جستجوی پیشرفته
بازدید
5240
تاریخ بروزرسانی 1393/06/03
خلاصه پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پاسخ اجمالی

پاسخ جامع به این سؤال در گرو پاسخ گویى به دو سؤال اساسى است.

1. سعادت به چه معناست؟ و آیا از کمال جداست یا نه؟

2. انسان چه نوع موجودى است؟ آیا مادى صرف است یا...؟

به نظر مى‏رسد سعادت از کمال جدایى ندارد، انسان به هر اندازه که از کمال بهره ببرد به سعادت رسیده است. انسان هم موجودى است مرکب از روح و بدن و روح جوهره‏ى وجود آدمى است. سعادت روح و بدن در دست یابى هر یک از این دو به کمال وجودیشان است. سعادت روح در نزدیک شدن و رسیدن به خداست و در این صورت است که به غایت کمال خودش مى‏رسد. البته بهره‏مندى از سلامت بدن و امور مادى در روایات اسلامى از سعادت انسان به حساب آمده است.

 

در این بین عده‏اى یا سعادت را از کمال جدا مى‏دانند و یا در باب انسان‏شناسى دیدگاه دیگرى دارند که همه در جاى خودش مورد نقد واقع شده است. مثلاً عده‏اى انسان را موجودى مادى فرض مى‏کنند که سعادتش در بهره‏مندى از لذایذ مادى میسر مى‏شود. گروهى همچون بعضى از فلاسفه عقل را جوهره‏ى آدمى مى‏دانند، عده‏اى دیگر همانند بعضى از عرفا عشق را معیار انسانیت مى‏دانند و...، و همگى چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند.

پاسخ تفصیلی

پاسخ دقیق و جامع به این سؤال در پرتو تبیین صحیح و روشن مفهوم سعادت و شناخت درست از انسان و اهدافش، میسر مى‏شود. عده‏اى همچون کانت عقیده به جدایى کمال و سعادت دارند و این گونه مى‏گویند که در همه‏ى دنیا فقط یک کمال و خوبى وجود دارد و آن اراده‏ى نیک است و اراده‏ى نیک هم به معناى مطیع بودن در مقابل فرمان‏هاى وجدان است، خواه به دنبال آن خوشى باشد یا نباشد. ولى سعادت آن لذت و خوشى است که با هیچ درد و رنجى همراه نباشد و اخلاق با کمال سروکار دارد نه با سعادت.[1] اما علما و فلاسفه و اخلاقیون اسلامى می گویند: به هر اندازه که انسان از کمال بهره ببرد و به غایت خودش نزدیک شود به سعادت رسیده است.[2]اینها مانند کانت سعادت را از کمال جدا نمى‏دانند، البته مى‏پذیرند که اگر منظور از سعادت، سعادت حسى (خوشى مادى دنیوى) باشد بالطبع کمال از چنین سعادتى جداست.[3] از طرف دیگر نوع نگرش مکاتب مختلف به انسان، موجب شده است که تلقى آنها از سعادت متفاوت باشد.

 

مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند، سعادتش را در گرو تأمین نیازهاى مادى‏اش مى‏داند و در این بین عده‏اى کمال انسان را در برخوردارى هر چه بیشتر از لذایذ مادى مى‏دانند (برخوردارى فرد یا جمع) و آن که عقل را معیار انسانیت مى‏داند سعادتش را در شکوفایى عقل توسط معارف و حقایق الاهی تلقى مى‏کند. آنان که همچون عرفا به درون و درد هجران توجه دارند و انسان را موجودى گرفتار آمده در قفس و دور مانده از اصل و وطنش مى‏دانند، سعادتش را به میزان بهره‏مندى‏اش از عشق عنوان مى‏کنند و آن گروه که همچون نیچه قدرت را اساس کار قرار مى‏دهند، انسان سعادت مند را انسان قادر مى‏دانند. اما بر مبناى نظریه‏ى اسلام (با قبول عقل و عشق) انسان این گونه معرفى شده است: موجودى که استعدادهاى مختلف دارد، از جان و تن (روح و بدن) ترکیب یافته است و مادى صرف نیست[4]، زندگى واقعى و اصلى‏اش در جهان دیگر است، براى ابد خلق شده است و اندیشه و اعمال و رفتار و اخلاقیاتش، بدن اخروى‏اش را مى‏سازد و... .

 

با چنین بینشى، سعادت انسان با شکوفایى هماهنگ استعدادهایش و پاسخ مناسب به نیازهاى روحى و جسمى‏اش، محقق مى‏شود. علامه طباطبائى در این باره مى‏فرماید: سعادت هر چیزى عبارت است از رسیدنش به خیر وجودش، و سعادت انسان که موجودى است مرکب از روح و بدن عبارت است از رسیدن به خیرات جسمانى و روحانى‏اش و متنعم شدن به آن.[5]

 

روح که از خداست "و نفخت فیه من روحى"،[6] سعادتش در گرو تقرب به خداست؛ یعنى بازگشت به مبدأیى که از آن جا نشأت گرفته است. به عبارت دیگر، روح جوهر آدمى و از خداست که "انّاللَّه" و با طىّ مراتبى، در جهان طبیعت رحل اقامت افکنده و سعادتش در این است که با مرکب عشق و مرگ اختیارى[7] از جهان طبیعت کوچ کند و برسد به همان جایى که بدان جا تعلق داشت که "و انا الیه راجعون". چنین انسانى گرچه با بدنش در این دنیاست، اما روحش به جاى دیگرى بسته شده است.[8] البته این به معناى بى توجهى به امور مادى نیست؛ چراکه بهره‏مندى از سلامتى و تنعمات مادى و...، از سعادت انسان شمرده مى‏شود و توصیه شده است که انسان با رعایت اصول بهداشتى به تقویت جسم خود بپردازد. چراکه جسم سالم، زمینه و شرط روح سالم است.[9] بلکه منظور این است که روح، جوهره‏ى انسان و هویتش را تشکیل مى‏دهد و هدف از خلقت چنین موجودى تقرب و نزدیک شدن به خداست. "یا ایتها النفس المطمئنة* ارجعى الى ربک راضیة مرضیة* فادخلى فى عبادى* و ادخلى جنتى"،[10] اى نفس مطمئنه* به سوى پروردگارت بازگرد در حالی که تو از خدا خشنود، خدا از تو خشنود است* پس در زمره‏ى بندگانم وارد شو* و به بهشتم درآى. و "یا ایها الانسان انک کادح الى ربک کدحا فملاقیه"[11]، ای انسان، تو در راه پروردگارت رنج فراوان می کشی، پس پاداش آن را خواهی دید. "فى مقعد صدق عند ملیک مقتدر"،[12] در جایگاهى راستین نزد سلطانى قدرت مند. و یا در آیه‏ى دیگر آمده است: "و ما خلقت الجنّ و الانس الاّ لیعبدون"،[13] جن و انس را نیافریدیم، مگر براى آن که بندگى من کنند.

 

عبادت، وسیله‏اى است براى تقرب به خدا "و استعینوا بالصبر و الصلاة..."،[14] از صبر و نماز استعانت بجویید... . لذاست که مى‏توان گفت هر آنچه که انسان را در تقرب به خدا کمک کند سعادت او را فراهم آورده است و این جاست که نه تنها نماز وسیله ی قرب است، خدمت به بندگان خدا هم در زمره‏ى عبادت و وسیله‏اى براى نزدیک شدن به خدا تلقى مى‏شود.

 

علامه طباطبائى مى‏فرماید:[15] این چیزهایى که نعمت به شمار آمده‏اند، تنها در صورتى نعمت‏اند که با غرضى که خدا از خلقت آنها براى انسان داشته، موافق باشند؛ زیرا اینها بدین منظور آفریده شده‏اند که از طرف خدا کمکى براى انسان باشند که در راه سعادت حقیقى خود که همانا قرب به خدا بر اثر بندگى و فروتنى در برابر پروردگارى اوست، در آنها تصرف کند که مى‏فرماید: "و ما خلقت الجن و الانس...".

 

 

[1] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 70 و 71.

[2] مفهوم سعادت در کتاب های اخلاقی به عنوان رکن اخلاق است، به معراج السعادة، ص 18 و 23 مراجعه شود.

[3] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 72.

[4] حجر، 29؛مؤمنون، 12 تا 14.

[5] طباطبائى، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 11، ص 28.

[6] حجر، 29، هنگامى کار آن را به پایان رساندم در او از روح خود دمیدم.

[7] مرگ اختیارى همان مجاهده با نفس و کشتن آن است که در تعبیر حضرت على (ع) آمده است. "قد احیى عقله و امات نفسه" نهج البلاغه، خطبه ی 220.

[8] مِنْ کَلَامٍ لَهُ (ع) لِکُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ النَّخَعِی:"...صَحِبُوا الدُّنْیَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى"‏، نهج البلاغه، نامه ی 147.

[9] اصول کافى، ج 2، ص 550.

[10] فجر، 27.

[11] انشقاق، 6.

[12] قمر، 55.

[13] ذاریات، 56.

[14] بقره، 45.

[15] علامه طباطبائى محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 5، ص 281.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    265814 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    105379 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد و با وجود ناخن ها قدرت بر رساندن رطوبت به پوست دست نباشد، ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    99471 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول 2. داشتن شریعت و دین 3. داشتن کتاب الهی به ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    99315 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    84295 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال است.[2] 3. دارای تکلیف و مسئولیت ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    73054 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بی شهوت، با اختیار باشد یا بی اختیار.[1]طبق نظر اکثر فقها رطوبتی که از زنها ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    71057 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    61902 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی متوسل نشود و چشم را به روی ...
  • فلسفه ی حرمت ازدواج هم زمان با دو خواهر چیست؟
    59603 فقه 1385/12/03
    درشرع مقدس اسلام ازدواج، هم زمان با دو خواهر جایز نیست. لازم به ذکر است اگر ازدواج با دو خواهر یا بیشتر به صورت جمع؛ یعنی دریک زمان نباشد، اشکال ندارد. به بیانی دیگر هرگاه مردی زنی را برای خود عقد کند، تا وقتی که زن در عقد اوست، نمی‏تواند ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    50276 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع می شود و امام جمعه در این خطبه ها باید مردم ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

4994  نفر