آسمان و زمین و هر آنچه در آن است، همه نعمت‌ها و نشانه‌های قدرت خداوند است. هر آنچه موجود است، چیزی جز نشانه او نیست، و هیچ‌کس را توان بر شمردن همه آنها نیست. خداوند در قرآن کریم بارها انسان را به دیدن این نشانه‌ها دعوت کرده است. ما در این‌جا به بعضی از این نشانه‌ها اشاره می‌کنیم:

1. نشانه‌های او در آسمان و زمین: در آیات زیادی از جمله (آل عمران، 19؛ بقره، 164؛ روم، 22؛ جاثیه، 3؛ عنکبوت، 44؛ یونس، 3؛ عنکبوت، 61؛ غافر، 57؛ ذاریات، 47-48؛ انبیاء، 32؛ رعد، 2) به نشانه‌های او در آسمان و زمین اشاره شده است. بزرگی، گستردگی، وسعت و بی‌شمار بودن کرات آسمانی و کهکشانها آشکارترین نشانه بر قدرت بی‌انتهای خدا است که به گوشه‌ای از این عظمت اشاره می‌کنیم:

هیچ‌کس به درستی نمی‌داند آسمان‌ها تا چه حد وسیع و گسترده‌اند. کهکشان ما جزء یک خانواده کهکشانى است. یکی دیکر ازآن کهکشان‌ها «آندرومدا» است که در خیلى خصوصیات شبیه راه شیرى است و با ما حدود 2.5 میلیون سال نورى (تقریباً 24 میلیارد، میلیارد کیلومتر) فاصله دارد. راه شیری با سرعت سرسام‌آوری به سوی آن پیش می‌رود، ولی احتمال تصادم وجود ندارد؛ زیرا حداقل 75 میلیون قرن طول خواهد کشید تا دو کهکشان به هم برسند.[1] در کهکشان ما خورشید است که بیش از یک میلیون مرتبه از زمین بزرگ‌تر است! در این‌جا شهادت رصدخانه «پالورما» در مورد عظمت آسمان‌ها بسیار جالب است:

«تا وقتی دوربین بزرگ رصدخانه ساخته نشده بود وسعت دنیایی که به نظر ما می‌رسید بیش از پانصد سال نوری -نور با سرعت سی‌صد هزار کیلومتر در ثانیه را طی می‌کند!! که در یک دقیقه هجده میلیون کیلومتر راه را می‌پیماید- نبود ولی این دوربین وسعت دنیای ما را به هزاران میلیون سال نوری رساند و در نتیجه میلیون‌ها کهکشان جدید کشف شد. اما بی‌گمان در ماوراء آن صدها میلیون کهکشان دیگر وجود دارد و به نظر می‌رسد که تمام این دنیای عظیمی که می‌بینیم جز ذره‌ی کوچک و بی‌مقداری از یک دنیای عظیم‌تری است».[2]

اما در زمین: دانشمندان حدود یک قرن پیش ثابت کرده‌اند که در روی زمین در هفت جهت مختلف می‌گردیم!! هم اکنون که خیال می‌کنید بی‌حرکت هستید، حداقل در هفت جهت مختلف در سرعت‌هایی که گاه تا یک میلیون و هشت‌صد هزار کیلومتر در ساعت می‌رسد در حرکت هستید! یکی از این حرکت‌ها همان حرکت زمین به دور خود است. این چرخش توسط «فوکو» دانشمند فرانسوی کشف شد. این چرخش دارای سرعت 1300 کیلومتر در ساعت ولی در مقابل سرعت حرکت کره‌ی زمین به دور خورشید ناچیز است. دانشمندان نجوم معتقدند زمین با سرعت سرسام‌آور 000/110 کیلومتر در ساعت و یا 30 کیلومتر در ثانیه پیش می‌تازد. بنابر این، هر روز ما 000/600/2 کیلومتر در این جهت مسافت می‌کنیم!! یک بچه‌ی شیرخوار در روزی که پدر و مادرش جشن تولد یک سالگی او را می‌گیرند (950) میلیون کیلومتر در این راستا حرکت کرده است! یک انسان که هفتاد سال عمر کرده باشد در طول عمرش 75 میلیارد کیلومتر، یعنی پنج برابر قطر منظومه شمسی در این جهت مسافرت می‌کند![3] ولی ما هرگز این مسافت را احساس نمی‌کنیم. خداوند بارها به آرامش زمین برای ادامه‌ی حیات و بقای نسل بشر اشاره دارد.[4] آیا زمین با این همه حرکات و در جهات مختلف؛ اما آرام و مطمئن برای زندگی دلیلی قاطع بر قدرت خداوند نیست؟!

2. نشانه‌های او در پیدایش رعد و برق: در آیاتی از جمله (روم، 24- رعد، 12و 13) رعد و برق از نشانه‌های خداوند شمرده شده است. نشانه‌ای که گاه توأم با خوف و ترس و گاه توأم با امید است. ترس از صاعقه‌ها و امید به نزول باران.

قرآن می‌فرماید: همانا رعد تسبیح و تحمید خداوند می‌کند. بنابر نظر دانشمندان، رعد و برق گاهی از برخورد دو ابر با بارهای مثبت و منفی ایجاد می‌شود و گاهی از برخورد بین ابر و زمین، یعنی ابری که دارای الکتریسیته مثبت است به زمین که دارای بار منفی است نزدیک می‌شود و جرقه‌ای ایجاد می‌شود که حرارت فوق العاده‌ای دارد و به هر چیزی اصابت کند آن‌را تبدیل به خاکستر می‌کند. اگرچه مدت صاعقه یک دهم ثانیه و گاه یک‌صدم آن است، ولی چون حرارت تولید شده به 15000 درجه‌ی سانتیگراد می‌رسد، می‌تواند خطرات فوق العاده‌ای ایجاد کند (حرارت سطح خورشید فقط هشت هزار درجه است!)[5]

با این توضیح خطرات برق و عامل خوف که در آیات قرآنی به آن اشاره شده روشن می‌شود.

رعد و برق علاوه بر این‌که نشانه‌ی بزرگی از نشانه‌های الهی است دارای فواید و برکات فراوانی است.

الف) آبیاری: «برق‌ها معمولاً حرارت فوق العاده زیادی گاه در حدود 15 هزار درجه سانتیگراد تولید می‌کنند، این حرارت کافی است که مقدار زیادی از هوای اطراف را بسوزاند و در نتیجه فشار هوا کم شود. می‌دانیم در فشار کم، ابرها می‌بارند و به همین دلیل، غالباً متعاقب جهش برق رگبارهایی شروع می‌شود و دانه‌های درشت باران فرو می‌ریزد، از این‌رو در واقع یکی از برکات برق آبیاری است».[6]

ب) سمپاشی: «هنگامی که برق با آن حرارتش آشکار می‌شود قطرات باران به مقداری اکسیژن اضافی ترکیب می‌شوند و آب سنگین یعنی آب اکسیژنه (O₂ H₂) ایجاد می‌کنند که یکی از فوایدش از بین بردن میکروب‌ها است به همین جهت در مصارف طبی برای شست‌وشوی زخم‌ها به کار می‌رود، این قطرات آب اکسیژنه هنگامی که بر زمین‌ها می‌بارد، آفات و بیماری‌های گیاهان را از بین می‌برد و در حقیقت آنها را  سمپاشی می‌کند به همین جهت گفته‌اند هر سال که رعد و برق کم باشد آفات گیاهی بیشتر است».

3. نشانه‌های خداوند در خلقت انسان: در آیاتی مانند (روم، 20؛ انسان، 2؛ مؤمنون، 13 و 12؛ الم سجده، 6-9، جاثیه، 4 و ...) بعضی از نشانه‌های خداوند در خلقت انسان بیان شده است.

امروزه نحوه‌ی پیدایش حیات و رشد موجودات تک‌سلولی، اعجاب دانشمندان را برانگیخته است؛ اما چقدر اسرارآمیز و شگفت است خلق موجودی پیچیده و با سلول‌های فراوان از خاک مرده و بی‌روح؟!

امروز کوچک‌ترین اجزای بدن انسان به صورت تخصصی و فوق تخصصی مورد مطالعه و دقت قرار گرفته است، ولی باز هم مجهولات فراوان است. آیا کسی باور می‌کند که برای شناخت -بلکه معالجه- از کوچک‌ترین عضوها مانند چشم، چندین تخصص و فوق تخصص نیاز باشد؛ اما برای ساختن آنها مطلقاً علم و عقلی لازم نباشد؟!

بدن انسان از «ده میلیون میلیارد» سلول تشکیل شده است، هر سلول را می‌توان به شهری تشبیه کرد که هزاران تأسیسات دارد. با لابراتوارها برای تبدیل مواد غذایی به مواد مورد نیاز بدن که عظیم‌ترین و مدرن‌ترین پدیده‌های صنعتی بشر قابل مقایسه با آن نیست.

4. نشانه‌های او در زندگی زنبور عسل: زندگی زنبور عسل یکی از نشانه‌های قدرت الهی است، محصولی که تولید می‌کند در قرآن «شفاء» نامیده شده است. خداوند در مورد زندگی و کار زنبور عسل می‌فرماید:

«پروردگارت به زنبور عسل وحی فرستاد که از کوه‌ها و درختان و داربست‌هایی که مردم می‌سازند خانه‌هایی برگزین، پس؛ از تمام ثمرات تناول کن و راه‌هایی که پروردگارت برای تو تعیین کرده به راحتی بپیما، از درون شکم او نوشیدنی خاصی خارج می‌شود، به رنگ‌های مختلف که در آن شفای مردم است، در این امر نشانه روشنی است (از قدرت خداوند) برای گروهی که اهل فکرند».[7]

 آری امروز زندگی پر رمز و راز زنبور عسل فقط با همین وحی الهی قابل توجیه است. موریس مترلینگ زیست‌شناس معروف می‌گوید: «ما نمی‌دانیم که این قوانین و نظامات (در زندگی زنبور عسل) از کجا و چگونه وضع شده است. در انتظار این هستیم که شاید روزی بتوانیم به راز آن پی بریم و واضع این مقررات را بشناسیم. خلاصه ما نمی‌توانیم بفهمیم قوانین کشور زنبوران در کدام مجلس شورا تصویب و تصمیم به اجرای آن گرفته می‌شود و کیست که فرمان حرکت را در روز معین صادر می‌کند».[8]

یکی از دانشمندان، لوزی قعر خانه زنبوران را اندازه گرفت، زاویه‌ی بزرگ آن صد و نه درجه و بیست و هشت دقیقه بود، سپس این مسئله را به یک مهندس بزرگ آلمانی به نام «کینک» به صورت یک سؤال کلی داد که اگر کسی بخواهد با کمترین مصالح، هرمی با بزرگ‌ترین گنجایش بسازد که از سه سطح لوزی فراهم شود، زوایای آن باید چه اندازه باشد؟ او با حساب «دیفرانسیل» این مشکل را حل کرد و در جواب نوشت: صد و نه درجه و بیست و شش دقیقه. بدون آن‌که بداند سؤال راجع به خانه زنبور است به این ترتیب فقط دو دقیقه با حساب خانه زنبور متفاوت بود.

بعد از او مهندس دیگری به نام «ماگ لوزن» محاسبات دقیق‌تری انجام و متوجه شد آن دو دقیقه نتیجه‌ی مسامحه مهندس اول بوده و جواب صحیح مانند کار زنبوران عسل است.[9]

آیا این نشانه‌ها و نشانه‌های بی‌شمار دیگر دلیل روشنی بر وجود خالقی یکتا و قدرت بی انتهای او نیست، هزاران سرّ از این اسرار در عالم آفرینش موجود است، دقت در یکی از آنها کافی است تا هر انسان منصفی را به قدرت لایزال الهی رهنمون کند، اگر انسان چشم باز کند هر ذره از ذرات عالم نشان از او و قدرت او دارند. آیا این همه نظم و شگفتی تصادفی و بدون خالق است و از وجود خالقی بسیار توانا حکایت نمی‌کند؟

آری همه ذرات این عالم نشان از وجود پروردگار دانا و توانا دارد؛ اما فقط چشم بینا می‌خواهد! به قول باباطاهر:

به دریا بنگرم دریا ته بینم                          به صحرا بنگرم صحرا ته بینم

به هر جا بنگرم، کوه و در و دشت                   نشان از قامت رعنا ته بینم

[1]. سعیدیان، دائرة المعارف نو، ص 1557.

[2]. مجله فضا، شماره 56، فروردین 1351، به نقل از، مکارم شیرازی، ناصر، پیام قرآن، ج 2، ص 177.

[3]. دائرة المعارف نو، ص 1558.

[4]. نبأ، 6.

[5]. اعجاز قرآن، ص 78؛ پیام قرآن، ج 2، ص 264، با اندکی تخلیص.

[6]. پیام قرآن، ج 2، ص 265، با اندکی تخلیص.

[7]. نحل، 69-68

[8]. مترلینگ، زنبور عسل، ص 35-36؛ به نقل از پیام قرآن، ص 387.

[9]. تفسیر ابوالفتوح رازی، پاورقی مرحوم شعرانی، ج 7، ص 123؛ پیام قرآن، ج 2، ص 388.