جستجوی پیشرفته
بازدید
8240
تاریخ بروزرسانی 1393/06/03
خلاصه پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پرسش
سعادت و کمال انسان در چیست؟
پاسخ اجمالی

پاسخ جامع به این سؤال در گرو پاسخ گویى به دو سؤال اساسى است.

1. سعادت به چه معناست؟ و آیا از کمال جداست یا نه؟

2. انسان چه نوع موجودى است؟ آیا مادى صرف است یا...؟

به نظر مى‏رسد سعادت از کمال جدایى ندارد، انسان به هر اندازه که از کمال بهره ببرد به سعادت رسیده است. انسان هم موجودى است مرکب از روح و بدن و روح جوهره‏ى وجود آدمى است. سعادت روح و بدن در دست یابى هر یک از این دو به کمال وجودیشان است. سعادت روح در نزدیک شدن و رسیدن به خداست و در این صورت است که به غایت کمال خودش مى‏رسد. البته بهره‏مندى از سلامت بدن و امور مادى در روایات اسلامى از سعادت انسان به حساب آمده است.

 

در این بین عده‏اى یا سعادت را از کمال جدا مى‏دانند و یا در باب انسان‏شناسى دیدگاه دیگرى دارند که همه در جاى خودش مورد نقد واقع شده است. مثلاً عده‏اى انسان را موجودى مادى فرض مى‏کنند که سعادتش در بهره‏مندى از لذایذ مادى میسر مى‏شود. گروهى همچون بعضى از فلاسفه عقل را جوهره‏ى آدمى مى‏دانند، عده‏اى دیگر همانند بعضى از عرفا عشق را معیار انسانیت مى‏دانند و...، و همگى چون ندیدند حقیقت، ره افسانه زدند.

پاسخ تفصیلی

پاسخ دقیق و جامع به این سؤال در پرتو تبیین صحیح و روشن مفهوم سعادت و شناخت درست از انسان و اهدافش، میسر مى‏شود. عده‏اى همچون کانت عقیده به جدایى کمال و سعادت دارند و این گونه مى‏گویند که در همه‏ى دنیا فقط یک کمال و خوبى وجود دارد و آن اراده‏ى نیک است و اراده‏ى نیک هم به معناى مطیع بودن در مقابل فرمان‏هاى وجدان است، خواه به دنبال آن خوشى باشد یا نباشد. ولى سعادت آن لذت و خوشى است که با هیچ درد و رنجى همراه نباشد و اخلاق با کمال سروکار دارد نه با سعادت.[1] اما علما و فلاسفه و اخلاقیون اسلامى می گویند: به هر اندازه که انسان از کمال بهره ببرد و به غایت خودش نزدیک شود به سعادت رسیده است.[2]اینها مانند کانت سعادت را از کمال جدا نمى‏دانند، البته مى‏پذیرند که اگر منظور از سعادت، سعادت حسى (خوشى مادى دنیوى) باشد بالطبع کمال از چنین سعادتى جداست.[3] از طرف دیگر نوع نگرش مکاتب مختلف به انسان، موجب شده است که تلقى آنها از سعادت متفاوت باشد.

 

مکتبى که انسان را موجود مادى فرض مى‏کند، سعادتش را در گرو تأمین نیازهاى مادى‏اش مى‏داند و در این بین عده‏اى کمال انسان را در برخوردارى هر چه بیشتر از لذایذ مادى مى‏دانند (برخوردارى فرد یا جمع) و آن که عقل را معیار انسانیت مى‏داند سعادتش را در شکوفایى عقل توسط معارف و حقایق الاهی تلقى مى‏کند. آنان که همچون عرفا به درون و درد هجران توجه دارند و انسان را موجودى گرفتار آمده در قفس و دور مانده از اصل و وطنش مى‏دانند، سعادتش را به میزان بهره‏مندى‏اش از عشق عنوان مى‏کنند و آن گروه که همچون نیچه قدرت را اساس کار قرار مى‏دهند، انسان سعادت مند را انسان قادر مى‏دانند. اما بر مبناى نظریه‏ى اسلام (با قبول عقل و عشق) انسان این گونه معرفى شده است: موجودى که استعدادهاى مختلف دارد، از جان و تن (روح و بدن) ترکیب یافته است و مادى صرف نیست[4]، زندگى واقعى و اصلى‏اش در جهان دیگر است، براى ابد خلق شده است و اندیشه و اعمال و رفتار و اخلاقیاتش، بدن اخروى‏اش را مى‏سازد و... .

 

با چنین بینشى، سعادت انسان با شکوفایى هماهنگ استعدادهایش و پاسخ مناسب به نیازهاى روحى و جسمى‏اش، محقق مى‏شود. علامه طباطبائى در این باره مى‏فرماید: سعادت هر چیزى عبارت است از رسیدنش به خیر وجودش، و سعادت انسان که موجودى است مرکب از روح و بدن عبارت است از رسیدن به خیرات جسمانى و روحانى‏اش و متنعم شدن به آن.[5]

 

روح که از خداست "و نفخت فیه من روحى"،[6] سعادتش در گرو تقرب به خداست؛ یعنى بازگشت به مبدأیى که از آن جا نشأت گرفته است. به عبارت دیگر، روح جوهر آدمى و از خداست که "انّاللَّه" و با طىّ مراتبى، در جهان طبیعت رحل اقامت افکنده و سعادتش در این است که با مرکب عشق و مرگ اختیارى[7] از جهان طبیعت کوچ کند و برسد به همان جایى که بدان جا تعلق داشت که "و انا الیه راجعون". چنین انسانى گرچه با بدنش در این دنیاست، اما روحش به جاى دیگرى بسته شده است.[8] البته این به معناى بى توجهى به امور مادى نیست؛ چراکه بهره‏مندى از سلامتى و تنعمات مادى و...، از سعادت انسان شمرده مى‏شود و توصیه شده است که انسان با رعایت اصول بهداشتى به تقویت جسم خود بپردازد. چراکه جسم سالم، زمینه و شرط روح سالم است.[9] بلکه منظور این است که روح، جوهره‏ى انسان و هویتش را تشکیل مى‏دهد و هدف از خلقت چنین موجودى تقرب و نزدیک شدن به خداست. "یا ایتها النفس المطمئنة* ارجعى الى ربک راضیة مرضیة* فادخلى فى عبادى* و ادخلى جنتى"،[10] اى نفس مطمئنه* به سوى پروردگارت بازگرد در حالی که تو از خدا خشنود، خدا از تو خشنود است* پس در زمره‏ى بندگانم وارد شو* و به بهشتم درآى. و "یا ایها الانسان انک کادح الى ربک کدحا فملاقیه"[11]، ای انسان، تو در راه پروردگارت رنج فراوان می کشی، پس پاداش آن را خواهی دید. "فى مقعد صدق عند ملیک مقتدر"،[12] در جایگاهى راستین نزد سلطانى قدرت مند. و یا در آیه‏ى دیگر آمده است: "و ما خلقت الجنّ و الانس الاّ لیعبدون"،[13] جن و انس را نیافریدیم، مگر براى آن که بندگى من کنند.

 

عبادت، وسیله‏اى است براى تقرب به خدا "و استعینوا بالصبر و الصلاة..."،[14] از صبر و نماز استعانت بجویید... . لذاست که مى‏توان گفت هر آنچه که انسان را در تقرب به خدا کمک کند سعادت او را فراهم آورده است و این جاست که نه تنها نماز وسیله ی قرب است، خدمت به بندگان خدا هم در زمره‏ى عبادت و وسیله‏اى براى نزدیک شدن به خدا تلقى مى‏شود.

 

علامه طباطبائى مى‏فرماید:[15] این چیزهایى که نعمت به شمار آمده‏اند، تنها در صورتى نعمت‏اند که با غرضى که خدا از خلقت آنها براى انسان داشته، موافق باشند؛ زیرا اینها بدین منظور آفریده شده‏اند که از طرف خدا کمکى براى انسان باشند که در راه سعادت حقیقى خود که همانا قرب به خدا بر اثر بندگى و فروتنى در برابر پروردگارى اوست، در آنها تصرف کند که مى‏فرماید: "و ما خلقت الجن و الانس...".

 

 

[1] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 70 و 71.

[2] مفهوم سعادت در کتاب های اخلاقی به عنوان رکن اخلاق است، به معراج السعادة، ص 18 و 23 مراجعه شود.

[3] مطهرى، مرتضى، فلسفه ی اخلاق، ص 72.

[4] حجر، 29؛مؤمنون، 12 تا 14.

[5] طباطبائى، محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 11، ص 28.

[6] حجر، 29، هنگامى کار آن را به پایان رساندم در او از روح خود دمیدم.

[7] مرگ اختیارى همان مجاهده با نفس و کشتن آن است که در تعبیر حضرت على (ع) آمده است. "قد احیى عقله و امات نفسه" نهج البلاغه، خطبه ی 220.

[8] مِنْ کَلَامٍ لَهُ (ع) لِکُمَیْلِ بْنِ زِیَادٍ النَّخَعِی:"...صَحِبُوا الدُّنْیَا بِأَبْدَانٍ أَرْوَاحُهَا مُعَلَّقَةٌ بِالْمَحَلِّ الْأَعْلَى"‏، نهج البلاغه، نامه ی 147.

[9] اصول کافى، ج 2، ص 550.

[10] فجر، 27.

[11] انشقاق، 6.

[12] قمر، 55.

[13] ذاریات، 56.

[14] بقره، 45.

[15] علامه طباطبائى محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 5، ص 281.

ترجمه پرسش در سایر زبانها
نظرات
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

طبقه بندی موضوعی

درخبرنامه سایت عضو شوید

آخرین پرسش ها و پاسخ ها را همه روزه در ایمیل خود مطالعه کنید.

پرسش‌های اتفاقی

  • چرا امام حسین (ع) در عاشورا خون مبارکشان را به آسمان پرتاب کردند؟
    5888 تاريخ بزرگان 1390/09/12
    تاریخ گزارش داده است که امام حسین (ع) هم مشتی از خون خود و هم مشتی از خون حضرت علی اصغر را در روز عاشورا به آسمان پرتاب کردند.در باره فلسفه این عمل می توان گفت که آن حضرت می خواستند پیام نهضت خود ...
  • «هرکسی که در شب و روز جمعه بمیرد، عذاب قبر از او برداشته می‌شود». آیا تمام مردم مشمول این‌ روایت می‌شوند؟!
    1087 حدیث 1394/01/27
    بنابر روایات شیعه و اهل سنت،‌ مردن در شب و روز جمعه دارای امتیازاتی است: 1. پیامبر خدا(ص): «هر کس در روز و یا شب جمعه بمیرد؛ از عذاب قبر رها می‌شود و در روز قیامت نشانِ شهیدان برای او خواهد بود».[1] 2. پیامبر ...
  • چرا انسان نقد را کنار بگذارد و به نسیه بچسبد ما با همین دنیا داریم حال می‌کنیم؟
    1886 تفسیر 1392/06/13
    طرز تفکر «نقد بودن دنیا و نسیه بودن آخرت»، در گذشته و زمان پیامبران نیز وجود داشته و افرادی همچون قارون این گونه بودند، اما سرانجام چنین کسانی جز هلاکت و بدبختی دنیا و آخرت ، چیزی دیگری نبود. اگر کسی واقعاً در اعماق فطرت خویش، عقیده‌ای به ...
  • چه افرادی مشمول قاعده الاقرب فالاقرب هستند؟
    3543 حقوق و احکام 1389/01/15
    بحث "الاقرب فالاقرب" در موارد متعددی از فقه به کار برده می شود که به برخی از آنها اشاره می نماییم. 1. اگر کسی عمداً کسی را بکشد و فرار کند ...
  • قاعده قرعه چیست و چه جایگاهی در احکام شرعی دارد؟
    2482 مبانی فقهی و اصولی 1393/04/14
    از جمله قواعد معروفی که در بسیارى از ابواب فقه به کار مى‌‌رود، قاعده قرعه است. این قاعده، هم داراى مدرک قرآنى است و هم مستند روایى دارد. علاوه بر اینها اجماع علما را به همراه داشته و عمل به مقتضای آن یک حکم عقلایى است. به این ...
  • میثم به چه معنا است؟ آیا میثم تمار ایرانی بود؟ او چه سرگذشتی داشت؟
    9641 شخصیت های شیعی 1392/06/28
    «میثم» در لغت عرب به فردی گفته می‌‌شود که بر هرچه گذر می‌‌کند آن‌را می‌‌شکند و از بین می‌‌برد، اما شاید معنای آن در لغات دیگر این نباشد. میثم بن یحیای تمار از بردگان ایرانی بود که توسط امیر المؤمنین(ع) خریداری و آزاد شد و به شغل خرما‌­فروشی ...
  • چه کسی در کربلا و روز عاشورا اذان گفت؟
    7080 حوادث روز عاشورا 1391/10/18
    آنچه از منابع تاریخی استفاده می‌شود این است که مؤذّن رسمی امام حسین(ع) در کربلا حجاج بن مسروق جُعفی بود که پس از رسیدن به کربلا هنگام نماز ظهر اذان گفت.[1] همچنین نام حجاج بن مسروق در زیارت نامه امام حسین(ع) در نیمه شعبان ...
  • آیا اراده خداوند از صفات ذات است، یا از صفات فعل؟
    4621 درایه الحدیث 1391/12/14
    برای این‌که بدانیم صفت اراده از صفات ذات است یا صفات فعل، باید ببینیم که منظور ما از مرید و با اراده بودن خدا چیست؟ اگر منظور ما این است که خداوند مانند انسان به هنگام صدور افعال دارای اراده است، البته با این تفاوت که اراده‌ی خدا ...
  • پیامبر اسلام(ص) روز عید فطر را چه نامیده است؟
    1480 نماز عید فطر و قربان 1392/06/05
    جابر از امام باقر(ع) نقل می‌کند: رسول خدا(ص) فرمود: چون روز اول شوّال فرا مى‌‏رسد منادی فریاد مى‌‏کند: اى مؤمنان در این صبح‌‌گاه بشتابید براى جوایزتان (که به ‌پاداش عبادات رمضان می‌‌دهند) سپس فرمود: اى جابر جوایز خداوند متعال که مانند جوایز این پادشاهان نیست، آن‌‌گاه فرمود: امروز ...
  • فرق بین مبانی اسلام و موازین اسلام چیست؟
    5894 چیستی دین 1388/01/18
    مبانی آن دسته از عناصر و رهنمودهای دینی است که به صورت اصول و امور مسلم در یک زمینه می‌‏باشند و جنبه زیر بنا براى بقیه عناصر دارند و به نحوى آنها را تبیین و تعیین می‌‏کنند. این عناصر از قبیل قضایاى «باید» می‌‏باشند و ...

پربازدیدترین‌ها

  • سریع الاستجابة ترین دعا جهت رسیدن به حاجت کدام است؟
    428154 دستور العمل ها 1386/03/09
    اگرچه دعاهای زیادی از امامان معصوم (ع) نقل شده است که مورد اجابت واقع شده و سریع الاجابة هستند، که ذکر متن آنها در این جا مقدور نیست و فقط به ذکر اسامی چند مورد که دارای اهمیت خاص هستند اشاره می شود: 1. دعای توسل 2. دعای فرج 3. دعای اسم اعظم 4. ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    177504 حقوق و احکام 1387/12/04
    پاسخ مراجع عظام تقلید نسبت به این سؤال، چنین است: [1] حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی): اگر ناخن کاشته شده قابل برداشتن نبوده یا ازاله آن مستلزم ضرر و مشقّت باشد ...
  • پیامبران اولوالعزم و کتاب‌های آنها کدام‌اند؟ چرا «اولوالعزم» نامیده شده‌اند و چرا زرتشت و داوود(ع) اولوالعزم نیستند؟
    167763 تفسیر 1387/02/31
    واژه اولوالعزم در آیه 35 سوره احقاف آمده است. عزم به معنای حکم و شریعت است و اولوالعزم یعنی پیامبرانی که دارای شریعت و دین مستقل و جدیدی بوده اند. در روایات برای پیامبران اولوالعزم شرایطی ذکر شده است: 1. داشتن دعوت جهان شمول
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    150939 تفسیر 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده است و ویژگی‏های زیر را برای او برمی شمارد: 1.جن موجودی است که از آتش آفریده شده، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1] 2. دارای علم ، ادراک، تشخیص ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    147515 حقوق و احکام 1387/09/23
    دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری ...
  • در چه صورت غسل جنابت بر زن واجب می شود؟
    146103 حقوق و احکام 1386/09/04
    از دو راه جنابت حاصل می شود:1) نزدیکی و آمیزش جنسی، اگرچه منی بیرون نیاید.2) بیرون آمدن منی، (حتی بدون دخول) چه در خواب باشد یا بیداری، کم باشد یا زیاد، با شهوت ...
  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    131303 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را هفده تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • نماز جمعه به چه صورت خوانده می شود؟
    125745 حقوق و احکام 1389/09/10
    نماز جمعه یکی از عباداتی است که در فضیلتش همین بس که سوره ای از قرآن به نامش آمده است و به جماعت خوانده می شود.نماز جمعه دارای دو خطبه می باشد که با حمد و ثنای الاهی شروع ...
  • آیاتی را از قرآن در اثبات امامت امام علی(ع) بیان فرمائید.
    88313 گوناگون 1386/08/30
    بهترین راه اثبات امامت امام علی(ع) برای اهل سنت، تمسک به قرآن و روایاتی که در توضیح آنها در کتب خودشان نقل شده است، می باشد و البته بدیهی است که انسان باید حقیقت جو باشد تا به توجیهات ناصواب و غیر عقلانی ...
  • فلسفه ی حرمت ازدواج هم زمان با دو خواهر چیست؟
    86356 فقه 1385/12/03
    درشرع مقدس اسلام ازدواج، هم زمان با دو خواهر جایز نیست. لازم به ذکر است اگر ازدواج با دو خواهر یا بیشتر به صورت جمع؛ یعنی دریک زمان نباشد، اشکال ندارد. به بیانی دیگر هرگاه مردی زنی را برای خود عقد کند، تا وقتی که زن در عقد ...

پیوند‌ها

حاضرین در سایت :

7599  نفر