اسلامى می گویند: به هر اندازه که انسان از کمال بهره ببرد و به غایت خودش نزدیک شود به سعادت رسیده است.[2]اینها مانند کانت سعادت را از کمال جدا نمى‏دانند، البته مى‏پذیرند که اگر منظور از سعادت، سعادت حسى (خوشى مادى دنیوى) باشد بالطبع کمال از چنین سعادتى جداست.[3] از طرف دیگر نوع نگرش مکاتب مختلف به انسان، موجب شده است که تلقى آنها از سعادت متفاوت باشد.

 

مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند، سعادتش را در گرو تأمین نیازهاى مادى‏اش مى‏داند و در این بین عده‏اى کمال انسان را در برخوردارى هر چه بیشتر از لذایذ مادى مى‏دانند (برخوردارى فرد یا جمع) و آن که عقل را معیار انسانیت مى‏داند سعادتش را در شکوفایى عقل توسط معارف و حقایق الاهی تلقى مى‏کند. آنان که همچون عرفا به درون و درد هجران توجه دارند و انسان را موجودى گرفتار آمده در قفس و دور مانده از اصل و وطنش مى‏دانند، سعادتش را به میزان بهره‏مندى‏اش از عشق عنوان مى‏کنند و آن گروه که همچون نیچه قدرت را اساس کار قرار مى‏دهند، انسان سعادت مند را انسان قادر مى‏دانند. اما بر مبناى نظریه‏ى اسلام (با قبول عقل و عشق) انسان این گونه معرفى شده است: موجودى که استعدادهاى مختلف دارد، از جان و تن (روح و بدن) ترکیب یافته است و مادى صرف نیست[4]، زندگى واقعى و اصلى‏اش در جهان دیگر است، براى ابد خلق شده است و اندیشه و اعمال و رفتار و اخلاقیاتش، بدن اخروى‏اش را مى‏سازد و... .

 

با چنین بینشى، سعادت انسان با شکوفایى هماهنگ استعدادهایش و پاسخ مناسب به نیازهاى روحى و جسمى‏اش، محقق مى‏شود. علامه طباطبائى در این باره مى‏فرماید: سعادت هر چیزى عبارت است از رسیدنش به خیر وجودش، و سعادت انسان که موجودى است مرکب از روح و بدن عبارت است از رسیدن به خیرات جسمانى و روحانى‏اش و متنعم شدن به آن.[5]

 

روح که از خداست "و نفخت فیه من روحى"،[6] سعادتش در گرو تقرب به خداست؛ یعنى بازگشت به مبدأیى که از آن جا نشأت گرفته است. به عبارت دیگر، روح جوهر آدمى و از خداست که "انّاللَّه" و با طىّ مراتبى، در جهان طبیعت رحل اقامت افکنده و سعادتش در این است که با مرکب عشق و مرگ اختیارى[7] از جهان طبیعت کوچ کند و برسد به همان جایى که بدان جا تعلق داشت که "و انا الیه راجعون". چنین انسانى گرچه با بدنش در این دنیاست، اما روحش به جاى دیگرى بسته شده است.[8] البته این به معناى بى توجهى به امور مادى نیست؛ چراکه بهره‏مندى از سلامتى و تنعمات مادى و...، از سعادت انسان شمرده مى‏شود و توصیه شده است که انسان با رعایت اصول بهداشتى به تقویت جسم خود بپردازد. چراکه جسم سالم، زمینه و شرط روح سالم است.[9] بلکه منظور این است که روح، جوهره‏ى انسان و هویتش را تشکیل مى‏دهد و هدف از خلقت چنین موجودى تقرب و نزدیک شدن به خداست. "یا ایتها النفس المطمئنة* ارجعى الى ربک راضیة مرضیة* فادخلى فى عبادى* و ادخلى جنتى"،[10] اى نفس مطمئنه* به سوى پروردگارت بازگرد در حالی که تو از خدا خشنود، خدا از تو خشنود است* پس در زمره‏ى بندگانم وارد شو* و به بهشتم درآى. و "یا ایها الانسان انک کادح الى ربک کدحا فملاقیه"[11]، ای انسان، تو در راه پروردگارت رنج فراوان می کشی، پس پاداش آن را خواهی دید. "فى مقعد صدق عند ملیک مقتدر"،[12] در جایگاهى راستین نزد سلطانى قدرت مند. و یا در آیه‏ى دیگر آمده است: "و ما خلقت الجنّ و الانس الاّ لیعبدون"،[13] جن و انس را نیافریدیم، مگر براى آن که بندگى من کنند.

 

عبادت، وسیله‏اى است براى تقرب به خدا "و استعینوا بالصبر و الصلاة..."،[14] از صبر و نماز استعانت بجویید... . لذاست که مى‏توان گفت هر آنچه که انسان را در تقرب به خدا کمک کند سعادت او را فراهم آورده است و این جاست که نه تنها نماز وسیله ی قرب است، خدمت به بندگان خدا هم در زمره‏ى عبادت و وسیله‏اى براى نزدیک شدن به خدا تلقى مى‏شود.

 

علامه طباطبائى مى‏فرماید:[15] این چیزهایى که نعمت به شمار آمده‏اند، تنها در صورتى نعمت‏اند که با غرضى که خدا از خلقت آنها براى انسان داشته، موافق باشند؛ زیرا اینها بدین منظور آفریده شده‏اند که از طرف خدا کمکى براى انسان باشند که در راه سعادت حقیقى خود که همانا قرب به خدا بر اثر بندگى و فروتنى در برابر پروردگارى اوست، در آنها تصرف کند که مى‏فرماید: "و ما خلقت الجن و الانس...".

 

 

[1] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 70 و 71.

[2] مفهوم سعادت در کتاب های اخلاقی به عنوان رکن اخلاق است، به معراج السعادة، ص 18 و 23 مراجعه شود.

[3] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 72.

[4] حجر، 29؛مؤمنون، 12 تا 14.

[5] طباطبائى، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 11، ص 28.

[6] حجر، 29، هنگامى کار آن را به پایان رساندم در او از روح خود دمیدم.

[7] مرگ اختیارى همان مجاهده با نفس و کشتن آن است که در تعبیر حضرت على (ع) آمده است. "قد احیى عقله و امات نفسه" نهج البلاغه، خطبه ی 220.

[8] مِنْ کَلَامٍ لَهُ (ع) لِکُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ النَّخَعِی:"...صَحِبُوا الدُّنْیَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى"‏، نهج البلاغه، نامه ی 147.

[9] اصول کافى، ج 2، ص 550.

[10] فجر، 27.

[11] انشقاق، 6.

[12] قمر، 55.

[13] ذاریات، 56.

[14] بقره، 45.

[15] علامه طباطبائى محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 5، ص 281.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • معنای مکر خدا چیست؟
    2554 تفسیر 1390/10/14
    از امام رضا ع در مورد انتساب خدعه و استهزاء و مکر به خدا، که -در قرآن ذکر شده است- سؤال شد؛ حضرت فرمودند خدای عزوجل نه استهزاء می کند نه خدعه و نه مکر بلکه جزاء استهزاء و مکر و خدعه را می دهد. ...
  • آیا آیاتی از قرآن و یا دعاهایی برای کم کردن درد زایمان وجود دارد؟
    649 حدیث 1393/05/20
    در احادیث و کتاب‌های مختلف، دعاهای بسیاری برای کم کردن درد زایمان نقل شده است. این دعاها عموماً آیاتی از قرآن می‌باشند، و برخلاف دعاهای عادی، دستور به نوشتن آنها نیز داده شده است. در روایات؛ خواندن سوره‌های قدر[1] و یس[2] برای کم کردن درد زایمان سفارش شده است. همچنین ...
  • آیا زبان عربی، زبان برگزیده خداوند است؟
    3480 علوم قرآنی 1389/01/26
    برخی از روایات این نکته را تأیید می کند که زبان عربی زبان برگزیده الاهی است و با قطع نظر از صحت و سقم این روایات می توان ویژگی های خاص، و توانمندی زبان عربی در انتقال مفاهیم و معانی را از دلایل این امر شمرد. ...
  • رابطه ی دین و فرهنگ چیست؟
    3089 کلام جدید 1386/10/05
    تبیین رابطه ی دین و فرهنگ در پرتو شناخت دقیق از ماهیت، اهداف و کارکردهای دین و فرهنگ میسر است.عده ای منکر هر گونه رابطه ای بین دین و فرهنگ شده اند اما این نگرش فاقد اعتبار است و البته این مطلب بدیهی است که پاره ای از فرهنگ ها ...
  • حرم امام حسین (ع) در کجاست؟
    2772 تاريخ بزرگان 1388/10/20
    حضرت حسین بن علی (ع) به همراه اصحاب و یاران خود در دهم محرم سال 61هجری در سزمین (الطف)کربلا در کشور عراق به دست ایادی یزیدبن معاویه به شهادت رسیدند. حرم حضرت حسین بن علی (ع) در شهر کربلا در کشور عراق قرار دارد و زیارت گاه همه آزادگان و ...
  • آیا کارت سوخت خود را می توانم به دیگران بدهم که رایگان از آن استفاده نمایند؟
    1900 حقوق و احکام 1391/03/10
    چنانچه بر خلاف قوانین و مقررات مربوطه نباشد اشکالی ندارد. ضمائم: پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مد ظله العالی): تابع قوانین و مقررات مربوطه است و تخلف از آن جایز نیست. حضرت ...
  • راه پیش گیری از احتلام در خواب چیست؟
    18028 حقوق و احکام 1389/12/10
    این سؤال، پاسخ اجمالی ندارد. پاسخ تفصیلی را ببینید. ...
  • صحابه ای که در مقابل مشرکان مورد حمایت زنبورها قرار گرفت نامش چیست؟
    1451 تاريخ بزرگان 1386/09/20
    صحابه ای که بدنش از سوی زنبورها مورد حمایت، قرار گرفته و حفاظت شده، نامش عاصم بن ثابت انصاری، پسر ابی افلح یا ابن افلح، معروف به "حمی دبر"، است.هنگامی که عاصم در جنگ "ذات الرجیع" به دست هذیل - یکی از دشمنان - کشته شد، مشرکان بعد از کشتن ...
  • آیا نسخ آیات با این فرموده قرآن که «هیچ کسی نمی‌تواند کلام خدا را تغییر دهد»، منافات ندارد؟
    967 تفسیر 1392/11/27
    1. «کلمه» در قرآن کریم به معانی مختلفی مانند قرآن، سنت‌های الهی و وعده آمده است. 2. آیاتی که بیانگر «لا مبدل لکلماته» هستند با آیاتی که دلالت بر نسخ حکمی می‌کنند، تنافی ندارند؛ زیرا نسخ از قبیل تناقض در گفتار نیست، بلکه با تغییر مصلحت - که خدا بدان آگاه ...
  • آیا با علم به این که کارفرما تکالیف شرعی را انجام نمی دهد می توان برای وی کار کرد؟
    1329 حقوق و احکام 1388/07/20
    از آن جا که خواهان حکم فقهی مسئله در سؤال مذکور بودید لازم دانستیم از حضرت استاد آیت الله هادوی تهرانی (دامت برکاته) استفتا نماییم که پاسخ معظم له به این شرح است:1. اگر کاری که انجام داده می شود، حلال باشد و شخص انجام دهنده علم به حرمت اجرتی ...

پربازدیدترین‌ها

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

3282  نفر